thumb|220px|Brata Poavila in Triihvo Jamanen (1894). Med tradicionalnim recitiranjem finske poezije se pripovedovalci držijo za roke.
'''''Kalevala''''' je 19. stoletju iz posameznih finskih in karelijskih ljudskih pesmi zbral in zapisal Finec baltsko-finsko govorečih deželah cenijo Kalevalo. Pesnitvi pripisujejo tudi zasluge za Rusije leta 1917. 

Etimološko ime pesnitve izhaja iz izraza »dežele Kaleva« (s finskim pridevkom -la/lä za kraj). Ep je sestavljen iz 22.795 verzov, razdeljen pa je v 50 poglavij (edn. ''canto'' oz. v finščini ''runo'').

== Prevodi ==
Do danes je bila ''Kalevala'' prevedena v 49 jezikov.

Delni seznam prevodov:

{| class="wikitable"
|- align=center |
| '''jezik''' || '''leto''' || '''prevajalec'''                      || '''opomba'''
|-
|rowspan=6| | 1841      || [[Matthias Alexander Castrén|M. A. Castrén || szara Kalevala (original iz leta 1835)
|-
|| 1864–1868 || Karl Collan                        || nova Kalevala (original iz leta 1849)
|-
|| 1884      || Rafaël Hertzberg                   || prosti prevod
|-
|| 1944      || Olaf Homén                         || skrajšana švedska izdaja
|-
|| 1948      || Björn Collinder                    || celotna Kalevala
|-
|| 1999      || Lars Huldén och Mats Huldén    || celotna Kalevala
|-
|rowspan=3| | 1845 in 1867 || [[Louis Léouzon le Duc           ||
|-
|| 1927      || Jean Louis Perret                  ||
|-
|| 1991      || Gabriel Rebourcet                  || celotna Kalevala, prevod na podlagi stare francoske slovnice
|-
|rowspan=4| | 1852      || [[Franz Anton Schiefner                    ||
|-
|| 1885-1886 || H. Paul                                ||
|-
|| 1967      || Lore Fromm, Hans Fromm         ||
|-
|| 2004      || Gisbert Jänicke         ||
|-
|rowspan=6| | 1868      || [[John Addison Porter     || delni prevod, po Franzu Antonu Schiefnerju
|-
|| 1888      || John Martin Crawford     || polni prevod, po Franzu Antonu Schiefnerju
|-
|| 1907      || William Forsell Kirby        || prvi prevod iz finščine
|-
|| 1963      || Francis Peabody Magoun, Jr.        || prevod v prozi
|-
|| 1989      || Eino Friberg                       || urednik in spremna beseda: George C. Schoolfield
|-
|| 1998      || Keith Bosley                       || 
|-
|rowspan=3| madžarščina  || 1871      || Ferdinánd Barna           ||
|-
|| 1909      || Béla Vikár           ||
|-
|| 1971      || Kálmán Nagy          ||
|-
| | 1888      || [[Leonid Petrovič Belskij     || [http://elibrary.karelia.ru/book.shtml?levelID=034003&id=274&cType=1]
|-
| estonščina   || 1891–1898 || M. J. Eisen        ||
|-
| češčina      || 1894–1895 || J. Holecek         ||
|-
| ukrajinščina  || 1901      || E. Timcenko        ||
|-
|rowspan=2| | 1907      || [[Ferdinand Ohrt || izbrani deli
|-
|| 1994      || Hilkka in Bent Søndergaard ||
|-
|rowspan=2| italijanščina    || 1909      || I. Cocchi          ||
|-
|| 1910      || Paolo Emilio Pavolini    ||
|-
|rowspan=2| japonščina   || 1937      || Kakutan Morimoto   ||
|-
|| 1976      || Tamotsu Koizumi    ||
|-
|rowspan=2| hebrejščina     || 1954      || Saul Tschernichovsky  ||
|-
|| 1978      || Sarah Tubia    ||
|-
| jidiš    || 1954      || Hersh Rosenfeld      ||
|-
| romunščina   || 1959      || Iulian Vesper      ||
|-
|rowspan=2| kitajščina    || 1962      || Shih Hêng          ||
|-
|| 1985      || Sun Yong           ||
|-
| esperanto  || 1964      || Johan Edvard Leppäkoski  ||
|-
|rowspan=2| turščina    || 1965      || Hilmi Ziya Ülken  ||
|-
|| 1982      || Lale in Muammar Obuz  ||
|-
| | 1967      || Albert Lange Fliflet         || ([[nynorsk)
|-
|rowspan=2| | 1974      || [[Józef Ozga-Michalski po predlogi Karola Laszeckega || celotno besedilo
|-
|| 1998      || Jerzy Litwiniuk || celotno besedilo
|-
| fulani     || 1983      || Alpha A. Diallo   ||
|-
| nizozemščina      || 1985      || Maria Mies le Nobel  ||
|-
| tulu       || 1985      || Amrith Someshwar  ||
|-
| latinščina      || 1986      || Tuomo Pekkanen    ||
|-
|rowspan=3 | vietnamščina || 1986      || Cao Xuân Nghiêp   ||
|-
|| 1991      || Hoàng Thái Anh    ||
|-
|| 1994      || Búi Viêt Hòa's    ||
|-
| hindujščina      || 1990      || Vishnu Khare      ||
|-
| arabščina     || 1991      || Sahban Ahmad Mroueh  ||
|-
|rowspan=2| | 1991      || [[Jelka Ovaska Novak  || delni prevod
|-
|| 1997      || Jelka Ovaska Novak  || celotni prevod
|-
| svahili    || 1991      || Jan Knappert      ||
|-
| bolgarščina  || 1992      || Nino Nikolov      ||
|-
| grščina      || 1992      || Maria Martzouk    ||
|-
| | 1993      || [[Jóhannes av Skarði       ||
|-
| tamilščina      || 1994      || R. Sivalingam (Uthayanan)    || celotni prevod
|-
| | 1997      || [[Ramon Garriga i Marquès, Pirkko-Merja Lounavaara || celotni prevod, iz finščine (v verzih)
|-
|portugalščina || 2007 || Orlando Moreira || celotni prevod (delna verzija je dostopna na internetu)
|}

==Glej tudi==

* finska mitologija
* pohjola
* kalevipoeg

==Zunanje povezave==
=== Različice Kalevale, dostopne na spletu ===
* [http://runeberg.org/kalevala/ Prosta spletna izdaja v finščini]
* [http://www.gutenberg.org/etext/5186 Angleški prevod Johna Martina Crawfordsa iz leta 1888. Projekt Gutenberg]
* [http://altreligion.about.com/library/texts/kalevala/bl_kalevala.htm Ilustrirana angleška Kalevala]
* [http://www.niksula.cs.hut.fi/~xyu/kalevala/ Kalevala v kitajščini]
* [http://kalevala.gov.karelia.ru/songs/song1.shtml Kalevala v ruščini]
* [http://www.tamil.net/projectmadurai/pub/pm0032/index.html Kalevala v tamilščini]
* [http://mek.oszk.hu/02600/02684/02684.htm Kalevala v madžarščini]
* [http://batatas4people.com/kalevala-pt/ Kalevala v portugalščini]

De '''Kalevala''' is het Finse nationale epos. Het werk werd samengesteld door de folkorist en arts Elias Lönnrot op basis van mondeling overgeleverde volkspoëzie. De eerste versie dateert uit 1835, de uiteindelijke uit 1849. Het epos is de hoeksteen van de Finse nationale identiteit. Het had invloed op tal van Finse kunstenaars, maar het is dankzij vertalingen in ruim vijftig talen ook buiten Finland bekend geworden.

==Inhoud van de Kalevala==
thumb|right|''De verdediging van de sampo'' (Gallen-Kallela, 1896)
De Kalevala (= Land van Kaleva, de klemtoon ligt op de eerste lettergreep) is een caleidoscoop van verhalen, die voor een deel los van elkaar staan. Het belangrijkste personage is Väinämöinen, zanger, tovenaar en bespeler van de kantele, het Finse snaarinstrument. Hij is de zoon van Ilmatar, de Luchtgodin en Watermoeder. De Kalevala begint met een scheppingsverhaal, waarin hemel, aarde, zon en maan ontstaan uit eendeneieren die zijn gelegd op de knie van Ilmatar. In de eerste zang verschijnt ook Väinämöinen ten tonele. 

Andere belangrijke figuren in het epos zijn de smid Ilmarinen en de krijger Lemminkäinen. Ilmarinen is de maker van de sampo, een wondervoorwerp dat wordt gemaakt voor Louhi, de heerseres van het vijandige Pohjola (Noordland), die in ruil haar dochter belooft. Later wordt de sampo door de helden uit Kalevala uit Pohjola ontvoerd, waarbij hij in stukken breekt. De sampo brengt voorspoed en welvaart, ook nadat hij gebroken is. De strijd om dit voorwerp is een rode draad in het epos.

Zes zangen zijn gewijd aan de lotgevallen van de tragische held Kullervo, de wraakzuchtige slaaf die zonder het te weten zijn zuster verleidt en zich ten slotte in zijn eigen zwaard stort. Deze losstaande Kullervo-episode maakte nog geen deel uit van de Kalevala-versie van 1835. 

Naast de heldenverhalen bevat de Kalevala niet-verhalende passages, zoals richtlijnen voor bruid en bruidegom en verhandelingen over het brouwen van bier en de bewerking van ijzer.

==Vorm van de Kalevala==
thumb|right|''De Kalevala van 1835''
De Kalevala bestaat uit vijftig zangen (het Finse woord, ''runo'', wordt soms ook met ''rune'' vertaald, maar heeft slechts indirect te maken met de Oudgermaanse blanke versregels (bij elkaar 22.795) die zijn opgezet in een eenvoudig, karakteristiek "Kalevala-ritme": elke regel bestaat uit vier trocheeën en wordt gevolgd door een tweede regel, die de eerste inhoudelijk parafraseert, nuanceert of vaak ook versterkt. 

alliteratie of stafrijm wordt veelvuldig gebruikt. Het Fins leent zich daar bij uitstek voor, omdat deze taal slechts een beperkt aantal (11) medeklinkers telt waarmee een woord kan beginnen. In vertalingen van de Kalevala moet een groot deel van deze alliteraties dan ook worden prijsgegeven.

Ter illustratie een fragment uit de eerste zang (r. 289-295):
:Vaka vanha Väinämöinen
:kulki äitinsä kohussa 
:kolmekymmentä keseä
:yhen verran talviaki,
:noilla vienoilla vesillä
:utuisilla lainehilla.

En een Nederlandse vertaling (Mies le Nobel, uitg. Vrij Geestesleven, 1985):
:Väinämöinen, oud en wakker,
:wacht nog in de schoot der moeder,
:dertig zomers lang nog wacht hij,
:dertig lange winters toeft hij
:nog in sluimerstille golven,
:in de nevelrijke wateren.

==Het ontstaan van de Kalevala==
thumb|right|''Elias Lönnrot, getekend door Eva Ingman''
De Kalevala is de vrucht van de reizen van Elias Lönnrot (1802-1884), die van beroep arts was, maar bijzonder geïnteresseerd was in de Finse taal en folklore (hij promoveerde op de Finse volksgeneeskunst). De ruim duizend jaar oude mondelinge volksoverlevering was in het oostelijke Karelië nog levend en vooral in dit gebied ondernam hij tussen 1828 en 1834 dan ook een groot aantal reizen om het materiaal te verzamelen dat de basis zou vormen van zijn epos. Zijn praktijk vestigde hij te Kajaani, aan de rand van Karelië. 

Het eerste resultaat was de zogenaamde Proto-Kalevala uit 1833 (eigenlijk ''Runokokous Väinämöisestä'', Gedichtenverzameling over Väinämöinen). Twee jaar later volgde de eigenlijke Kalevala (voluit ''Kalewala taikka Wanhoja Karjalan Runoja'', Kalevala ofte Oude Karelische Zangen). Deze eerste versie, de Oude Kalevala van 1835, bestond uit 32 zangen met 12.078 versregels en werd uitgegeven door het Finse Literaire Genootschap (''Suomalaisen Kirjallisuuden Seura''), waarvan Lönnrot een van de oprichters was. De datum van de voltooiing van deze versie, 28 februari, heeft in Finland de status van Kalevaladag.

Op de Kalevala volgde de minder bekende Kanteletar (1840-41), eveneens het resultaat van Karelisch veldwerk. In 1849 voltooide Lönnrot de Nieuwe Kalevala, die 50 zangen en 22.795 versregels telde en dus bijna twee keer zo omvangrijk was. De eigen inbreng van de auteur Lönnrot in deze nieuwe versie was groter dan in de oorspronkelijke. De Nieuwe Kalevala vertoont dan ook veel meer interne samenhang. 

In de periode tussen 1835 en 1849 was de Kalevala al vertaald en had Lönnrot zijn doel al bereikt: aan te tonen dat uit de boezem van een kleine natie evengoed een oeroud, voorchristelijk epos kon voortkomen als de Odyssee en de Ilias van de oude Grieken of het Nibelungenlied van de Germanen.

==Invloed van de Kalevala==
thumb|right|''Kullervo's vloek'' (Gallen-Kallela, 1899)
Het epos is van groot belang geweest bij het vormen van de Finse nationale identiteit. Het had veel invloed op tal van Finse kunstenaars. Het hoogtepunt van deze belangstelling en invloed wordt ook wel aangeduid als karelianisme.

In de muziek is symfonische gedicht Pohjola's dochter (''Pohjolan tytär'', 1906), in de ''Kalevala-legenden'' (waaronder ''De zwaan van Tuonela'', ''Tuonelan joutsen'', 1893), het orkestlied ''Luonnotar'' (1913) en de koorsymfonie ''Kullervo'' (1892). Andere voorbeelden zijn de opera ''Kullervo'' van Aulis Sallinen (1988) en de ''Kalevala-suite'' van Uuno Klami (1933-43). De Est Veljo Tormis zette ter gelegenheid van de 150e verjaardag van het epos de zeventiende zang op muziek (''Kalevala XVII runo'', 1985).