{{Wyspa infobox
 |zdjęcie             = Vis Bisevo satelite.gif
 |opis_zdjęcia        = Zdjęcie satelitarne wysp Vis (większa) i Biševo (po lewej)
 |nazwa               = Vis
 |państwo             = 
 |kontynent           = Europa
 |morze               = Morze Adriatyckie
 |wielkość            = 90,3
 |rok                 = 2001
 |populacja           = 3 700
 |gęstość             = 41
 |stopniN   =43  |minutN   =02    |sekundN   =55 
 |stopniE   =16  |minutE   =09    |sekundE   =12 
 |mapa_wyspy          = Grafika:Mapa Vis.png|250px
 |galeria_commons     = 
}}
thumb|300px|Schematyczna mapa wybrzeża Chorwacji z zaznaczoną wyspą Vis
'''Vis''' (gr. ''Issa'', wł. ''Lissa'') – dziesiąta co do wielkości chorwacka wyspa na Adriatyku, położona na południowy zachód od wyspy Hvar, na zachód od Korčuli i na północny zachód od wyspy Lastovo. Spośród wszystkich zamieszkanych wysp dalmatyńskich oddalona najbardziej, o około 45 km, od wybrzeża chorwackiego. Leży 50 km w linii prostej od Splitu i około 150 km od wybrzeża włoskiego. Od zakończenia II wojny światowej do rozpadu Jugosławii niedostępna dla obcokrajowców, wciąż jest rzadziej odwiedzana przez zagranicznych turystów, niż pozostałe wyspy na Adriatyku<ref>Državni zavod za statistiku, Turizam u rujnu: 2002, 2005, 2006</ref>.

Pochodzenie nazwy wyspy nie jest pewne. Grecka ''Ισσα'' prawdopodobnie pochodzi od ''isos'' (równy)<ref>W starożytnej Grecji była jeszcze co najmniej [http://pelahotel.gr/en-area.htm jedna kolonia, na Lesbos], nazwana tak samo (Ισσα); słowo to oznacza również [http://divinepageant.com/jacobs%2012%20sons.htm triumfalny okrzyk w greckim i fenickim]</ref>, natomiast słowiańska ''Vis'' powstała albo jako przekształcenie greckiej, albo od chorwackiego ''više'' (ponad) lub ''visok'' (wysoko). Włoska ''Lissa'' to połączenie przedimka określonego ''la'' przed samogłoską (''la'' przechodzi w ''l''') i greckiej nazwy ''Issa''. Nazwa drugiego co do wielkości miasta wyspy, ''Komiža'', również pochodzi od greckiej nazwy wyspy – powstała z zesłowiańszczonego połączenia łacińskiego ''cum'' lub włoskiego ''come'' i ''Issa'' (''Comisa'')<ref>Częściowo za: David Felando, "Komiza – Land of My Forefathers", wprowadzono drobne poprawki i uzupełnienie w pochodzeniu nazwy włoskiej i chorwackiej.</ref>.

== Geografia ==
thumb|280px|Jedna z wysp archipelagu Viskiego, [[Sveti Andrija (Svetac)|sv. Andrija, widziana z okolic Komižy]]
thumb|280px|Średnie temperatury miesięczne, porównanie dla wyspy Vis i miasta [[Pula<ref>http://jadran.gfz.hr/temperatura.html</ref>]]
thumb|280px|Średnie opady miesięczne, porównanie dla wyspy Vis i miasta [[Rijeka, dane z okresu 1931-1960<ref>Źródło to samo, co dla temperatury</ref>]]
thumb|280px|Port Komiža na Vis, drugie co do wielkości miasto wyspy, w tle Hum
thumb|280px|Port Vis, największe miasto wyspy
Powierzchnia wyspy wynosi 90,3 km², długość 17 km, szerokość do 8 km, a obwód 77 km. Najwyższe wzniesienie to Hum (587 m.n.p.m.), którego wierzchołek jest zamknięty dla turystów ze względu na instalacje telekomunikacyjne. Vis jest oddzielony od wyspy Sv. Andrija, Budikovac (Budihovac), wyspy pochodzenia wyłącznie wulkanicznego spośród wszystkich 1185 wysp Chorwacji.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

=== Klimat ===
Wyspa ma łagodny Splicie. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 16,5 °C. Wiejące tutaj zimą wiatry bora często powodują problemy w połączeniach promowych. Średnie opady wynoszą 557 mm rocznie, przy czym na lato przypada tylko 40 mm.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

=== Budowa geologiczna ===
Vis jako wyspa na Adriatyku powstał około 30 000 lat temu. Skały, z których jest zbudowany, pochodzą głównie z ery mezozoicznej oraz paleogenu. Dominują wapienie i dolomity z okresu jury i kredy, dzięki czemu jest tutaj kilka jaskiń, charakterystycznych dla tego typu skał: Krajlična, Titova (miejsce schronienia Josipa Broz Tito w czasie II wojny światowej) oraz Zelena i słynna Modra (Niebieska Jaskinia) na pobliskich wyspach Ravnik i krawędziowa rzeźba terenu, w centralnej części wyspy są niewielkie obszary równinne. 

Część zachodnia wyspy jest znacznie wyższa: trzy szczyty przekraczają 500 m n.p.m. Są to: Hum, Orlovica (566 m n.p.m.) i Mali Hum (514 m n.p.m.). Dominuje wybrzeże klifowe, ale jest tutaj też kilkanaście plaż i dwie duże zatoki: sv. Juraja na północny i Komiža na zachodnim wybrzeżu. Wyspa była kiedyś połączona z kontynentem, o czym świadczą znajdywane na niej szkielety zwierząt nie występujących na wyspach dalmatyńskich. Na wyspie jest niewiele źródeł wody pitnej i znajdują się one głównie w okolicach miasta Komiža (źródła ''Kamenica'', ''Pizdica'' i inne)<ref>http://www.kroatien-online.com/en/tourism/islands/vis.htm</ref>. Nie ma tutaj rzek ani jezior, w rejonie góry Manjigor (401 m n.p.m.) jest tylko kilka okresowych strumieni.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

=== Populacja ===
Vis jest podzielony na dwa okręgi administracyjne, Vis i Komiža.

Na wyspie jest kilkanaście miejscowości, zamieszkanych przez około 3700 mieszkańców. W dwóch największych miastach, Vis i Komiža, mieszka odpowiednio 1776 i 1523 osób (2001 r.)<ref>Effects of Inbreeding, Endogamy, Genetic Admixture, and Outbreeding on Human Health: A “1001 Dalmatians” Study, Igor Rudan et al., Croatian Medical Journal, August 2006</ref>. Pozostałe miejscowości na wyspie, w porządku alfabetycznym, to (w nawiasach podano liczbę mieszkańców)<ref>Državni zavod za statistiku, "Popis stanovništva 2001", Republika Hrvatska 2001</ref>: 
*Okręg administracyjny Komiža (1677)
**Borovik (15)
**Duboka (6)
**Oključna (5)
**Podhumlje (40)
**Podšpilje (14)
**Žena Glava (54)
**Wyspy należące administracyjnie do okręgu Komiža:
***Biševo (19)
***Palagruža, w spisie ludności z 2001 r. oznaczona jako bezludna, chociaż mieszka tutaj na stałe latarnik (0)
***Sveti Andrija (1)
*Okręg administracyjny Vis (1960)
**Dračevo Polje (8)
**Marinje Zemlje (35)
**Milna (19)
**Plisko Polje (21)
**Podselje (23)
**Podstražje (23)
**Rogačić, na niektórych mapach Rogačica (8)
**Rukavac (47)
thumb|300px|Populacja wyspy w latach 1570-2001
{| class="wikitable" align="center"
|-bgcolor=#cccccc
|colspan=2 align=center|'''Statystyki demograficzne (2001)'''
|-
|'''Liczba ludności'''
|''3637''
|-
|'''Współczynnik urbanizacji'''
|''90,07%'' (2001)
|-
!colspan=2|'''Ludność według wieku'''
|-
|0 – 14 lat
|''14%'' (mężczyzn 253; kobiet 256)
|-
|15 – 64 lat
|''60,8%'' (mężczyzn 1135; kobiet 1079)
|-
|ponad 64 lata
|''25,1%'' (mężczyzn 357; kobiet 557)
|-
!colspan=2|'''Średni wiek'''
|-
|W całej populacji
|''44,1'' lat
|-
|Mężczyzn
|''42,1'' lat
|-
|Kobiet
|''46'' lat
|-
|'''Współczynnik migracji'''
|''455'' migrantów/1000 mieszkańców
|-
!colspan=2|'''Ludność według płci'''
|-
|poniżej 15 lat
|''0,988'' mężczyzn/kobiet
|-
|15 – 64 lat
|''1,052'' mężczyzn/kobiet
|-
|powyżej 64 lat
|''0,641'' mężczyzn/kobiet
|-
|w całej populacji
|''0,922'' mężczyzn/kobiet
|-
|'''Rozrodczość'''
|''1,52'' urodzeń/kobietę
|-
|}
<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

==Fauna i flora==

thumb|300px|Jaszczurka ''Podarcis melisellensis'' (chorw. ''kraška kuščarica''), dość popularna i łatwa do rozpoznania po poziomych pasach na grzbiecie<ref>http://www.ittiofauna.org/webmuseum/rettili/podarcis_melisellensis01.htm</ref>

thumb|300px|Ośmiornica zwyczajna (chorw. obična hobotnica), występująca dość powszechnie w wodach otaczających Vis

===Fauna===
Na wyspie żyje niewiele gatunków dzikich zwierząt i są to przede wszystkim bażanty (''Phasianus colchicus''), jeże (Erinaceidae), zające, cykady, różne ślimaka ''Pholeoteras euthrix''.
W przeciwieństwie do lądu, wody dookoła wyspy obfitują w różnorodne gatunki i są to przede wszystkim:
*wiele gatunków ryb<ref>Różne źródła podają różne liczby, np. (1) Pallaoro, A., Jardas, I. w "Ichthyological collection of the Institute of oceanography and fisheries in Split (Croatia)" (Natura Croatica, Vol. 5, No. 3, 177-219, 1996, Zagreb): "[...]405 species known for the Adriatic[....]", (2) [http://www.dalmacija.net/site/articles/articleshow.php?id=24 "Over 360 species of fish live in the Adriatic Sea"], (3) D. Jelić et al. "Projekt popisivanja ihtiofaune podmorja otoka Visa" (Prirodoslovno-matematički fakultet, Biološki odsjek, Sveučilište u Zagrebu, tekst z ok. 2005 r.): "U Jadranskom moru je do sada zabilježeno oko 400 vrsta riba", (4) [http://www.vis-info.hr/ekologija/ "U Jadranskom moru obitava više od 430 različiti vrsta riba"], (5) [http://www.biol.pmf.hr/~ecixii/Theme%20Sessions%20and%20Symposia.htm "Total number of fish species in Adriatic and eastern Mediterranean is still not complete due many reasons..."]</ref>, m. in.
**mureny (''Muraena'')
**belony (''Belone belone'')
**barrakudy (''Sphyraena sphyraena'')
**skorpena pospolita lub czerwona (''Scorpaena scrofa'', chorw. ''skrpina'')
**żabinice (''Lophius piscatorius'')
**wargacz tęczowy (''Coris julis'', chorw. ''knez''), bardzo popularny i łatwy do złowienia z brzegu
**ryby z rodziny prażmowatych, np. ''Puntazzo puntazzo'' (chorw. ''pic'')<ref>Brak nazwy polskiej.</ref>, morlesz (kielec, ''Dentex dentex'', chorw. ''zubatac'')
*kraby
**krab pająkowy (''Maja crispata'')
**krab pustelnik (''Dardanus arrosor''), można go znaleźć w każdej pozornie pustej muszli
**chroniony krab czerwony<ref>Nazwa polska niepewna.</ref> (''Paractaea monodi'')
**rzadki krab jaskiniowy (''Paragalene longicrura'')
*delfin butlonosy (''Tursiops truncatus'', chorw. ''dobri dupin'')
*różne gatunki mięczaków, m. in.
** ośmiornice (''Octopus vulgaris'', chorw. ''hobotnica''), której mięso dość łatwo dostać na wyspie; łatwa tutaj do złowienia dla doświadczonego nurka
**kałamarnice
**małże

thumb|300px|Sosna alepska <ref>http://www.wildlifetrusts.org/index.php?section=environment:species:tree&id=502</ref> (po lewej) w pobliżu zatoki Perna, w tle wyspa [[Sveti Andrija (Svetac)|sv. Andrija, po prawej – wyspa Barjak Mali z latarnią morską]]

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

===Flora===
Ze względu na swoją charakterystykę geomorfologiczną, wyspa Vis jest dość bogata w różne gatunki roślin<ref>Niektóre źródła mówią o 500 gatunkach: Mario F. Broggi, Christian Burri, "The orchid flora and distribution of species on the island of Vis (eastern Adriatic, Croatia) ", "Acta Botanica Croatica" Biološki odsjek, Prirodoslovno-matematički fakultet, Sveučilište u Zagrebu, 65 (2), 147–160, 2006</ref>. Naturalna roślinność na wyspie to przede wszystkim dominujący dawniej kapary, storczykowatych (zanokcica, szałwia dalmatyńska, agawy (agawa amerykańska i jukka słoniostopa), aloes i inne. 
W wodach otaczających wyspę można odnaleźć przede wszystkim krasnorosty, brunatnice i zielenice.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

== Historia ==
=== Czasy prehistoryczne i starożytne === 
Vis jest zamieszkany od czasów neolitu, od około III tysiąclecia p.n.e. W II tysiącleciu, w epoce żelaza, na wyspę przybyli Liburnianie z ludu Ilirów. Między 1100 p.n.e a 750 p.n.e. wybudowali fortyfikacje obronne na wzniesieniach na wyspie, a między VI a V w. p.n.e. stworzyli tutaj pierwsze iliryjskie państwo na Adriatyku. W czasie tego okresu na wyspie bito monety z brązu, na których można znaleźć inskrypcje Lona<ref>Lona, Iona (Ioniusa)? Imię władcy niepewne.</ref>, prawdopodobnie ówczesnego króla wyspy. W 397 r. p.n.e. Dionizjos I Starszy z Syrakuz nakazał zbudować na wyspie kolonię nazwaną Issa, pierwszą grecką kolonię w tej części Adriatyku i jednocześnie najstarsze miasto Dalmacji <ref>http://www.adriatica.net/cruise/det_en__4ji3m3h3p3i3oh5ji3p__.htm</ref><ref>http://www.mdc.hr/split-arheoloski/eng/issa.html</ref>. 

Po śmierci Dionizjosa, między IV a I w. p.n.e. Issa była niezależnym miastem-państwem, utrzymującym między innymi własną mennicę. Grecy z Issy założyli w tym czasie również kolonie Korčula, Trogir, Stobrec i Solin. W trzecim stuleciu p.n.e. wszystkie greckie kolonie w tym rejonie, poza Issą, podlegały królestwu Ilirów. 

Około 230 r. p.n.e. Agron, król Ilirów, wypowiedział Grekom wojnę - Issa została zaatakowana przez niezdyscyplinowaną flotę iliryjską, złożoną głównie z okrętów pirackich. Grecy z Issy zwrócili się z prośbą o odsiecz do Rzymian. W czasie oblężenia wyspy król Agron zmarł i pozostawił na tronie królową Teutę. Nieświadomi zmiany władcy Rzymianie wysłali do Ilirów posłów – dwóch senatorów, którzy, zmuszeni do rozmów z kobietą, odebrali to jako zniewagę. Ponadto, jeden z senatorów, Coruncanius, został zabity<ref>Polibiusz twierdzi, że na zlecenie królowej, Polybius, "The Histories", Book II, published in Vol. I of the Loeb Classical Library edition, 1922 thru 1927, pełny tekst po angielsku dostępny jest na [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Polybius/2*.html www]</ref>, co Senat rzymski odebrał jako kolejną zniewagę. 

Rzymianie wypowiedzieli Ilirom wojnę i wysłali na Adriatyk około 200 statków z 20 tys. legionistów i 200 jeźdźców pod dowództwem Gnaeusa Fulviusa i Aulusa Postumiusa. Królowa Teuta powierzyła obronę pierwszej z wysp iliryjskich, Hvaru, swojemu zaufanemu, Demetriusowi (''Demetrius z Pharos''), który poddał się natychmiast po przybyciu Rzymian. Ilirowie zostali zmuszeni do podpisania upokarzającego pokoju i płacenia kontrybucji, a Rzymianie zdobyli prawo do kontroli polityki i decyzji podejmowanych przez królową Teutę.

Między 200 a 170 r. p.n.e. Issa wciąż była nękana przez ataki ze strony Ilirów, rządzonych w tym czasie przez Gentiusa (syna Pleuratusa II). W 172 p.n.e. mieszkańcy Issy wysłali posłów do Senatu Republiki, którzy oskarżyli Gentiusa o szpiegowanie na rzecz Macedonii i o podburzanie ludów Dalmacji do wojny. Rzymianie wypowiedzieli Ilirom kolejną wojnę, którą łatwo wygrali. Jednym z jej rezultatów było przyznanie Issie prawa do ochrony ze strony Imperium. Pomimo tego, w 158 p.n.e. kolonie Issy na wybrzeżu dalmatyńskim zostały ponownie zaatakowane przez Ilirów. Rzymianie okazali cierpliwość i przed wypowiedzeniem wojny Ilirom wysłali kolejne poselstwo pod dowództwem powszechnie szanowanego konsula Fanniusa Strabo, który miał podjąć próbę wypracowania porozumienia między zwaśnionymi stronami. Ilirowie obrazili posła, twierdząc, że nie powinien się interesować problemami wschodniego Adriatyku. Sprowokowało to kolejną już wojnę i Iliria dość szybko stała się prowincją rzymską.

thumb|300px|Ruiny rzymskich łaźni w mieście Vis

W 59 r. p.n.e. Iliria została powierzona na okres 5 lat Cezarowi, który miał w Issie swojego przedstawiciela, Numeriusa Rufusa. 3 marca 56 p.n.e. Cezar przyjął poselstwo z Issy i zatwierdził jej przywileje.

Issa utrzymywała przyjazne kontakty z Imperium Rzymskim od około 331 r. p.n.e. W 47 r. p.n.e. dobre stosunki z Rzymianami zostały gwałtownie przerwane, gdy w konflikcie między Gajuszem Juliuszem Cezarem a Pompejuszem, Issa poparła tego ostatniego<ref>Felando w swojej książce o Komizy pisze o przejęciu wyspy przez Rzymian po rewolcie Arruntiusa Scribonianusa, która w rzeczywistości miała miejsce w 42 r., ale naszej ery.</ref>. Po tej niefortunnej decyzji wyspa została przekształcona w rzymskie ''municipium''. 

Jej sytuacja polityczna stała się jeszcze bardziej problematyczna, gdy po przegranej rewolcie przeciwko cesarzowi Klaudiuszowi schronił się tutaj Lucius Arruntius Camillus Scribonianus, eks-gubernator Ilirii (Dalmacji). Zdarzenia te jednak nie zatrzymały dalszego rozwoju wyspy jako najważniejszego portu handlowego na Adriatyku. Przez następne kilka wieków Issa nie musiała obawiać się najeźdźców, chociaż pobliskie wybrzeże dalmatyńskie pozostawało w stanie permanentnej wojny. Upadek Issy nastąpił dopiero wraz z upadkiem Imperium Rzymskiego, w V wieku. Wyspy dalmatyńskie stały się na następne 5 wieków własnością Bizancjum, które jednak nie przywiązywało większej wagi do tego terytorium.

W okresie największego rozkwitu w Issie mieszkało prawdopodobnie około 12 000 - 14 000 mieszkańców<ref>http://www.vis-jan.com/Cro-Povijest.htm</ref>.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

===Średniowiecze=== 
Między VII a VIII wiekiem na wyspę przybyli Konstantyna VII Porfirogenety z X wieku<ref>http://www.tz-vis.hr/eng/desno/tekst_povijest_srednji.htm</ref>. W doża Wenecji, Pietro Tradonico, poprowadził wyprawę morską przeciwko mieszkańcom Visu i wysp wokół Visu, aby pozbyć się zagrożenia ze strony słowiańskich piratów nękających weneckie statki handlowe.

W Chorwacji został Branimir, popierany przez Kościół rzymski. Branimir wprowadził myto i podatki za handel na Adriatyku, co wywołało wojnę z Wenecją. Makarskiej 18 września Tomisława, wybitnego stratega i dowódcy wojskowego.

W Korčulą i diecezję, podlegającą arcybiskupowi w Zadarze, podbitemu w 1111 r. Diecezja obejmowała między innymi wyspę Vis.

W 850 benedyktyni zbudowali na pobliskiej wyspie Biševo klasztor. 10 marca 1177 r. Vis odwiedził papież Aleksander III. Zdarzenie to prawdopodobnie zapoczątkowało budowę kościoła św. Mikołaja (Sv. Nikola) i klasztoru benedyktynów w Komižy (założonej około 1000 r.). Benedyktyni ostatecznie przenieśli się tutaj z Biševa w 1200, ze względu na problemy z piratami z miasta Omis i brak słodkiej wody. Obecnie kościół św. Mikołaja jest jednym z najważniejszych zabytków na wyspie.

thumb|300px|Kościół św. Mikołaja w Komižy

W Węgiersko-Chorwackiego i mieszkańcy Visu odzyskali niezależność. Wenecja odzyskała Dalmację ponownie w Andegaweńskiego z Neapolu, tytularnego król Węgier.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

===Czasy nowożytne=== 
W neapolitańsko-aragońska flota króla Ferdynanda II spustoszyła wyspę i zniszczyła Velo Selo, po czym ludność ponownie przeniosła się w okolice starej Issy, do portu św. Jerzego (St. George's Port). Założone zostały wtedy dwie nowe osady, Luka i Kut, które w 1579 r., po wybudowaniu kościoła Gospe od Spilica (Matki Bożej z Groty), zostały połączone w miasto Vis.

W 1515 mieszkańcy Komižy poprosili biskupa Hvaru o pozwolenie na budowę kościoła Matki Boskiej, nazwanego później kościołem Matki Boskiej Pirackiej.

thumb|300px|Kościół Matki Boskiej Pirackiej (''Gusarica'') w Komižy

W bitwie pod Lepanto. Z Palagružy. W roku szkutnikach na wyspie. Na przełomie XVII i XVIII wieku na wyspie mieszkał chorwacki pisarz epoki baroku i biskup Andrija Vitaljić, m. in. autor psałterza.

W Austrii, po czym w Francję. Wkrótce potem Brytyjczyków portów handlowych w Europie. W Bernarda Dubourdieu zaatakowali port św. Jerzego na Vis i spalili 12 (wersja brytyjska) lub 60 (wersja francuska) statków handlowych. Zagrożeni przez powracająca flotę brytyjską, Francuzi wycofali się do Ankony. 

13 marca fregat, kanonierki i Williama Hoste była na miejscu. W rezultacie Francuzi stracili admirała, połowę okrętów i co najmniej 470 zabitych i rannych<ref>Dokładna liczba zabitych, rannych i pojmanych marynarzy floty francusko-weneckiej nie jest znana. Więcej na stronie http://www.pbenyon.plus.com/Naval_History/Index.html</ref> i wycofali się na Hvar. Brytyjskie straty to 45 zabitych i 145 rannych. Bitwa ta stanowiła rzadki przykład walki na morzu, w której fregaty pełniły rolę okrętów liniowych. 

Wkrótce potem, 11 kwietnia 1811, gubernatorem wyspy został mianowany sir George Duncan Robertson, który rozpoczął budowę fortecy<ref>fort S. George, forteca Wellington i inne; wyspa u ujścia zatoki św. Jerzego, nazwana wyspą "Hoste", również została ufortyfikowana</ref>. W tym czasie na wyspie służyło między 800 a 1400 żołnierzy - Brytyjczyków, Włochów, Korsykan, Szwajcarów i Chorwatów.

Po kongresie wiedeńskim w Austrię. Austriacy kontynuowali prace fortyfikacyjne Brytyjczyków i zbudowali między innymi fort nazwany później ''Madonna-Batterie'' (chorw. ''Gospina batarija'', wł. ''Batteria della Madonna''), najważniejszą fortyfikację na wyspie. W lipcu Carlo Pellion di Persano. Włosi nie przerwali jednak kabla telegrafu łączącego Vis z Pulą, i Vis zdołał wezwać na pomoc flotę austriacką. 18 lipca Włosi próbowali bombardować trzy punkty na wybrzeżu: Komižę, Milnę i Vis. Bombardowanie fortów w Komižy i Milnej okazało się bezsensowne, ponieważ były one położone zbyt wysoko dla słabych wtedy jeszcze dział na okrętach wojennych. Bombardowanie Visu 18 i 19 lipca przyniosło straty po obu stronach. 20 lipca w okolice Visu dotarła flota austriacka pod dowództwem kadm. Tegetthoffa, która nawiązała walkę z silniejszą flotą włoską. Na skutek poważnych błędów w dowodzeniu Włosi przegrali bitwę, nazwaną bitwą pod Lissą, a admirał Persano został później zdegradowany.

W CK Monarchii, fortyfikacje na Vis zostały rozebrane i rozbrojone. Część budynków została odsprzedana mieszkańcom wyspy. Dwukrotnie wyspę odwiedzali Habsburgowie: Franciszek Ferdynand w 1906.

Działania w trakcie I wojny światowej w zasadzie ominęły Vis, jeśli nie liczyć zniszczenia łączy telegrafu i latarni morskich przez flotę francuską w pierwszym okresie wojny, czy zatopienia włoskiego okrętu przez austriackie torpedowce w deklaracji z Korfu przypadły królestwu SHS, ale wkrótce po wojnie został zajęty przez wojska włoskie. Na mocy Traktatu z Rapallo z USA Włosi zwrócili Vis.

Spis ludności z 1931 r. wykazał, że na Visie mieszkało wtedy w 2 obszarach administracyjnych, 23 miasteczkach i wioskach 8746 osób. W samej Komižy było 5 szkół podstawowych, 2 szkoły ponadpodstawowe i 3 biblioteki.

W tym okresie wyspa była zamieszkana w większości przez ludność identyfikującą się z narodem chorwackim. Złe stosunki między Chorwatami i Serbami w latach poprzedzających II wojnę światową i ekonomiczna dyskryminacja Chorwatów w królestwie SHS, miały również wpływ na wydarzenia na wyspie. W latach 30. XX w. kilku mieszkańców wyspy zostało uwięzionych za "zbrodnie polityczne" przeciwko królestwu.

<small>Na górę strony | Początek wątku</small>

====II wojna światowa==== 
thumb|300px|Tablica upamiętniająca walki partyzantów, w miejscu bazy z [[1944 r. Znajduje się przy oznakowanym szlaku turystycznym, odchodzącym od drogi na Hum<ref>Uwaga: zejście z wyznaczonego szlaku może być niebezpieczne ze względu na miny</ref>]]
thumb|300px|Pomnik lotników [[Royal Air Force|RAF, którzy zginęli nad Chorwacją w latach 1944-45. Znajduje się na wzniesieniu przy drodze 117, nad miastem Vis, w okolicy Podselje]]

W pod koniec lat 30. XX w. i na początku lat 40. partia komunistyczna miała już bardzo silne poparcie wśród miejscowej ludności. W 1942 aresztowano i skazano tutaj dwóch lokalnych przywódców partii, doktora Ante Fiamengo i Vinko Sonjarę.

W kwietniu wojska włoskie, które raczej dobrze traktowały mieszkańców wyspy. Pomimo tego w 1941 miejscowi komuniści zdecydowali się na powstanie przeciwko wojskom okupacyjnym. Ich broń stanowiło około 100 karabinów i 2 ckm-y. Po zdobyciu posterunku policji na wyspie uzbrojenie partyzantów uległo nieznacznej poprawie, ale i tak nie mieli szans przeciwko armii włoskiej. Swoimi akcjami sprowokowali Włochów do represji wobec miejscowej ludności. Jeszcze w 1941 na wyspie w czasie próby ucieczki zginął pierwszy partyzant. Pod koniec 1941 komuniści zorganizowali manifestację, domagającą się wycofania wojsk włoskich, podczas której aresztowano 16 osób, osadzonych później w więzieniu w Wenecji. W Josipa Broz Tito, które przyjmowały w swoje szeregi zarówno Serbów, jak i Chorwatów. W marcu bitwie nad Neretwą (niem. ''Fall Weiss'') między partyzantami Broz-Tity z jednej strony, a wojskami niemieckimi, włoskimi, ustaszami i czetnikami z drugiej, straciło życie kilkudziesięciu mieszkańców wyspy.

zakładników. 15 z nich Włosi wypuścili, 10 zostało skazanych i rozstrzelanych w okolicy Komižy, niedaleko skrzyżowania starej drogi do Visu i drogi do kościoła św. Mikołaja.

3 września Włochy podpisały zawieszenie broni z aliantami. Część broni włoskiej w Jugosławii przypadła oddziałom komunistów, którzy w tym okresie zaczęli otrzymywać również wsparcie od aliantów. Niektórzy z byłych żołnierzy Regio Esercito również przyłączyli się do partyzantów. Niemcy wkrótce wysłali na Aleksandrii.

{{Infobox Islands
| name             = Vis
| image name       = Vis vineyard.JPG
| image caption    = Vinyards on Vis
| image size       = 300px
| locator map      = Croatia - Vis.PNG
| native name      = 
| native name link = Croatian
| nickname         = 
| location         = Adriatic sea
| coordinates      = 
| archipelago      = 
| total islands    = 
| major islands    = 
| area             = 89.72 km²
| highest mount    = Hum
| elevation        = 587 m
| country          = Croatia
| country admin divisions title     = County
| country admin divisions           = Split-Dalmatia
| country admin divisions title 1   = 
| country admin divisions 1         = 
| country admin divisions title 2   = 
| country admin divisions 2         = 
| country capital city              = 
| country largest city              = Vis
| country largest city population   = 1,960
| country leader title              = 
| country leader name               =
| population       = 3,617
| population as of = 2001
| density          = 40
| ethnic groups    = 
| additional info  =
}}
'''Vis''' [] (Greek ''Issa'', Italian and German: ''Lissa''), is a Croatian island in the Adriatic Sea, the furthest inhabited island.  Its area is 90.26 km²,<ref name="peljar"> [http://peljar.cvs.hr/show_place_info.php?id=483 First Croatian online peljar]</ref> and it has population of 3,617 (as of 2001).<ref name="yearbook">[http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/ljetopis/2005/00-sadrzaj.pdf Statistical yearbook for 2006 of Central bureau of statistics of Republic of Croatia]</ref>  The highest peak of Vis is called Hum, 587 m high.<ref name="peljar" />

There are two towns and municipalities on the island, Vis (1,960 <ref name="vis"> [http://vis.20megsfree.com/ Article at site dedicated to Vis and Komiža]</ref> inhabitants in the municipality) and Komiža (1,677 <ref name="komiža"> [http://www.tz-komiza.hr/hr/komiza.php Article at official Komiža site]</ref>, both located on the seacoast.  There are smaller settlements on the island's interior: Podselje, Marinje zemlje, Podšpilje, and Podstražje.<ref name="tz-vis_info">[http://www.tz-vis.hr/eng/info.htm General information on Vis]</ref>

== History ==
Vis was inhabited by the time of the Neolithic period.  In the 4th century B.C., the tyrant of Siracuse, Dionisius the Older, founded the colony ''Issa'' on the island.  Later, it became an independent city-state, and even minted its own money and founded its own colonies elsewhere. In the first century B.C., the island was held by the Liburnians, a Venetic<ref>Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992,ISBN 0631198075,page 183,"... We may begin with the Venetic peoples, Veneti, Carni, Histri and Liburni, whose language set them apart from the rest of the Illyrians. ..."</ref> tribe.Queen Teuta originated from the island.

A part of the Byzantine Theme of Dalmatia, in 925 Croatian Monarch Kresimir, a war of succession erupted and the Narentines under Serbian Prince Časlav Klonimirović took the island by 948, however they managed to rule it only shortly, as the Byzantines restored control. Brothers of Serbian ruler Stefan Nemanja Miroslav and Stracimir made raids on Vis in 1184 and 1185.

In the Middle Ages it often changed rulers, and then for a long time it was under Venice, which founded the main settlement, named ''Velo Selo''.  During Venetian and Austrian domination, the island's official name was ''Lissa''.

Later, the larger settlements developed also on the coast (Komiza and Luka of St. Juraj, the- present town of Vis).  Administratively the island of Vis was for centuries bound to the island of Hvar.

The sea to the north of the island was the stage of two battles:
*on 13 March 1811, a small Royal Navy fleet, under the command of Captain William Hoste, defeated a larger Franco-Venetian fleet (see Battle of Lissa (1811));
*on Italian fleet, under Admiral Persano, sinking the battleship ''Re d'Italia'' (see Battle of Lissa (1866)).

During World War II, Vis was at one point the main hideout of Josip Broz Tito, the leader of the Yugoslav resistance movement.  After the war, the Yugoslav People's Army used the island as one of its main naval bases.  After Croatia became independent, its navy did not reclaim most of the facilities, and the many abandoned buildings are being used for civilian purposes, including modern happenings.