thumb|250px|left|[[مسجد چارمنار (چهار منار) نماد مشهور شهر حیدرآباد هند است. ]]
'''حیدرآباد''' (به  تلوگو: హైదరాబాదు اردو:  حیدر آباد)  یکی از شهرهای بزرگ هند و پایتخت ایالت آندرا پرادش است.

این شهر با وسعت 625 کیلومتر مربع ششمین شهر بزرگ هند است. که در ارتفاع 500 متری از سطح دریا در فلات دکن واقع شده و بیشتر طبیعت اطراف آن سنگلاخی است. این شهر حدود 6.7 میلیون نفر جمعیت دارد<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Hyderabad%2C_Andhra_Pradesh ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامه آزاد، ویرایش 17 آوریل 2008]</ref> که اکثر آن‌ها را مسلمانان تشکیل می‌دهند. 35%مردم  حیدر آباد مسلمانان سنی مذهبند. قدمت این شهر به حدود 400 سال قبل برمی گردد. حیدرآباد شهر معابد، مساجد و بازارها شناخته شده است و دارای طبیعت بسیار زیبایی می‌باشد. <ref>[http://www.kabulnath.de/Salae_Soum/Shoumare_48/SafarNamha_M.Bakhtaari.html باختری، منیژه، هند؛ سرزمین رؤیا ها، سرزمین عشق]</ref>

حیدرآباد از دو شهر بزرگ حیدرآباد و سکندرآباد تشکیل شده و در این اواخر شهر خیبر آباد نیز به این شهر وصل شده است. <ref>[http://www.kabulnath.de/Salae_Soum/Shoumare_48/SafarNamha_M.Bakhtaari.html باختری، منیژه، هند؛ سرزمین رؤیا ها، سرزمین عشق]</ref>

در قرن های پانزدهم و شانزدهم میلادی سلسلهٔ قطب شاهیان در حدود دو صد سال بر این شهر حکومت داشتند و مرکز حکومت شان گلکنده بود.  بنیانگذار این سلسله سلطان قلی همدانی بوده است. حیدرآباد بیشتر شبیه شهر مسلمانان است. در شهر زنان با چادرهای سیاه در حالیکه روی های شان را پوشانیده اند، دیده می‌شوند.<ref>[http://www.kabulnath.de/Salae_Soum/Shoumare_48/SafarNamha_M.Bakhtaari.html باختری، منیژه، هند؛ سرزمین رؤیا ها، سرزمین عشق]</ref>  شهر حيدرآباد بويژه بخش قديمي آن كه در حاشيه رود موسی قرار دارد ، با فرهنگ غني و شكوفاي اسلامي خود چهره خاصي در ميان شهرهاي هندوستان دارد . بناهاي عظيم و با شكوه اسلامي ، مساجد و بانوان محجبه اين شهر حكايت از عمق فرهنگ اسلامي در اين شهر داشته و شهر حيدرآباد را به عنوان يك شهر اسلامي - ايرانی‌ معرفی‌ می‌كند . 

اين شهر به جهات مختلف سياسی‌، فرهنگی‌، تاريخی‌، علمی‌ و اقتصادی‌ از شهرهاي مهم هند و يكي از قطب هاي اقتصادي ، سياسي در جنوب اين كشور مي باشد . سابقه 500 ساله حضور ايرانيان در اين منطقه ، عامل مهمي در ايجاد تحولات سياسی‌، اقتصادی‌ و فرهنگی‌ در جنوب هند شده به طوري كه امروزه هيچ مورخ و باستان شناسي نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن نقش ايرانيان و پادشاهان مسلمان و شيعه مذهب ايراني در اين منطقه تصوير كامل و درستي از وضعيت گذشته و حال منطقه ارائه كند . اثرات اين حضور تاريخي را می‌توان در معماری‌، زبان، فرهنگ، هنر و ديگر ابعاد زندگی‌ مردم جنوب هند به خوبی‌ مشاهده نمود. طي 15 سال گذشته توسعه شهر حيدرآباد در تمامی‌ جهات سرعتی‌ فزاينده يافته و اين امر به خاطر توجه روز افزون شركت‌ها و بنياد‌های‌ علمي و فرهنگي كشورهاي مختلف به اين منطقه است.<ref>.[http://www.iranconsulatehyd.org/hyderabad%20dar%20yek%20negah.htm حیدرآباد در یک نگاه، وب‌گاه سركنسولگری جمهوری اسلامی ايران ـ حيدرآباد]</ref>

== تاریخچه ==
thumb|250px|left|ورودی حیدرآباد در دهه 1880 
در اواخر قرن شانزدهم ميلادي گوركانی هند فتح شد و حكومت قطب شاهيان به پايان رسيد . در سال 1724 نظام الملك آصف جاه با استفاده از ضعف حكومت مركزی، منطقه تحت سلطه خود و از جمله آن حيدرآباد را مستقل اعلام نموده و سلسله نظام شاهيان حيدرآباد را بنيان گذارد كه تا زمان استقلال هند در سال 1948ميلادی‌ پابرجا ماند. در سال1953 طي تقسيمات كشوري جديد دولت هند، ايالت آندرا پرادش به مركزيت حيدرآباد تشكيل گرديد . 

گفتنی است معماران ايرانی شهر حيدرآباد تلاش نمودند تا شهر حيدرآباد را مشابه شهر اصفهان بنا كنند و به همين خاطر نام دوم شهر حيدرآباد «اصفهان‌نو» می‌باشد زيرا سبك شهرسازی اصفهان در آن مشاهده می‌شود . 

پس از فروپاشي حكومت گوركانيان در دهلی حكومت پادشاهان نظام در جنوب هند (دکن) مركزی برای تجمع هنرمندان و دانشمندان و محل رونق و شكوفايی فرهنگ و هنرهای اسلامی گرديد. وجود معادن متعدد سنگ‌های قيمتی در اين ناحيه ثروت بی‌حسابی را در اختيار حكومت نظام در حيدرآباد قرار داد تا به راحتی بتوانند مشوق و حامی هنرمندان و دانشمندان باشند. 

در اوايل قرن 19 ميلادي توسط نيروهاي ارتش انگليس پادگاني در خارج از شهر حيدرآباد بر پا گرديد كه به نام حاكم وقت سلسله نظام شاهی يعنی سكندرجاه آن را سكندرآباد نام گذاری كردند . به تدريج در اطراف اين پادگان شهری به همين نام ايجاد گرديد و امروزه هر چند اين دو شهر (حيدرآباد و سكندرآباد) كاملا به هم متصل شده اند ولي هنوز هويت مستقل خود را حفظ كرده‌اند . 

حكومت نظام حيدرآباد پس از استقلال هند نيز تا مدتي ادامه داشت و با تقسيم هند به دو كشور هند و پاكستان عثمان علی خان حاكم وقت سلسله نظام خود را هم پيمان پاكستان اعلام نمود ولی به علت درگيري هاي قومي و نيز حمله نظامی دولت مركزی هند ناحيه تحت حكومت وی تصرف گرديد و اين ناحيه ضميمه خاک هندوستان شده و حكومت نظام بر چيده شد.

'''روابط قطب شاهيان با پادشاهان صفوی ایران''' 

در قرن هفتم هجری قمری ( قرن 13 ميلادي ) پس از آنكه نواحی شمال هند ابتدا توسط سلطان محمود غزنوی و سپس به وسيله سلطان معزالدين محمد غوری به تصرف مسلمانان درآمد و قطب الدين آيبك با شكست « پريتوی » آخرين ماهاراجه دهلي ، سلسله سلاطين مسلمان دهلي را در پايتخت سرزمين افسانه‌اي هند مستقر كرد راه حركت مذاهب و تفكر اسلامي به سمت سرزمين های جنوبی و ميانی شبه قاره هموار شد و در قرون بعد به تدريج حكومت هاي محلي اسلامي در نواحي جنوب و مركزي هند تاسيس شد . اين حكومت ها تماماً پيوندهاي خونی و يا فكری و فرهنگی با جامعه ايرانی، اسلامی و شيعی داشتند و بيشتر آنها در منطقه دكن متمركز بودند. 

خاندان «شاه نعمت‌اله ولی و خواجه شمس الدين حافظ شيرازی در دربار خود مفتخر گردند، اما توفيق نيافتند. اين سلسله جشن‌ها و اعياد ايرانی ازجمله نوروز را با شكوه فراوان برگزار می‌كردند . 

يكي ديگر از حكومت های محلی كه پيش از انقراض بهمنی‌ها در اوايل قرن دهم هجری قمری در سرزمين فعلی دكن (كه اينک ايالت آندرا پرادش را شامل می‌شود) شكل گرفت و حدود 200 سال دوام آورد، سلسله « قطب شاهيان» بود كه مركز آن در قلعه گلكنده قرار داشت و موسس آن سلطان قلی همدانی بود كه از همدان ايران و از ترك های بهارلو و از اعقاب قرا يوسف و اسكندر ، از پادشاهان قراقويونلو به شمار مي رفت . وی همراه عمويش الله قلی به هند مهاجرت كرد و از سرداران بزرگ محمد شاه سوم بهمنی محسوب می‌شد و در سال 1463 ميلادی موفق به دفع شورش منطقه تلنگانا در دكن شد و به همين جهت چندی بعد در سال 1518 ميلادی همزمان با پادشاهی شاه اسماعيل اول صفوی با لقب قطب الملكی به سمت سوبه‌دار استقلال خود را در گلكنده اعلام و سلسله قطب شاهيان را تاسيس كرد. اين سلسله تا سال 1687 ميلادی دوام آورد. 

قلعه گلكنده كه روزگاری از شهرهاي مشهور مشرق زمين و اطراف آن از مراكز اصلي توليد و تجارت الماس و سنگ هاي گرانبهاي هند به شمار مي رفت هم اكنون در شهر حيدرآباد واقع شده است . الماس کوه نور كه اينك بر تارك تاج سلطنتي انگلستان مي درخشد در سال 1656 ميلادي از همين ناحيه بدست آمد. 

بعد از آنكه خبر جلوس شاه اسماعيل صفوی بر تخت سلطنت ايران منتشر شد سلطان قلی قطب شاه كه او را مرشد زاده خود می‌دانست در خطبه نام مرشد خود را مقدم بر اسم خود گردانيد و نام خلفاي سه گانه را به تدريج از خطبه ساقط كرد . قطب شاهيان با توجه به سابقه قوميت و وطن دوستی و علائق مذهبی روابط بسيار نزديكی با دربار ايران و شاهان صفوی برقرار نمودند و در برابر دشمنان از آنان ياری می‌خواستند. 

معروف ترين فرمانروای اين سلسله محمد قلی قطب شاه پنجم بود كه به مدت 32 سال حكومت كرد و زمان وي اوج بالندگي سلسله قطب شاهيان  به شمار مي رود. از مهمترين اقدامات وي بناي شهر فعلي حيدرآباد است . وي در دوران حكومت خود به ترويج زبان فارسی در منطقه دكن اهتمام ورزيد و خود به زبان تلگو (زبان محلی ايالت آندرا پرادش) و زبان فارسی شعر می گفت . به طوري كه او را موسس ادبيات دكنی ناميده اند. از شخصيت هاي معروف دربار وي مير محمد مومن استرآبادی است كه خواهر زاده مير فخرالدين سماکی، فاضل خوش قريحه و مربي و معلم شاهزاده سلطان حيدر ميرزا، فرزند شاه طهماسب صفوی بود. 

در زمان محمد قلی قطب شاه، روابط سياسي ميان دكن و ايران بسيار نزديك بود و سفيراني همچون « اسد بيك كرك يراق تبريزي » و« اغرلو سلطان » از دربار ايران به حضور وي رسيدند و از جانب دكن نيز « حاجي قنبر علي » و « قاضي مصطفي و مهدي قلي » به دربار شاه عباس صفوي گسيل شدند و مكاتباتي ميان شاهان صفوي و امراي دكن صورت گرفت. سلطان محمد قطب شاه، نوه ابراهيم قلی ششمين فرمانرواي دكن از سلسله ايراني الاصل و شيعه قطب شاهي به شمار مي رود كه تحت تعاليم و تربيت ميرمومن استرآبادي رشد كرد و بزرگ شد و از اميران بسيار مومن و ديندار اين خاندان محسوب مي شود كه مكه مسجد، بزرگترين مسجد جنوب هند را در سال 1617 ميلادي در حيدرآباد بنا نمود. وی از نسخه شناسان خبره كتاب های خطی به‌شمار می‌رفت . وی در دوران حكومت 14 ساله خود اهتمام فوق‌العاده‌ای در ترويج مذهب تشيع و زبان فارسی به‌عمل آورد. 

در دوران وی چند سفير از جمله حسين بيك قبچانی و قاسم بيك از سوی شاه عباس به حيدرآباد آمدند و پيام هاي وی را تسليم نمودند و متقابلا سلطان محمد قطب شاه نيز محمد ابن خاتون عادلی را ( كه اصالتاً ايرانی بود و بعداً به مقام صدارت قطب شاه رسيد) به دربار شاه عباس روانه كرد. 

در دوره 46 ساله حكومت پسر وی (عبدالله قطب شاه) قلمرو قطب شاهيان وسعت بيشتري يافت اما در سال هاي 1636 تا 1656 ميلادي قلعه گلكنده تحت فشار شديد قشون حكام گورکانی دهلی قرار گرفت و خسارات بسياري به بار آمد و از اين زمان است كه سلسله قطب شاهيان به علت درگيري با دربار دهلي رو به افول گذاشت. به‌ويژه آنكه عبدالله قطب شاه تحت فشار شاه جهان ، پادشاه گوركانی هند مجبور شد تا نام ائمه اطهار و نيز نام والی ايران را از خطبه‌های نماز جمعه حيدرآباد حذف كند. با اين حال روابط عبدالله قطب شاه با دربار ايران بسيار صميمانه بود و مبادله سفير بين دو كشور ادامه يافت.<ref>.[http://www.iranconsulatehyd.org/hyderabad%20dar%20yek%20negah.htm حیدرآباد در یک نگاه، وب‌گاه سركنسولگری جمهوری اسلامی ايران ـ حيدرآباد]</ref>

== اقتصاد ==

كشاورزي بخش اصلي اقتصاد اين ايالت را تشكيل مي دهد. چهار پنجم تنباكوي هند در ايالت آندراپرادش توليد مي شود ضمن آنكه اين ايالت يكي از مناطق اصلي توليد برنج ، دانه هاي روغني ، نيشكر ، حبوبات و فلفل نيز هست . اين ايالت داراي منابع معدني مختلف از جمله طلا ، منگنز ، آهن ، كروم ، مس ، سرب ، روي ذغال سنگ و پنبه نسوز مي باشد . همچنين در اين ايالت صنايع مختلفي از جمله صنايع كشتي سازي ، هواپيما سازي ، تجهيزات الكترونيكي ، ماشين سازي و دارو سازي وجود دارد<ref>.[http://www.iranconsulatehyd.org/hyderabad%20dar%20yek%20negah.htm حیدرآباد در یک نگاه، وب‌گاه سركنسولگری جمهوری اسلامی ايران ـ حيدرآباد]</ref>

اهمیت امروزه شهر حیدرآباد در هندوستان بیشتر بدلیل وجود زیرساخت های علوم کامپیوتر و فن آوری اطلاعات و همچنین تکنولوژی‌های نوین است. تقریباً تمام شرکت های بزرگ کامپیوتری دنیا در حیدرآباد شعبه دارند. شرکت مایکروسافت هم بزرگترین شعبه خود در خارج از امریکا را در این شهر بنا کرده است. <ref>[http://www.iranelm.com/iranelm.php?id=1195923937&archive= وب‌گاه انجمن دوستداران ایران]</ref>

== آب و هوا ==

ايالت آندرا پرادش به دليل مجاورت با خليج بنگال گرم و مرطوب است و در قسمتی از سال (ژوئن،‌ جولای و اگوست) باران‌های موسمی در منطقه می‌بارد كه معمولاً خسارات زيادی به‌دنبال دارد. اين ايالت دارای سه فصل زمستان معتدل مرطوب ، تابستان خشك و فصل باران می‌باشد. حداكثر دما بين 23 تا 48 درجه و حداقل آن بين 13 تا 22 درجه مي باشد.<ref>.[http://www.iranconsulatehyd.org/hyderabad%20dar%20yek%20negah.htm حیدرآباد در یک نگاه، وب‌گاه سركنسولگری جمهوری اسلامی ايران ـ حيدرآباد]</ref> حیدرآباد دارای آب و هوای گرم و شرجی است. فصل تابستان در این شهر از ماه مارچ شروع و تا ماه جون ادامه دارد. فصل بارندگی از جولای تا اکتبر و فصل سرما از نوامبر تا فوریه ادامه پیدا میکند. <ref>[http://www.iranelm.com/iranelm.php?id=1195923937&archive= وب‌گاه انجمن دوستداران ایران]</ref>

يك چهارم كل مساحت ايالت از جنگل پوشيده شده و دارای درختان ساج، انبه، بامبو و ديگر گياهان محلی می‌باشد. 

== كتابخانه‌ها ==
thumb|250px|left|دادگاه عالی [[آندرا پرادش در حیدرآباد]]

شهر حيدرآباد به واسطه محوريت ويژه فرهنگی خود در جنوب هند و حاكميت پادشاهان مسلمان در چند قرن گذشته، مركزي براي جمع آوری كتاب‌های ارزشمند اسلامی و چاپ و ترجمه اين كتاب ها به زبان‌های هندی و ديگر زبان های متداول هند بوده است. همين امر موجب شده كه در حال حاضر نيز هزاران جلد از نسخ خطي به زبان هاي  فارسي ، ‌عربي و اردو در كتابخانه‌های دولتی و شخصي اين شهر يافت شود. در سالهای اخير با كمك نهادهاي فرهنگي ايراني مستقر در هند تلاش هاي موثری برای حفظ و مرمت اين كتب صورت گرفته است. برخی از كتابخانه هاي مهم اين شهر عبارتند از:

1-'''كتابخانه كتب شرقی''' (اورينتال): اين كتابخانه كه بزرگترين مجموعه نسخ خطي شهر حيدرآباد مي باشد در ساختماني كه در مجموعه دانشگاه عثماينه واقع شده قرار دارد و يكي از كتابخانه هاي دولتي ايالت آندراپرادش محسوب مي شود. در اين كتابخانه بيش از 28 هزار جلد كتاب خطي به زبان هاي فارسي ، عربي ، اردو ، هندي ، سانسكريت و تلگو نگهداري مي شود و كار مرمت ، تهيه ميكروفيلم و فهرست نويسي كتاب هاي اين كتابخانه با مشاركت جمهوري اسلامي ايران از ابتداي سال 1386 آغاز گرديده‌است. 

'''海得拉巴'''（泰卢固语:'''హైదరాబాదు''' 乌尔都语:حیدر آباد ) 是印度第六大城市，安得拉邦的首府，位于印度中部。以其富饶的历史和建筑、清真教寺、庙宇而著名。它拥有丰富的艺术、手工艺和舞蹈的文化遗传。

==历史==
海得拉巴擁有400多年历史，以美丽的自然风景、庙宇、清真寺、尖塔、商场和桥梁著称，位于德干高原边缘，总面积约260平方公里。

海得拉巴受到多种文化影响，宫殿、建筑物、房屋、公寓、公园和街道各具特色。

海得拉巴建城於1591年，16世纪中迅速发展，吸引许多不远處的高尔康达居民。

海得拉巴的统治者注重教育，也興建不少建筑，为海得拉巴的印度—伊斯兰文化贡献許多。同时海得拉巴也和高尔康达成为世界首要的钻石、珍珠、钢铁和武器市场。

当英国和法国开始将他们势力推進印度时，海得拉巴的统治者不与他们交惡，从而保留国家主权。

这段时期，海得拉巴在经济上和文化上進展甚巨。当时是印度最大的王国，面積一度比英格兰和苏格兰加在一起更廣。它拥有自己的货币、造币长、铁路和邮政局。而且全国不收所得税。

印度独立后不久海得拉巴就加入了印度联邦。1956年11月1日印度联邦重新規劃行政区後海得拉巴成为安得拉邦的首府。

==今天的海得拉巴==
海得拉巴约有700万居民。穆斯林所佔比例和其他印度地區相較之下比較高。常使用的語言是泰卢固语、印地语和乌尔都语，英语則是贸易用語。

海得拉巴是印度較早发展通訊技术的城市。完善的基础建设使海得拉巴成为软體发展、企業流程委外和生物技术的基地。

许多印度和外国的公司在这里设有总部或研究中心。