thumb|<small>David of Tao as depicted on a bas-relief from the [[Oshki Monastery. It was David’s use of Byzantine imagery that influenced the appearance of royal power of Georgia in the following two centuries.<ref>Eastmond, A. (1998), ''Royal Imagery in Medieval Georgia'', Penn State Press (US), ISBN 0-271-01628-0, p. 39.</ref></small>]]
'''David III Kuropalates''' (, ''Davit’ III Kuropalati'') or '''David III the Great''' (დავით III დიდი, ''Davit’ III Didi'') also known as David II (c. 930s – 1000) was a Georgian prince of the Bagratid family of Tao/Byzantine courtier title bestowed upon him in 978 and again in 990. 

David is best known for his crucial assistance to the Byzantine Christian culture and learning. Between 987 and 989, David joined his friend Bagrat III, an opportunity to become the first ruler of a unified Georgian kingdom.

== History ==
 
David was a representative of the Second House of Tao, a branch of the Kartli line of the Georgian Bagrationi (Bagratid) dynasty which held sway over Tao (a province on the historic Georgian-Armenian border known to the Armenians as Tayk; now part of Turkey) since the extinction of the original Tao line in the 940s. 

=== Alliance with the Byzantine Empire ===
He succeeded his father, Adarnase Kuropalates (958-961), as a prince of Tao in 966, and through his expansionist policy and flexible diplomacy began assembling a larger state. In order to enact his ambitious plans, David had to secure his independence from the Byzantine Empire which would reach its greatest height under the emperor Basil II (975-1025). 

The Byzantines' eastern neighbors &ndash; the fragmentized Armenian and Georgian monarchies – rarely threatened the empire directly, but were of particular interest to Constantinople as they controlled strategic international trade routes that run through their domains.<ref></ref> The Byzantines had already annexed the Armenian princedoms of Caesarea on 24 March 979.<ref> Reuter, T (editor) (1999), ''The New Cambridge Medieval History'', Cambridge University Press (UK) ISBN 0-521-36447-7, p. 596</ref>
thumb|The Bagratid domains in Tao-Klarjeti, c. 780-1000
David's reward was the lifetime rulership of key imperial territories in eastern Phasiane (Geo. Basiani, Arm. Basean), Iviron, "of the Iberians" (i.e., Georgians). 

These formidable acquisitions made David the most influential ruler in the Bagrat II the Simple (958-994), succeeded by Gurgen (994-1008), who held the royal title.</ref> and the 11th-century Armenian chronicler Aristakes Lastivertsi describes him as 

</ref>}} 

Being in control of highly important commercial centers, his principality profited from taxing the major trading routes running through southwestern Caucasus and eastern Anatolia. David invested these revenues in extensive building projects: constructing towns, forts and churches, and promoting Georgian monastic communities and cultural activities both in Georgia and abroad.

=== Issue of succession === 
Having no children of his own, David adopted his kinsman, the young prince Bagrat, heir to the Bagratid throne of Kartli (Iberia). He did so at the request of the energetic Georgian nobleman Iovane Marushis-dze. Through his fortunate bloodlines Bagrat was destined to sit upon two thrones. Furthermore, through his mother Gurandukht, sister of the childless Abkhazian king Theodosius III, Bagrat was a potential heir to the realm of Abkhazia. Making a plan for the creation of an all-Georgian state, David occupied Kartli for his foster-son in 976 and repulsed the troops from the easternmost Georgian kingdom of Kakheti, which had recently occupied the western sector of Kartli with its rock-hewn city of Uplistsikhe. Two years later, in 978, David and Marushis-dze secured the crown of Abkhazia for Bagrat by displacing Theodosius III. 
thumb|100px|A processional cross of David of Tao by the goldsmith Asat
David’s good fortunes changed in 987 when he, anxious to make his extensive possessions a hereditary Bagratid domain, joined his long-time friend Bardas Phokas in a rebellion against the emperor Basil. Once the rebels were defeated by the Byzantine-Rus' forces in 989, Basil dispatched a strong force under John of Chaldea to punish the Georgians, and David had to submit. Reconciled with the emperor, he was granted, in c. 990, the title of kuropalates again in return for his promise that upon his death the lands previously placed under his sovereignty would revert to the Byzantine Empire.    

'''დავით III''' დიდი, კურაპალატი († ადარნასე III-ის ძე, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი, ტაოს მეფე. დავით III ფლობდა სამხრეთ ანუ იმიერ-ტაოს, ბასიანს და მომიჯნავე სომხურ თემებს. X საუკუნის შუა წლებში ტაოს სამეფოს საზღვარი მდინარე არაქსზე გადიოდა. დავით III-ის მეთაურობით განხორციელდა მისი შვილობილისა და გაზრდილის ბაგრატ III-ის გამეფებისა და ერთიანი ქართული სახელმწიფოს შექმნის გეგმა. როდესაც ბაგრატის გამეფებით უკმაყოფილო ქართლის აზნაურებმა კახელთა დახმარებით შეიპყრეს ბაგრატი, მისი მამა - გურანდუხტი, დავით III-მ ისინი გაათავისუფლა და უფლებები აღუდგინა.

დავით III-ის დროს ტაოს სამეფომ მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწია. გაიბა ფართო ეკონომიური კავშირი აღმოსავლეთ და დასავლეთ ქვეყნებთან. აღდგა საქართველოში არაბთა მფლობელობის დროს შეწყვეტილი ქართული მონეტის გამოშვება. აიგო ოშკის, ხახულის, პარხალის ტაძრები, სადაც ფართო კულტურული საქმიანობა გაჩაღდა. ტაოს კულტურულ ცენტრებში მწერლობის არაერთი ძეგლი ითარგმნა და გადაიწერა. გარდა ამისა, დავით III ათონზე მოღვაწე ქართველ მამებს (ექვთიმე ათონელი და სხვ.) საგანგებოდ უკვეთავდა ქართულ წიგნებს.

დავით III მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ფიგურა იყო იმდროინდელ ახლო აღმოსავლეთში. ის აწესრიგებდა საქმეებს მეზობელ სამეფო-სამთავროებში (მისი აქტიური ჩარევით დამყარდა მშვიდობა სომეხთა სამეფოში ერთმანეთის წინააღმდეგ მებრძოლ სმბატ ბაგრატუნსა და კარის მფლობელ მუშეღს შორის). დავით III-ის სამხედრო ნაწილები ხშირად მონაწილეობდნენ ბიზანტიის იმპერიის შინა თუ გარე ბრძოლებში. "ზემონი ქუეყანანი საბერძნეთისანი" სამმართველოდ მისი სიცოცხლის მანძილზე. ამ ტერიტორიის დიდი ნაწილი დავით III-ს თვითონ უნდა გაეთავისუფლებინა მაჰმადიანთაგან. ჩანს, დავით III-ს იმედი ჰქონდა, რომ შემოერთებულ ქვეყნებს ერთიან საქართველოს სამეფოს უანდერძებდა. ძირითადად ამ სურვილით უნდა იყოს გაპირობებული 988 დავით III-ის ლაშქრის ბრძოლა ბასილ II-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ ბარდა ფოკას მხარეზე. აჯანყების დამარცხების გამო დავით III  იძულებული გახდა პატიება ეთხოვა იმპერატორისათვის და აღუთქვა, რომ გარდაცვალების შემდეგ მისი სამფლობელო იმპერიას გადაეცემოდა. მიუხედავად ამ მარცხისა, დავით III  განაგრძობდა ბრძოლას ქართული და სომხური მიწების გასათავისუფლებლად მაჰმადიან მფლობელთაგან. დავით III-თან ერთად იბრძოდნენ მისი მოკავშირეები - ქართველთა მეფე ბაგრატ II, სომეხთა მეფეები - ანისის მეფე გაგიკ I, ვანანდის მეფე აბასი. 990 დავით III-მ მაზანკერტი აიღო, 997 ალყა შემოარტყა ხლათს. 998 დავით III-ის წინააღმდეგ კოალიციური ლაშქრობა მოეწყო, მაგრამ დავით III-მ დაამარცხა მომხდურნი. მტრისგან გათავისუფლებულ მიწა-წყალზე დავით III თავის ქვეშევრდომ ქართველებსა და სომხებს ასახლებდა.