:''Det danska konstmuseet hittas på Louisiana (konstmuseum)''

{{Delstatsfakta |
  Namn               = Louisiana |
  Fullnamn           = State of Louisiana <br> État de la Louisiane  |
  Genitiv            = Louisianas |
  Delstatsbild       = Cypresses.jpg |
  Delstatsbildtext   = Sumpmark i Bayouområdet i södra Louisiana. |
  Flagga             = Louisiana state flag.png |
  Sigill             = Louisianastateseal.jpg |
  Karta              = Map of USA highlighting Louisiana.png |
  Smeknamn           = '''The Pelican State, Bayou State''' |
  Förkortning        = '''LA''' |
  Huvudstad          = Baton Rouge |
  Störstastad        = New Orleans |
  Guvernör           = Kathleen Blanco  D |
  AreaRank           = 31:a |
  TotalArea          = 134 382 |
  LandArea           = 112 927 |
  VattenArea         = 21 455 |
  ProcentVatten      = 16 |
  FolkRank           = 25:e |
  Folkmängd          = 4 287 768 (2006) |
  TäthetsRank        = 23:e |
  Befolkningstäthet  = 40,02 |
  Inträddesordning   = 18:e |
  Inträddesdatum     = 30 april, 1812 |
  Tidszon            = Central: -5 |
  Latitude           = 29°N till 33°N |
  Longitude          = 89°W till 94°W |
  Vidd               = 210 |
  Längd          = 610 |
  HögstaNivå     = 163 |
  MellanNivå        = 30 |
  LägstaNivå      = -2,5 |
  }}
'''Louisiana''' (förkortas LA.) är en  delstat i den amerikanska södern som har knappt 4,5 miljoner invånare (2000). Den gränsar i norr till Arkansas, i väst till Texas och i öst till Mississippi. 
Delstatshuvudstad är Baton Rouge sedan 1849, men den största staden, och tidigare delstatshuvudstad, är New Orleans.

Området var först en fransk koloni och kallades då för ''La Louisiane'' efter Ludvig XIV av Frankrike. Genom det så kallade Louisianaköpet 1803 köpte USA den franska kolonin. Franska är fortfarande ett officiellt språk i delstaten, vilket det inte är i någon annan amerikansk delstat. Till skillnad från övriga delstater präglas inte heller Louisianas lagbok av den engelska common law.

==Historia==
Den förste europé att nå Mississippifloden, 8 maj 1541, var den spanske conquistadoren Hernando de Soto som mest såg den som ett hinder när han skulle korsa den breda floden med cirka 400 man.

När den franske upptäcktsresande Biloxi som kolonins huvudstäder, men den rollen övertogs 1722 av New Orleans.

Vid slutet av britterna och den behövde därför säkerställas. Avtalet blev officiellt 1764 och kom senare att kallas för ''Fontainbleau-avtalet''.  Efter kriget kom Parisfreden 1763 där frankrike formellt förlorade Nya Frankrike och territoriet öster om Mississippi till britterna. Fontainbleau-avtalet var då fortfarande hemligt.

Under det spanska styret så immigrerade flera tusen fransktalande flyktingar från Akadien i dagens Kanada. De hade vägrat svära trohetsed till britterna och blev därför förvisade. En stor del av dessa bosatte sig i den sydvästra delen av Louisiana som nu kallas ''Acadiana''. De mottogs väl av spanjorerna och ättlingarna till dessa kallas för Cajuns.

År 1800 återbördades den spanska delen av Louisiana tillbaka till Frankrike under tvång av franc till USA. 1812 blev Louisiana den artonde staten i Unionen.

Den 29 augusti 2005 drabbade orkanen Katrina sydöstra delarna av staten och krävde över 1500 dödsfall.

==Sportlag==
2005 klassades Louisiana som den stat med minst invånarantal som hade mer än ett professionellt lag som representant i sportligor: New Orleans Hornets och National Football Leagues New Orleans Saints.

''Mer information''
* Lista över sportklubbar i Louisiana

==Kultur==
Louisiana är hem för många blandade kulturer, speciellt märkvärd är fransktalande cajun.

De första kreolerna kom till Louisiana innan köpet av Louisiana (1803) från Västeuropa Frankrike, Tyskland, Spanien och från Senegal (Västafrika) och bosatte sig längs de största vattenvägarna i staten.

===Språk===
Enligt mätningarna 2000 talade 91,2% av Louisanas invånare över fem år engelska hemma och 4,8% franska. Spanska talades av 2,5% av befolkningen, vietnamesiska 0,6% och tyska 0,2%.

Bland staterna har Louisiana en unik kultur, och har sitt eget franska kolonialarv. Staten har inget officiellt erkänt språk och både engelska och franska fungerar i samhället.

Det finns flera olika unika dialekter av både franska och engelska i Louisiana. Det finns två unika dialekter av franskan: cajunfranska och Louisiana kreolfranska. Det finns också två unika dialekter av engelskan: cajunengelska (en franskinspirerad variant av engelska) och det som kallas yat (vilket påminner om den New York City-dialekten som talas i Brooklyn).

===Religion===
Som flera av de andra sydstaterna är Louisiana främst protestantiskt. Det finns också en stor grupp invånare som är av katolskt ursprung, främst i den södra delen av staten, vilket gör Louisiana unikt bland sydstaterna.

*Kristna — 80%
**Protestanter — 50%
***Baptister — 38%
***Metodister — 4%
***Pingstvänner — 2%
***Annan protestantisk &ndash; 16%
**Romersk-katoliker — 30%
**Annan kristendom — 1%
*Andra religioner — 10%
*Icke-religiösa — 10%

Ett antal av Louisianas städer har också judiska områden, främst SHreveport, Baton Rouge och New Orleans.<ref>Isaacs, Ronald H.  The Jewish Information Source Book: A Dictionary and Almanac.  Jason Aronson, Inc., Northvale, NJ, 1993.  s. 202.</ref> Det största av dessa var den judiska bosättningen i New Orleans, som innan Katrina hade omkring 12 000 invånare.

===Musik===
Se Musik i Louisiana

==Städer==
*New Orleans - cirka 469 000 (2003)
*Baton Rouge - 225 000
*Shreveport - 198 000
*Lafayette - 112 000

==Kända personer födda i Louisiana==
*Phil Anselmo, hårdrockssångare
*Louis Armstrong, jazzmusiker
*Sidney Bechet, jazzmusiker
*Van Cliburn, konsertpianist
*Fats Domino, jazzmusiker
*Mahalia Jackson, gospelsångerska
*Dorothy Lamour, skådespelare
*Nick LaRocca, dixiemusiker
*Jerry Lee Lewis, sångare
*Huey P Long, politiker
*Jelly Roll Morton, jazzmusiker
*Randy Newman, kompositör, sångare (men växte upp i Kalifornien)
*Joe "King" Oliver, jazzmusiker
*Britney Spears, popsångerska
*Ben Turpin, stumfilmskomiker
*Lester Young, musiker
*Danneel Harris, skådespelare

==Sport==
'''Professionella lag i de högsta ligorna'''
*NFL - amerikansk fotboll
**New Orleans Saints
*NBA - basketboll
**New Orleans Hornets
*AFL - inomhusfotboll
**New Orleans Voo Doo

{{USA stan infobox |
  nazwa           = State of Louisiana <br> État de Louisiane |
  nazwy           = Luizjany |
  flagagrafika    = Flag of Louisiana.svg |
  pieczęćgrafika  = Louisianastateseal.jpg |
  mapagrafika     = Map of USA LA.svg |
  przydomek        =  Stan pelikanów <!---wstaw przydomek stanu--->|
  stolica         =  Baton Rouge <!---wstaw stolicę stanu--->|
  największemiasto     =  Huraganu Katrina prawdopodobnie Baton Rouge) <!---wstaw największe miasto stanu--->||
  gubernator        =  Rep.)<!---wstaw imię obecnego gubernatora--->|
  językoficjalny    = ''de iure'' brak, ''de facto'' angielski i francuski <!---wstaw języki oficjalne--->|
  powierzchniaranking        =  31 <!---wstaw ranking co do powierzchni--->|
  powierzchniaogółem       =  134 382 <!---wstaw powierzchnię ogółem--->|
  powierzchnialądowa        = 112 927 <!---wstaw powierzchnię lądową--->|
  powierzchniawodna      = 21 455<!---wstaw powierzchnię wodną--->|
  procentpowierzchniwodnej        = 16 <!---wstaw procent powierzchni wodnej--->|
  ludnośćranking       = 22  <!---wstaw ranking co do ludności--->|
  ludność2000         = 4 468 976  <!---wstaw ludność według spisu powszechnego 2000--->|
  gęstość2000ranking     = 22  |<!---wstaw ranking co do gęstości zaludnienia--->|
  gęstość2000     = 39,61  <!---wstaw gęstość zaludnienia według spisu powszechnego 2000--->||
  wejściekolejność = 18 <!---wstaw kolejność wejścia do Unii---> |
  wejściedata  = 30 kwietnia 1812  <!---wstaw datę wejścia do Unii--->|
  strefaczasowa        = Central: UTC-6/-5 |
  szerokośćgeo       = 29°N - 33°N |
  długośćgeo        = 89°W - 94°W |
  szerokość           = 210 |
  długość          = 610 |
  wzniesieniemax     = 163 |
  wzniesienieśrednia        = 30 |
  wzniesieniemin      = -2.5 |
  ISOCode         = US-LA |
  piramida =   |
}}

'''Luizjana''' (ang. ''Louisiana'') - stan na południu USA, nad Zatoką Meksykańską. Luizjana graniczy na północy z Arkansas, na wschodzie z Missisipi, a na zachodzie z Teksasem. Nad Zatoką Meksykańską rozpościerają się obszary nizinne. W części południowo-wschodniej duży obszar zajmuje delta Missisipi. Na wybrzeżu występują liczne jeziora i bagna.

===Historia===
Przed przybyciem Europejczyków terytorium Luizjany było zamieszkane przez liczne plemiona Indian i do dzisiaj wiele miejscowości ma nazwy pochodzące od nazw indiańskich. Rejony dzisiejszej Luizjany były odwiedzane przez hiszpańskich poszukiwaczy XVI wieku, niedługo po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.  Po daremnych poszukiwaniach bogactw i rozwiniętych państw indiańskich, Hiszpania nie założyła stałych kolonii w rejonie.  Po podboju dużo bogatszych terytoriów w Meksyku zagospodarowanych przez stosunkowo wysoko rozwiniętą cywilizację Azteków, Hiszpanie nie widzieli potrzeby osiedlenia się na dziewiczym terytorium nad północnymi wybrzeżami Zatoki Meksykańskiej. 

Rejon pozostawał w dziewiczym stanie przez następne 200 lat, aż do końca XVII wieku, kiedy zainteresowała się nim Robert de La Salle dotarł od północy do ujścia rzeki Missisipi i prawem odkrywcy objął ogromne tereny przylegające do niej we władanie Francji. Pierwszą stałą francuską kolonię założył w Luizjana na cześć króla Francji fr. ''Louis'').  Swoim zasięgiem obejmowała o wiele większy obszar niż terytorium dzisiejszego stanu, choć jej granice długo nie były jasno zdefiniowane, teoretycznie obejmując wszystkie ziemie leżące przy rzece Missisipi.

W Luizjanie w latach 1717-1720 przymusowo osadzano tzw. "fałszywych solarzy", osoby bezrobotne i bez stałego miejsca zamieszkania, kobiety lekkich obyczajów i "młodych libertynów"<ref>J. Grabowski, ''Historia Kanady'', Warszawa 2001, s. 86.</ref>.

W 1718 niedaleko ujścia Missisipi założone zostało miasto Nowy Orlean, dokąd w 1722 przeniesiono stolicę kolonii.

Francuzi liczyli, że kolonia będzie rozwijać się szybko i w stosunkowo krótkim czasie zacznie przynosić znaczne korzyści dla Francji.  Z wielu względów tak się jednak nie stało i rozwój kolonii był bardzo powolny.  Niewielu Francuzów miało ochotę przenieść się do Luizjany i pracować w tamtejszym klimacie, tak więc francuscy właściciele plantacji zaczęli sprowadzać do kolonii niewolników z Afryki.

left|thumb|220px|Mapa zakupu Luizjany w 1803 r.
Po klęskach poniesionych z rąk Anglików podczas wojnie siedmioletniej, w wyniku manewrów dyplomatycznych pod koniec wojny, Francja oddała Luizjanę pod panowanie Hiszpanii w Nowej Francji, czyli dzisiejszej atlantyckiej części Kanady (Nova Scotia i okolice).

Do końca XVIII wieku była ważnym centrum handlowym kontynentu, dzięki wykorzystaniu do transportu drogi wodnej Missisipi i Zatoki Meksykańskiej. Za Luizjanę w tym czasie uznawano 1/3 środkowej części dzisiejszego USA oraz część Kanady. Po rewolucji amerykańskiej i francuskiej niewolnicy murzyńscy z wyspy Haiti (dzisiejsze państwa Napoleon utracił tym samym ważną bazę na kontynencie i stojąc przed wizją utraty całej Luizjany (której fizycznie nie był w stanie bronić) zdecydował się sprzedać ją USA. Kupno terenów otworzyło drogę do podboju zachodnich terenów dzisiejszego USA (Dziki Zachód).

left|thumb|220px|Mapa Luizjany z 1814 r.
*'''Ważniejsze daty z historii:'''
**Robert de La Salle. Terytorium zostaje uznane za należne Francji.
**1718 rok - Zostaje założone miasto Nowy Orlean.
**Hiszpanii.
**1800 - Tereny dzisiejszego stanu Luizjana powracają pod zwierzchnictwo Francji.
**USA.
**20 grudnia 1803 rok - Po zakupieniu obszaru Luizjany od Francji została ona przyłączona do Stanów Zjednoczonych.
**30 kwietnia 1812 rok - Przyjęcie Luizjany do Unii (18. stan).
**Andrew Jacksona z wojskami brytyjskiego korpusu inwazyjnego.
**2005 rok - Huragan Katrina nawiedza Luizjanę i zalewa Nowy Orlean, największe miasto.

===Dodatkowe informacje===
*'''Klimat:''' na północy podzwrotnikowy kontynentalny, na południu zwrotnikowy morski
*'''5 największych miast:''' Nowy Orlean, Baton Rouge, Shreveport, Lafayette, Lake Charles.
*'''Dewiza:''' ''Union, Justice and Confidence'' (Jedność, sprawiedliwość i zaufanie)
*'''Symbole:''' magnolia
*'''Kolory:''' błękit, biel, złoto
*'''Przemysł i bogactwa naturalne:'''
** Rolnictwo
***główne uprawy: kukurydza, bawełna
** Przemysł: chemiczny, spożywczy, środków transportu, elektroniczny, odzieżowy, petrochemiczny, wydobywczy (sól, siarka)
** Główny port: Nowy Orlean - wywóz ropy naftowej i jej produktów, bawełny i surowców chemicznych - głównie siarki
*'''Sławni ludzie:''' Louis Armstrong, Truman Capote, Britney Spears

==Zobacz też==
* Stany Zjednoczone
* Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki
* Gubernatorzy Luizjany

==Linki zewnętrzne==

* [http://www.state.la.us/ Strona domowa administracji stanu]

 

ang:Louisiana

frp:Louisiana