{{Infobox_Philosopher 
  | region                =  Персиски философ
  | era                     =  Средновековен
  | color                  = #B0C4DE
  | image_name      =  Ad-Din Rumi.jpeg
  | name                 =  Џалалудин Мухамед Балхи (Руми)
  | birth                  =  1207
  | death                 =  1273 
  | school_tradition =  Исламски ханафитски сунизам, можеби со влијанија од шиитизмот<ref>A. Schimmel, ''"Eine Einführung in die islamische Mystik"'', C.H. Beck Verlag, Минхен 200, ISBN 3-406-46028-3</ref>
  | main_interests   =  лирска поезија, музика
  | influences          =  Атар, Шамс Табризи
  | influenced          =  Мухамед Икбал, Тахир-ул-Кадри, Кази Назрул Ислам
  | notable_ideas     = суфистичка философија и суфистички танц
}}

'''Мевлана Џалалудин (Џалал ад-Дин) Мухамед Руми''', наречен и '''Џелаледин Мевљана Руми''' (персиски: مولانا جلال الدین محمد رومی, турски: ''Mevlânâ Celâleddin Mehmed Rumi'', арапски: جلال الدين الرومي, скратено: إبن الرومي'), i, (персиски Византиското царство два века пред тоа.

Роден е во персиски, а делата му се читаат насекаде во арапски, грчки и огуски турски јазик. 

Се смета дека важноста на Руми ги надминува националните и етничките граници. Низ вековите тој имал значително влијание врз персиската како и урду и турската книжевност. Неговите песни се преведени на сите значајни светски јазици, вклучувајќи го и македонскиот. 

По смртта на Руми, неговите следбеници го основале редот обожување во облик на танц со музика се нарекува сема. 

== Живот ==
180px|thumb|left|Руми седи длабоко замислен

Животот на Руми знаеме од Шамс уд-Дин Ахмед Афлаки  (напишано помеѓу 1318 и 1353). Руми бил потомок на калифот Хорезмиското царство, султанот Ала уд-Дин бин Такаш (1199–1220), чија единствена ќерка, Малика-је Џахан наводно се омажила за дедото на Руми. Меѓутоа треба да се спомене дека обете тврдења се денес неприфатени.

Кога мистик од нејасна лоза) тргнал на запад со сето семејство и група ученици. По патот кон Анадолија Руми се сретнал со еден од најпознатите персиски мистични поети, Атар во градот Нишапур, во денешната иранска провинција Хорасан. Атар веднаш ја увидел духовната еминенција на момчето. Тој го видел таткото како оди пред синот и рекол: „Еве кај иде море, а по него океан“. Потоа Атар му дал на момчето примерок од неговата книга ''Асрарнама'', дело за вплеткувањето ан душата во материјалниот свет. Оваа средба имала длабоко влијание врз начинот на размислување на 18-годишното момче, која подоцна станала инспирација за неговите дела.

Од Нишапур Валад и неговата придружба продолжиле за Багдад, среќавајќи се со многу од академците и суфистите во градот.<ref>Ahmed, Nazeer, ''Islam in Global History: From the Death of Prophet Muhammed to the First World War'', стр.58, Xlibris Corporation (200), ISBN 0-7388-5962-1</ref> От туак отишле во Хеџаз, а потоа и на селџучкото царство.

Таму Баха уд-Дин станал главен на една медреса (верско училиште), а по неговата смрт него го наследил Руми, тогаш на дваесет и пет годишна ворзаст. Еден од ученицитена Баха уд-Дин, Сајед Бурхан уд-Дин-е Мухакик, продолжил да го подучува Руми за верските и мистични доктрини на неговиот татко. Руми вака пратикувал суфизам сѐ до смртта на учителот во 1240-1. За време на овој период Руми го посетил и Дамаск, каде живеел четири години.

Откога се запознал со дервишот Шамс Табризи во доцна есен 1244, животот му се променил од корен. Шамс патувал низ Блискиот Исток барајќи и молејќи се за некој што би „го издржал моето друштво“. На тоа му дошол глас и рекол: „Што даваш за возврат?“ „Мојата глава!“ „Оној кој го бараш е Џалалудин од Коња“. Ноќта на 5 декември, 1248, како што Руми и Шамс разговарале, Шамс бил повикан на задната врата. Како што излегол, никогаш не се вратил. Се смета дека бил убиен со премолк на синот на Руми, 'Ала' уд-Дин; ако тоа е така, Шамс навистина си ја дал главата за мистично пријателство.

Руми бил многу ожалостен за смртта на саканиот пријател, и таа ожалостеност ја преточил во музика, танц и лирски песни, „Дивани на Шамс Табризи“ (''дивани', дела). Самиот отишол да го бара Шамс и допатувал до Дамаск. Таму сфатил:

:: ''Зошто да трагам? Јас и тој сме едно,''<br/>
:: ''Исто. Преку мене зборува битието негово чисто. ''<br/>
:: ''Сум се барал себеси!''<ref> The Essential Rumi. Translations by Coleman Barks. pp xx </ref>

Повеќе од десет години по средбата со Шамс, Мавлана спонтано компонирал газели, кои подоцна се собрание во делото ''Диван-и Кабир''. Потоа нашол и друг другар, Саладин Заркуб, кој бил златар. По смртта на златарот, писарот и омилен ученик на Руми, Хусам-е Челеби ја презел оваа улога. Еден ден додека двајцата се шетале низ лозјата надвор од Коња, Хусам дал една своја и деја: „Ако напишеш дело како Илахинамата на Санаи или Мантик ут-Тајр од Атар, таа би била придружник на многу трубадури. Од твоето дело би им се исполниле срцата, па би искомпонирале музика да оди со него“.

Руми се насмевнал и зел парче хартија на кој ги напишал првите осумнаесет стиха од неговото дело „Меснавија“, започнувајќи со:

:: ''Слушни ја шупелкава и приказната нејзина,'' <br/>
:: ''Како пее за разделба...''<ref>  </ref>

Хусам го молел Руми да пишува повеќе. Следните дванаесет години Руми ги проведува во Анадолија, диктирајќи го своето шестотомно дело ''Меснавија'' на Хусам. Во декември 1273 Руми се разболел; ја предвидел сопствената мсрт и напишал газела, која почнува вака:

:: ''Како знаеш каков крал имам во себе за придружник?'' <br/>
:: ''Не гледај во моево лице златно, чунки нозеве железни ми се. ''<ref></ref>

Починал на 17 декември, 1273 во Коња; Бил положен до татка си, а над гробот му направиле раскошно „Зелено турбе“. На неговиот епитаф стои:

: ''„Кога сме мртви, не барајте ни го гробот на земјата, туку во срцата човечки“.<ref>[http://www.anatolia.com/anatolia/Religion_and_Spirituality/Mevlana/Default.asp Mevlana Jalal al-din Rumi]</ref>''

== Учења ==
right|thumb|210px|Примерок на ''„[[Дивани на Шамс Табризи“'', ~1503]]

Општата тематика на неговите размисли, како и кај другите мистични суфистички поети во персиската книжевност во суштина е за тавхидот (единството) и единството со возљубеното (исконскиот корен) од кое/која е отсечен, и мечтае за повторно обединување.

Делото „Меснавија“ ткае бајки, сцени од секојдневниот живот, Корански откровенија, ексегеза, и метафизика, во една огромна сложена таписерија. Руми се смета за пример за „''инсан-е камил''“ — усовршеното, потполно човечко битие. За него се вели на исток дека „не бил пророк — но се разбира дава послание“. Руми страствено верувал во употребата на музика, поезија и танц како пат кон бога. Според него, музиката ги наведува посветените да се предадат на божественото, и тоа така силно што душата истовремено се поништува, но и воскреснува. Токму од овие идеи доаѓа ритуалната форма на дервишкиот танц (вртење). Тој е основачот на редот Мевлевии, или вртливи дервиши, и ја создал т.н. „сема“, светиот вртлив танц. Според нив семата е мистично патување - духовно воздигнување преку умот и љубовта, до „Совршеното“. Во ова патување човек симболично се врти кон вистината, расте низ љубов, го напушта своето его, ја наоѓа вистината, и доаѓа до тоа „Совршенство“; по тоа патување се враќа на овој свет позрел, за да сака и да ѝ служи на сета божја творба без дискриминација за различните вери, раси, класи и народности.

Според Шарам Шива, една причина за популарноста на Руми е тоа што „тој знае да го вербализира мошне личниот и често збунувачки свет на личниот/духовен раст и мистицизам на еден мошне директен начин. Тој не повредува никого, и ги вклучува сите. Светот на Руми не е исклучително свет на еден суфист, нити на хиндуист, ниту на евреин, ниту на христијанин; тоа е највозвишената човечка состојба — наполно развиен човек. Потполниот човек не е врзан со културни ограничувања; тој нѐ допира сите нас. Денес песните на Руми се слушаат во цркви, синагоги, зен манастири, како и во центарот на Њујорк, на неговата културно-уметничка сцена“. 
Според професорот Маџид Наини [http://www.naini.net], Животот и преобразбата на Руми е вистинско сведоштво за тоа дека луше од сите вери и позадини можат да живеат заедно во мир и слога. Неговите визии, зборови и живот нѐ учат како да достигнеме внатрешен мир и среќа за да го прекинеме постојаното непријателство и омраза, и да достигнеме вистински глобален мир и слога.  

Во другите стихови на Меснавија, Руми поподробно се задржува на универзалната порака на љубовта:

:''Народноста на љубовта е независна од сите вери,''<br/> 
:''Верата и народноста на љубовникот е Возљубениот (Бог).''<br/>

:''Каузата на љубовникот е независна од сите други каузи''<br/>
:''Љубовта е астролабот на Божјите мистерии.''<ref> </ref>

thumb|250px|ジャラールッディーン・ムハンマド・ルーミー  
'''ジャラール・ウッディーン・ルーミー'''( مولانا جلال الدين محمد البلخي الرومي Mawlānā Jalāl-ad-Dīn Muhammad al-Balkhī Rūmī; トルコ語: Mevlânâ Celaleddin-i Rumi、1207年9月30日 - 1273年12月17日)はペルシャ語文学史上最大の神秘主義詩人である。イスラムの神学者。スーフィズムの重要な人物のひとり。イランではアラビア語で「我らの師」を意味する「マウラーナー」 مولانا mawlānā のペルシア語形であるモウラーナー mowlānā 、同じく「我が師」モウラヴィー mowlāvī で呼ばれ、トルコでもトルコ語形であるメヴラーナー mevlânâ と呼ばれる。アナトリア（ルーム地方）で主に活躍したため、単に「ルーミー」とも呼ばれる。「マウラーナー：我らの師」と尊称された高名はウラマーやスーフィーは史上数多いが、イランからトルコまでの地域では、ペルシア語文学史上に多大な功績を残しかつ偉大なスーフィーであったため、「マウラーナー」といった場合特にこのジャラール・ウッディーン・ムハンマド・ルーミーを指す場合が一般的である。メヴレヴィー教団では同教団の始祖と仰がれている。

== 生涯 ==
シリア（シャーム地方）やメッカへ巡礼と留学の旅に出て、アレッポ、ダマスクスでイスラーム神学（カラーム）やハナフィー派法学を修め、父の後継として自らも説教師の仕事に就いた。

1244年頃、コンヤを訪れた放浪のスーフィー修行者シャムスッディーン・タブリーズィー（シャムセ・タブリーズ）と出会うと、彼の感化を受けてそれまでの形式的説教や生活態度を破棄し、彼を師匠と仰いでスーフィーの修行者として一生を捧げる事を誓ったという。シャムセ・タブリーズに神の愛の具現像を見い出し、これ以降師に日夜仕えながらサマーウ（アッラーフの神名を唱えつつ音楽や踊りを通じて忘我・陶酔境に至るスーフィーの修行法のひとつ）などに日夜没頭した。この時代にシャムセ・タブリーズによって詩的才能の開眼を受け、シャムセ・タブリースが突如失踪した後までに神秘主義的熱情から多くの抒情詩群を生み出した。この時の詩を編纂したものがルーミーの初期の作品『シャムセ・タブリーズ詩集』になる。

1261年（一説には1259年）に愛弟子フサームッディーンの懇願によって神秘主義詩の傑作となる『精神的マスナヴィー』（ مثنوي معنوي Mathnawī-yi Ma'nawī）の執筆が始まる。これは、自我の滅却によって人間存在を本源的真理へ帰還させることを唱った作品冒頭に掲げられる18句を主題として展開された全6巻、約2万5000句におよぶ長大なマスナヴィー形式の叙事詩である。

ルーミーの他の作品としては、散文作品に『ルーミー語録』、『七説話』がある。この『精神的マスナヴィー』は「ペルシア語のクルアーン」と呼ばれるほど後世に絶大な影響を与えている。

1273年にコンヤ（アナトリア、トルコ）で没する。

thumb|250px|集団で旋回しながらサマーウを行うメヴレヴィー教団の修行風景
メヴラナは尊称。ルーミーとはローマの人のことで、後年に住んだアナトリアが以前東ローマ帝国(アラビア語ではルーム)の領土だったことによる。1273年ルーミーの没後、コンヤの墓廟を拠点としてかれの弟子によってコマのように回って踊るサマーウ（セマ）という儀式で有名なメヴレヴィー教団が形成された。主な著書はペルシャ語の詩集『精神的マスナヴィー』(Masnavī-ye Ma'navī;　مثنوی معنوی)。

== 著作 ==
*『シャムセ・タブリーズ詩集』en:Diwan-e Shams-e Tabrizi（Dīwān-e Kabīr, Dīwān-e Šams-e Tabrīzī）
*『en:Masnavi-ye Manavi)（ مثنوي معنوي Mathnawī-yi Ma'nawī）
*『ルーミー語録』（ فيه ما فيه Fīhi mā fīhi）
*『七説話』（ مجالس الشبعة Majālis-i Shab'a）

<gallery>
Image:Rumi tomb.jpg|コンヤのルーミー廟
Image:Turkey.Konya009.jpg|廟内のルーミーの墓石
Image:Turkey.Konya021.jpg|コンヤのメヴラナ博物館所蔵の『精神的マスナヴィー』の写本
Image:Turkey.Konya019.jpg|同じく『シャムセ・タブリーズ詩集』の写本
Image:Shams ud-Din Tabriz 1502-1504 BNF Paris.jpg|挿絵付き『シャムセ・タブリーズ詩集』（1502-1503年作成）

</gallery>