thumb|right|One example of the Guidonian hand, from a Bodleian Library MS
In sight sing. Some form of the device may have been used by music theorist who wrote a number of treatises, including one instructing singers in sightreading. The hand occurs in some manuscripts before Guido's time as a tool to find the semitone, it does have the depicted form until the 12th century. Sigebertus Gemblacensis (c1105–10) did describe Guido using the joints of the hand to aid in teaching his hexachord.  The Guidonian hand is closely linked with Guido's new ideas about how to learn music, including the use of hexachords, and the first known use of solfege.  

The idea of the Guidonian hand is that each portion of the hand represents a specific note within the hexachord system, which spans nearly three bass clef to the E at the top of the treble clef). In teaching, an instructor would indicate a series of notes by pointing to them on their hand, and the students would sing them. This is similar to the system of hand signals sometimes used in conjunction with solfege.

There have been a number of variations in the position of the notes on the hand, and no one variation is definitive but, as in the example below, the notes of the gamut were mentally superimposed onto the joints and tips of the fingers of the left hand. Thus "gamma ''ut''" (two Gs below middle C) was the tip of the thumb, A ("A ''re''") was the inside of the thumb knuckle, B ("B ''mi''") was the joint at the base of the thumb, C ("C ''fa ut''") was the joint at the base of the index finger, and so on, spiraling around the hand counterclockwise past middle C ("C ''sol fa ut''") until the D a ninth above middle C ("D ''la sol''") (the middle joint of the middle finger) and the E above that ("E ''la''") (the back of that joint, the only note on the back of the hand) were reached. 

This device allowed people to visualize where the half steps of the gamut were, and to visualize the interlocking positions of the hexachords (the names of which &mdash; ''ut re mi fa sol la'' &mdash; were taken from the hymn ''Ut queant laxis''). The Guidonian hand was reproduced in numerous medieval treatises.

{| align="right" class="wikitable"
|+ The medieval hexachordal system (''c''' = Middle C)
|-
! Note !! colspan="7"|Syllable
|-
| e" || colspan="6"| || la
|-
| d" || colspan="5"| || la || sol
|-
| c" || colspan="5"| || sol || fa
|-
| b' || colspan="5"| || &nbsp; || mi
|-
| b' || colspan="5"| || fa || &nbsp;
|-
| a' || colspan="4"| || la || mi || re
|-
| g' || colspan="4"| || sol || re || ut
|-
| f' || colspan="4"| || fa || ut ||
|-
| e' || colspan="3"| || la || mi || colspan="2" |
|-
| d' || colspan="2"| || la || sol || re || colspan="2" |
|-
| c' || colspan="2"| || sol || fa || ut || colspan="2" |
|-
| b || colspan="2"| || &nbsp; || mi || colspan="3" |
|-
| b || colspan="2"| || fa || &nbsp; || colspan="3" |
|-
| a || || la || mi || re || colspan="3" |
|-
| g || || sol || re || ut || colspan="3" |
|-
| f || || fa || ut || colspan="4" |
|-
| e || la || mi || colspan="5" |
|-
| d || sol || re || colspan="5" |
|-
| c || fa || ut || colspan="5" |
|-
| B || mi || colspan="6" |
|-
| A || re || colspan="6" |
|-
| Γ || ut  || colspan="6" |
|}

thumb|300px|De Guidonische hand, met in zwarte letters de tonen van de toonladder, en in groen de volgorde waarop de tonen op elkaar aansluiten.
thumb|300px|Deze afbeelding uit een manuscript uit [[Mantua, uit het einde van de 15e eeuw toont een oude weergave met de tonen 'ut-re-mi']]
De '''Guidonische hand''' is een hulpmiddel uit de muziekpraktijk bij het handzingen zoals onder andere door Willem Gehrels werd gepropageerd. Het is een systeem dat in vele landen wordt toegepast bij het aanleren of dirigeren van zang.
==Oorsprong==
Het idee voor deze methode is al zeer oud, en gebaseerd op een systeem van Guido van Arezzo waarin onderscheiden delen van de linkerhand de verschillende tonen van het toenmalig toonsysteem voorstelden. 
In de afbeelding zijn vanaf de top van de duim de tonen G-A-B-c-d-e-f-g-a-b-c'-d'-e'-f'-g'-a'-b'-c"-d"-e" weergegeven, welke met de wijsvinger van de rechterhand werden aangewezen, zodat de toeschouwer (de zanger) kon zien welke toon er gezongen diende te worden.
==Moderne handsysteem==
Tegenwoordig worden niet delen van de hand maar bepaalde handstanden gebruikt om de tonen van de ladder (do-re-mi etc.) mee aan te geven. Dit solmisatie-systeem gebruikt de volgende gebaren:
* Een gebalde hand, met de wijsvinger naar boven wijzend is de 'ti', deze wil namelijk naar de hoger gelegen 'do' oplossen ('ti' is een leidtoon).
* Een afhangende hand is de 'la'
* Een gestrekte gekantelde hand met de duim omhoog is de 'so'
* Een gebalde hand met naar beneden wijzende wijsvinger is de 'fa' (de 'fa' is vaak een bovenleidtoon die naar de benedengelegen 'mi' wil oplossen)
* Een gestrekte horizontale hand is de 'mi'
* Een diagonaal opgeheven gestrekte hand is de 're' (de 're' streeft als hetw are omhoog naar de 'mi')
* Een gebalde vuist met de knokkels aan de bovenkant van de hand is de 'do' (de tonica of finalis, het gebaar is als teken van bekrachtiging hiervan ontstaan)

==Het hexachordensysteem van Guido van Arezzo==
In onderstaande tabel staan de hexachorden die Guido van Arezzo gebruikte, waarbij de ''c''' gelijk staat aan de "centrale c" op de piano.
{| align="center" class="prettytable"
|-
! Toon !! colspan="7"|Syllabe
|-
| e" || colspan="6"| || la
|-
| d" || colspan="5"| || la || sol
|-
| c" || colspan="5"| || sol || fa
|-
| b♮' || colspan="5"| || &nbsp; || mi
|-
| b♭' || colspan="5"| || fa || &nbsp;
|-
| a' || colspan="4"| || la || mi || re
|-
| g' || colspan="4"| || sol || re || ut
|-
| f' || colspan="4"| || fa || ut ||
|-
| e' || colspan="3"| || la || mi || colspan="2" |
|-
| d' || colspan="2"| || la || sol || re || colspan="2" |
|-
| c' || colspan="2"| || sol || fa || ut || colspan="2" |
|-
| b♮ || colspan="2"| || &nbsp; || mi || colspan="3" |
|-
| b♭ || colspan="2"| || fa || &nbsp; || colspan="3" |
|-
| a || || la || mi || re || colspan="3" |
|-
| g || || sol || re || ut || colspan="3" |
|-
| f || || fa || ut || colspan="4" |
|-
| e || la || mi || colspan="5" |
|-
| d || sol || re || colspan="5" |
|-
| c || fa || ut || colspan="5" |
|-
| B || mi || colspan="6" |
|-
| A || re || colspan="6" |
|-
| Γ || ut  || colspan="6" |
|}
==Bronnen==
* Theo Willemze - ''Algemene muziekleer'', Prisma compendium, Uitgeverij Het Spectrum, 1973
* New Grove Dictionary of Music

==Externe links==
* [http://ieee.uwaterloo.ca/praetzel/mp3-cd/info/raybro/solmization.html Hand of Guido] '''(en)'''