{{Heimspekingur |
  svæði                 = Vestræn heimspeki |
  tímabil               = Heimspeki 18. aldar<br /><div class="references-small">(Nýaldarheimspeki)</div> |
  color                 = #B0C4DE |
  image_name            = David Hume.jpg|
  image_caption         = David Hume (1711-1776)|
  nafn                  = David Hume|
  fæddur                = 26. apríl 1711|
  látinn                =  |
  skóli_hefð            = Raunhyggja|
  helstu_ritverk        = ''Saga Englands''; ''Samræður um trúarbrögðin''|
  helstu_viðfangsefni   = þekkingarfræði, frumspeki, hugspeki, siðfræði, fagurfræði, trúarbrögð, hagfræði, stjórnmál|
  markverðar_kenningar  = hughyggja um orsakalögmálið, aðleiðsluvandinn, greinarmunur á staðreyndum og gildum, forskriftarvandinn, kraftaverkavandinn|
  áhrifavaldar          = Cicero, Virgill, John Locke, George Berkeley, Francis Hutcheson, Isaac Newton, Pierre Bayle, Nicolas Malebranche, René Descartes|
  hafði_áhrif_á         = Immanuel Kant, Jeremy Bentham, Adam Smith, Charles Darwin, T.H. Huxley, John Stuart Mill, Bertrand Russell, Rudolf Carnap, Moritz Schlick, A.J. Ayer, W.V.O. Quine, J.L. Mackie, Friedrich A. von Hayek|
}}
'''David Hume''' (júlíska tímatalinu en er 7. maí skv. gregoríska tímatalinu.</ref> var skoskur skosku upplýsingarinnar á 18. öld.

Venjulega er Hume talinn einn þriggja helstu málsvara bresku raunhyggjunnar en þó eru ekki allir á einu máli um hvernig eigi að túlka efahyggjumaður en aðrir telja að kjarninn í heimspeki hans sé öðru fremur náttúruhyggja.<ref>Noonan (2007): 15.</ref>

Hume var undir miklum áhrifum frá raunhyggjumönnunum frönskumælandi höfundum eins og enskumælandi hugsuðum og vísindamönnum, svo sem Isaac Newton, Samuel Clarke, Francis Hutcheson, Adam Smith og Joseph Butler.

Hume naut ekki mikilla vinsælda meðal samtímamanna og var misskilinn af flestum þeirra. Hann fékk þó betri viðtökur á meginlandi Evrópu en í heimalandi sínu. Kirkjunnar menn höfðu ætíð horn í síðu Humes og komu a.m.k. tvisvar sinnum í veg fyrir að hann fengi ráðningu sem háskólakennari.

Eigi að síður hafði Hume þó nokkur áhrif bæði á samtímamenn sína og síðari tíma heimspekinga. Mestu munar ef til vill um áhrif Humes á prússneska heimspekinginn Immanuel Kant. Meðal annarra heimspekinga sem hafa verið undir áhirfum Humes má nefna Jeremy Bentham, John Stuart Mill, A.J. Ayer, Bertrand Russell og J.L. Mackie.

== Æviágrip ==
David Home (síðar Hume) fæddist Englendingar áttu í erfiðleikum með að bera fram Home að skoskum hætti.

Tólf ára gamall var hann sendur til náms við Edinborgarháskóla, tveimur árum á undan jafnöldrum sínum. Í fyrstu hugðist hann nema Virgils. Hann bar litla virðingu fyrir prófessorum og trúði vini sínum fyrir því árið 1735 að ekkert væri hægt að læra af prófessor sem ekki mætti lesa í bók.<ref>David Hume, ''My Own Life''. Ævisögur Humes, ''My own Life'' og ''A Kind of History of My Life'', eru m.a. prentaðar í viðauka hjá Norton (1993): 345-356.</ref>

Átján ára gamall gerði Hume heimspekilega uppgötvun sem leiddi hugsun hans á nýjar brautir og fékk hann til að „virða að vettugi alla ánægju aðra og öll önnur verkefni og einbeita [sér] að þessu einu“.<ref>David Hume, ''A Kind of History of My Life''</ref> Hann getur þess hvergi hver uppgötvunin var en leiða má líkum að því að hún hafi verið kenning hans um orsakavensl — að skoðanir okkar um orsakir og afleiðingar velti á venju og hefð en ''ekki'' á skynseminni ''né heldur'' á neinu náttúrulögmáli. 

Að námi loknu réð Hume sig í vinnu á skrifstofu kaupmanns í Descartes hlaut menntun sína. Hume dvaldi þar í fjögur ár. Hann skipulagði líf sitt og ákvað að helga sig fræði- og ritstörfum.<ref>David Hume, ''My Own Life''.</ref> Í La Flèche lauk Hume við rit sitt ''Ritgerð um mannlegt eðli'', þá 26 ára gamall. Enda þótt margir fræðimenn telji nú að ''Ritgerðin'' sé mikilvægasta rit Humes og eitt mikilvægasta rit í vestrænni heimspeki var henni illa tekið í fyrstu. Hume sagði sjálfur að hún hefði fallið dauð úr prentvélinni og hafi engan áhuga vakið hjá neinum. Áreynslan við ritun ''Ritgerðarinnar'' ógnaði hins vegar geðheilsu Humes.

Árið 1744, í kjölfarið á góðum viðtökum almennings á ''Ritgerðum um siðferði og stjórnmál'' sótti Hume um kennslustöðu í heimspeki við Háskólann í Edinborg en var hafnað. Árið 1747 hóf hann að rita bók um sögu Bretlands, sem tók hann 15 ár að ljúka. Ritið kom út í sex bindum á árunum 1754 til 1762. Árið 1748 tók hann við starfi ritara St. Clairs herforingja og gegndi því í þrjú ár. Á þessum tíma samdi hann ''Heimspekilegar ritgerðir um mannlegan skilning'' sem komu síðar út undir titlinum ''Rannsókn á skilningsgáfunni''. ''Rannsóknin'' fékk betri viðtökur en ''Ritgerðin'' en naut engu að síður ekki mikilla vinsælda.

Hume var sakaður um trúlaus væri hann utan umdæmis kirkjunnar. Þrátt fyrir að vera sýknaður — og ef til vill vegna andstöðu Thomasar Reid frá kristnum forsendum — varð Hume aftur af kennslustöðu í heimspeki, í þetta sinn við Háskólann í Glasgow. Hann tók við starfi bókavarðar í Edinborg. Aðstaða hans þar gerði honum kleift að halda rannsóknum sínum áfram. Hume hlaut mikla frægð og mikið lof fyrir sagnfræðirit sitt.

Frá Rousseau en vinátta þeirra varði skammt. Árið 1768 flutti hann á ný til Edinborgar. Rit hans um heimspeki hlutu meiri eftirtekt eftir að prússneski heimspekingurinn Immanuel Kant kvað Hume hafa vakið sig af værum kreddublundi (um árið 1770). Hume hlaut æ meiri eftirtekt og lof sem heimspekingur upp frá því.

Ritgerð Humes „Um hjátrú og trúarbrögð“ var lengi grundvöllur nær allrar veraldlegrar orðræðu um sögu trúarbragða. Gagnrýnendur trúarbragða urðu að vera varkárir á þessum tíma. Rúmum áratug fyrir fæðingu Humes var Thomas Aikenhead, 18 ára gamall háskólanemi, ákærður fyrir að segja í áheyrn annarra að hann teldi kristna trú vera eintóma vitleysu. Hann var dæmdur sekur um guðlast og var hengdur. Hume fylgdi venjum síns tíma og talaði gjarnan undir rós. Hann samdi meðal annars samræður og lagði persónum samræðunnar orð í munn. ''Ritgerð um mannlegt eðli'' kom á sínum tíma út sem verk ónafngreinds höfundar en Hume gekkst ekki formlega við ritinu fyrr en árið sem hann lést 1776. Ritgerðir hans um „Um sjálfsmorð“ og „Um ódauðleika sálarinnar“ og rit hans ''Samræður um trúarbrögðin'' voru ekki gefin út fyrr en að honum látnum (1778 og 1779), en báru þá hvorki nafn Humes né útgefandans. Enn er deilt um hver raunveruleg viðhorf Humes voru, hvort hann var frumgyðistrúar eða guðleysingi en ásakanir um guðleysi hindruðu frama Humes á sínum tíma.<ref>Sjá Egil Arnarson, [http://visindavefur.hi.is/?id=5629 „Hver er skoðun Humes á Guði?“], ''Vísindavefurinn'' 8.2.2006. (Skoðað 30.7.2007); og Paul Russell, [http://plato.stanford.edu/entries/hume-religion/#10 „Hume on Religion. 10. Was Hume an Atheist?“], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (2005) (30.07.2007).</ref>

== Heimspeki ==
Hume virðist ætla heimspekinni það hlutverk að vera undirstaða allra vísinda og lista og hins upplýsta þjóðfélags. Hann gerir greinarmun á léttvægari heimspeki og þyngri heimspeki. Hin þyngri heimspeki þjónar hinni léttvægari, er nákvæmari og leggur grundvöllinn fyrir hina síðarnefndu. Markmið hans með heimspeki sinni er að finna eðli mannlegs skilnings og mannlegrar þekkingar og takmörk þeirra.

=== Hugmyndir ===
Í 1. bók ''Ritgerðar um mannlegt eðli'' og í 2. og 3. kafla ''Rannsóknar á skilningsgáfunni'' fjallar Hume um upptök og tengsl hugmynda.<ref>Sjá Noonan (2007): 33-35; William Edward Morris, [http://plato.stanford.edu/entries/hume/#Emp „David Hume: 5. Empiricism“], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (2007) (Skoðað 01.08.2007); og James Fieser, [http://www.iep.utm.edu/h/humeepis.htm „David Hume (1711-1776): Metaphysics and Epistemology“], ''The Internet Encyclopedia of Philosophy'' (2004) (31.07.2007).</ref> Í grófum dráttum skiptir Hume skynjunum (e. perceptions) í svonefndar frumskynjanir (e. impressions) annars vegar og hugmyndir (e. ideas) hins vegar. Og hann greinir frumskynjanir enn fremur í innri skynjanir (e. impressions of reflection) annars vegar og ytri skynjanir (e. impressions of sensation) hins vegar.

Hume taldi að upptök hugmynda væru í frumskynjunum en hugmyndir eru einungis daufar eftirmyndir frumskynjana. Styrkleiki og fjör greina á milli frumskynjana og hugmynda.<ref>„Styrkleiki og fjör“ er hér þýðing á ensku orðunum „force“ og „vivacity“. Sjá ''Rannsókn á skilningsgáfunni'', 2. kafla. Greinarmunurinn á styrkleika hugmyndar og fjöri hennar er ekki útskýrður í ''Rannsókninni'' en í ''Ritgerð um mannlegt eðli'' virðist Hume kannast við að greinarmunurinn sé ekki alveg skýr.</ref> Til að geta búið til hugmyndir úr frumskynjunum þarf bæði einhyrninga og gullfjall. 

Samkvæmt kenningu Humes geta hugmyndir tengst með þrennum hætti: í fyrsta lagi geta þær líkst hver annarri; í öðru lagi geta þær legið saman í tíma og rúmi; og í þriðja lagi geta þær tengst sem orsök og afleiðing. Hume taldi að þetta væri tæmandi upptalning af tengslum hugmynda. Hann segir að önnur tengsl, svo sem að hugmyndir séu gagnkvæmar eða andstæðar, megi smætta í þessi tengsl, þ.e. þau séu samblanda af samlíkingu og orsök og afleiðingu og þar fram eftir götunum. Tengslin milli hugmyndanna geta verið nauðsynleg, þ.e. röktengsl.

=== Aðleiðsluvandinn ===
Í ''Rannsókn á skilningsgáfunni'' (§4.1.20-27, §4.2.28-33) segir Hume að ályktanir séu allar af tvennu tagi, afleiðslur og aðleiðslur, og þær varða allar annaðhvort hugmyndatengsl eða mótsagnarlögmálinu, byggja rökfærslur um tengsl milli staðreynda á orsakarlögmálinu. Hume taldi að orsakarlögmálið væri huglægt en ekki hlutlægt — það yrði til fyrir tilstuðlan vanans, af reynslunni. Þess vegna drögum við ályktanir um staðreyndir með aðleiðslu.

Aðleiðsla byggir á því að fortíðin sé áreiðanleg vísbending um framtíðina. Til dæmis, ef sólin hefur hingað til risið í austri og sest í vestri þá má álykta með aðleiðslu að hún muni áfram rísa í austri og setjast í vestri í framtíðinni. En hvernig er hægt að réttlæta slíka ályktun? Hume hélt því fram að maður ''geti ekki'' fært rök fyrir því að þessi ályktunargáfa sé afurð skynseminnar. Því rökhugsun er öll af tvennu tagi og hvorug tegundin getur réttlætt ályktanir okkar: við getum ekki réttlætt aðleiðslu með aðleiðslu; og við getum ekki réttlætt aðleiðslu með afleiðslu. Þetta er nefnt aðleiðsluvandinn.

# '''Afleiðsla'''. Þessi tegund ályktunar er í grundvallaratriðum ''a priori'', þ.e. ekki byggð á reynslu. En við getum ekki haldið því fram ''a priori'' að framtíðin verði eins og fortíðin hefur verið — því bæði er það mótsagnarlaust og sennilegt að framtíðin beri eitthvað nýtt í skauti sér. 
# '''Aðleiðsla'''. Það er ekki heldur hægt að beita aðleiðslu til að réttlæta aðleiðslu, það er að segja höfða til árangursríkrar notkunar manns á aðleiðslum í fortíðinni, því réttmæti slíkrar ályktunar er einmitt dregin í efa. Þar af leiðandi væri slíkt skref hringferð í sönnun.

Hume kemst því að þeirri niðurstöðu að aðleiðsla eigi ekki rætur í skynseminni. Hume er ''ekki'' að segja að aðleiðsla sé ekki rökrétt ''af því að'' hún er ekki afleiðsla. Í ''Ritgerð um mannlegt eðli'' segir Hume að rökhugsunin ein og óstudd ákvarðaði skoðanir manns — ef skoðanamyndun væri rökrétt út í gegn — þá myndi maður aldrei trúa neinu, ekki heldur ályktunum byggðum á afleiðslu.<ref>Um kenningu Humes um eðli og upptök skoðana, sjá Noonan (2007): 75-81.</ref> Enn fremur er Hume ''ekki'' að segja að aðleiðsla virki ekki né heldur að hún sé óáreiðanleg og þar fram eftir götunum. Hann er einfaldlega að halda því fram að rætur hennar sé ekki að finna í skynseminni. Hume taldi að fólk hefði náttúrulega tilhneigingu til að búast við meira af því sama, af því að það er fólki gríðarlega gagnlegt.

=== Nauðsynleg orsakartengsl ===
Sjöundi kafli ''Rannsóknar á skilningsgáfunni'' hefst á leitinni að frumskynjuninni sem hugmyndin um orsakir byggir á.<ref>Um Hume og orsakavensl sjá Noonan (2007): 55-91.</ref> Hvað á maður við þegar hann talar um orsakavensl? Samkvæmt hefðbundinni túlkun á svari Humes er hugmyndin ekkert annað en afleiðing reglubundinnar endurtekningar ákveðinna frumskynjana, það er að segja síendurtekinnar fylgni milli atburða. Strangt tekið hefur maður enga frumskynjun af orsakavenslunum sjálfum, heldur einungis af atburðunum og því er strangt tekið rangt að segja að maður hafi hugmynd um orsakavensl (því hugmyndir eru annaðhvort daufar eftirmyndir frumskynjana eða settar saman úr slíkum eftirmyndum frumskynjana). Öllu heldur hefur fólk náttúrulega tilhneigingu til að gera ráð fyrir að það sem hefur ávallt gerst áður komi til með að gerast áfram og það gerir ráð fyrir að um náttúrulögmál sé að ræða. Máttur vanans getur einfaldlega orðið svo mikill að hann nær að móta mannshugann þannig að fólk á beinlínis erfitt með að aðskilja í huga sínum tvo atburði sem það hefur ávallt séð fylgjast að; það telur að orsakavensl séu milli atburðanna af því að það telur ómögulegt að annar þeirra eigi sér stað en ekki hinn.

=== Samsemd og sjálf ===
Hume benti á að fólk telur gjarnan að það sé sama manneskjan og það var fimm árum áður. Þótt það hafi breyst á marga vegu virðist ''sama'' manneskjan enn þá vera til. Þá vaknar spurningin hvað geti breyst án þess að manneskjan sjálf hætti að vera til og ný manneskja verði til í staðinn.<ref>Í bakgrunninum var meðal annars kenning Johns Locke um samsemd sjálfsins í krafti minninga um fyrri reynslu. Samkvæmt kenningu Lockes er maður sama manneskjan og fimm árum áður meðal annars af því að maður man eftir upplifunum sínum fyrir fimm árum síðan. Vandinn við kenningu Lockes er sá að maður man ef til vill eftir upplifunum sínum fyrir fimm árum síðan og er þar af leiðandi sama manneskjan og fimm árum áður; en fimm árum áður mundi sami maður ef til vill eftir upplifunum sínum fimm árum fyrir þann tíma og var þar af leiðandi sama manneskjan og fimm árum fyrir þann tíma; en núna getur verið að sami maður sé búinn að gleyma upplifunum sínum fyrir tíu árum síðan. Þar af leiðandi getur hann, samkvæmt kenningu Lockes, verið sama manneskjan og fimm árum áður og sú manneskja var sama manneskja og fimm árum fyrir þann tíma en samt er maðurinn ekki sama manneskjan nú og tíu árum áður.</ref> Hume hafnar því aftur á móti að það sé greinarmunur á hinum ýmsu einkennum manneskju og hinu dularfulla sjálfi sem virðist undirliggja þessum einkennum.<ref>Sjá John Brio, „Hume's nem science of the mind“ í Norton (1993): 47-56.</ref> Þegar maður beitir sjálfskoðun verður maður aldrei meðvitaður um neitt annað en einstakar skynjanir; maður er búnt eða safn ólíkra skynjana sem taka við hver af annarri með gríðarlegum hraða og eru í sífelldri breytingu.<ref>David Hume, ''Ritgerð um mannlegt eðli'', I, IV, vi.</ref> 

Hume líkir sálinni við samveldi sem heldur ekki samsemd sinni í krafti neins kjarna eða neins eðlis, heldur af því að það samanstendur af mörgum ólíkum en skyldum og síbreytilegum þáttum. Spurningin um samsemd sjálfsins er þá spurning um að lýsa lauslegu samhengi persónulegrar reynslu manns.

=== Frelsi viljans ===
Fjölmargir heimspekingar hafa komið auga á að hugmyndin um nauðhyggju — ef ákvarðanir manns og athafnir væru ráðnar fyrir mörgum árum síðan, hvernig geta þær þá verið á manns eigin valdi? Hvernig getur maður þá sjálfur ráðið gjörðum sínum? En Hume kom auga á annan vanda, sem umbreytti spurningunni um frelsi viljans í hreina ráðgátu: frelsi viljans er ósamrýmanlegt brigðhyggju, það er að segja þeirri kenningu að undanfarandi orsakir ráði ekki ákvörðunum manns og vilja.<ref>Sjá Terence Penelhum, „Hume's Moral Psychology“ hjá Norton (1993): 129-132.</ref> Gerum ráð fyrir að að athafnir manns og ákvarðanir ráðist ekki af undanfarandi orsökum. Í því tilfelli eru ákvarðanir manns og athafnir algerlega handahófskenndar að því er virðist. Enn fremur ráðast þær ekki af skapgerð manns — löngunum manns, gildum manns og þar fram eftir götunum. Hvernig getur einhver verið ábyrgur gjörða sinna ef hann réð engu um hvað gerðist? Hvernig getur einhver verið ábyrgur fyrir algerlega handahófkenndri athöfn? Frjáls vilji virðist gera ráð fyrir nauðhyggju vegna þess að annars væru ekki tengsl af réttu tagi milli gerandans og athafnarinnar, tengsl sem tengja frjálsan geranda við athöfn sem hann velur. Ráðgátan, sem er stundum nefnd gaffall Humes, er því eftirfarandi: athafnir manns virðast vera annaðhvort ákvarðaðar fyrirfram af undanfarandi orsökum og þá er maður ekki ábyrgur gjörða sinna eða þær eru afleiðingar handahófskenndra atburða og þá er maður ekki ábyrgur gjörða sinna. Kenning Humes er á þá leið að mannleg hegðun, rétt eins og allt annað, eigi sér orsakir og þar af leiðandi ætti að telja fólk ábyrgt gerða sinna og verðlauna það eða refsa því eftir því sem á við með þeim hætti sem hvetur það til þess að breyta rétt og siðlega og fælir það frá því að brjóta af sér.

=== Samhygð og undirstöður siðferðisins ===
Hume fjallar fyrst um Thomasi Hobbes telur Hume ekki að því sé svo farið. Hume hélt ekki fram sálfræðilegri sérhyggju, líkt og Hobbes hafði áður haldið fram. Hume taldi að auk eiginhagsmuna gæti samúð eða samhygð manns með öðrum verið ástæða til athafna enda þótt hún varðaði á engan hátt eiginhagsmuni hans.

thumb|200px|David Hume (1711-1776)
'''David Hume''', född gamla stilen använd i den västerländska filosofens historia, och en av den skotska upplysningsperiodens mest betydelsefulla tänkare.

Han blev ursprungligen känd som historiker, men på senare tid har det först och främst varit Humes filosofiska författarskap som har rönt intresse. Hans ''History of England''<ref>6 volymer, (London: Andrew Millar, 1754-1762).</ref> var standardverket för Englands historia under många år.

Hume var den första filosofen i modern tid som formulerade en långtgående naturalistisk filosofi. Hans filosofi var på många sätt radikal, bland annat i det att han förkastade den traditionella idén att människors medvetanden är miniversioner av det gudomliga medvetandet.<ref>Se E. J. Craigs ''The Mind of God and the Works of Man'', (Oxford, 1987), kap. 1-2.</ref> Denna lära innebar ett förlitande på det mänskliga förnuftets förmåga att, med hjälp av Gud, skåda in i verkligheten. Detta "insiktsideal"<ref>Term myntad av E. J. Craig; se förra fotnoten.</ref> blev offer för Humes skepticism. Hume var starkt påverkad av de brittiska empiristerna John Locke och Mr Locke, Dr Mandeville, Mr Hutcheson, Dr Butler, etc." som filosofer "who have begun to put the science of man on a new footing, and have engaged the attention, and excited the curiosity of the public".</ref>

== Liv ==
thumb|200px|right|David Humes grav i [[Edinburgh]]
David Home (senare Hume) föddes den 26 april 1711 i en lägenhet i norra Edinburgh, till Joseph Home och Katherine, Lady Falconer. Hans far, Joseph, var advokat, och familjen hade det relativt bra ställt. Under sitt liv skulle han komma att då och då hälsa på sin familj i Chirnside, Berwickshire. (Han bytte efternamn till Hume 1734 på grund av engelsmännens stora svårigheter att uttala det skotskklingande Home.) Han skickades av sin familj till University of Edinburgh, vid den ovanligt låga åldern tolv, kanske till och med tio (det normala var fjorton). Till en början övervägde han att göra karriär inom juridiken, tills han insåg att han hade "en oöverkomlig avsmak för allting förutom filosofin och allmänt lärande; och medan [min familj] trodde att jag studerade Voet och Vinnius, var i själva verket Cicero och Vergilius de författare jag i hemlighet slukade."<ref>Fri översättning av "an insurmountable aversion to everything but the pursuits of Philosophy and general Learning; and while [my family] fanceyed I was poring over Voet and Vinnius, Cicero and Vergil were the Authors which I was secretly devouring."</ref> 

Han hade inte särskilt stor respekt för sina lärare. Han sade 1735 till en vän, "Det finns ingenting att lära sig av en lärare, som inte kan läsas i böcker."<ref>Fri översättning av "there is nothing to be learned from a Professor, which is not to be met with in Books." Hume, D. ''My Own Life'' Nat. Lib. Scot., mss 23159, s. 23.</ref> Vid arton års ålder gjorde Hume en filosofisk upptäckt som öppnade ett helt nytt område för hans tänkande, som inspirerade honom att "lämna alla andra nöjen och förehavanden för att helt och hållet ägna sig åt det."<ref>Fri översättning  av "to throw up every other Pleasure or Business to apply entirely to it". Hume, D. (1774) ''A Kind of History of My Life''.</ref> Han berättade inte vad detta var, men det tycks ha varit teorin om kausalitet &ndash; att våra trosuppfattningar om orsak och verkan beror på våra känslor och vanor snarare än förnuftet eller abstrakta, eviga, allmänna naturlagar.

Han hade kontakt med andra inflytelserika filosofer under sin levnadstid. Efter Humes död har han blivit känd nästan uteslutande för sina filosofiska bidrag men under hans egen levnad var det främst som historiker han var erkänd. Han skrev ett viktig verk om Englands historia med titeln "''The History of England''".

==Filosofi==

=== Kunskapsteori och metafysik ===

Kunskapsteoretiskt betraktas David Hume som en av filosofihistoriens viktigaste metafysiska konsekvenser. I Lockes efterföljd menade han att förnimmelsen av världen och dess beskaffning endast kan grundas på erfarenheten. Men detta är enligt Hume ändå inte alltid tillfyllest, och därför ifrågasatte han även själva induktiva resonemang, något som han också skarpt kritiserade och som har kommit att bli känt som ''Humes problem''. Detta utgör antagligen den vassaste och mest förödande kritiken mot induktionen som har förts fram i filosofiska sammanhang. Det går i sin korthet ut på följande: Vi drar ständigt slutsatser om verkligheten genom den induktiva metoden, det vill säga den metod som berättigar en generell slutsats om ett fenomen dragen från ett ändligt antal observerade fall av fenomenet. Om jag observerar tusentals vita svanar på olika ställen och under olika förhållanden men ingen svart, så kan jag alltså dra slutsatsen att det antagligen endast existerar vita svanar. Men vad är det egentligen som berättigar dessa slutsatser? Man kan tänka sig två svar; logiken eller erfarenheten. Att slutsatsen skulle följa logiskt kan man genast avfärda, logiskt sett så följer ingenting. Det tycks snarare vara så att vi hävdar giltigheten hos våra induktiva resonemang med hjälp av erfarenheten; det induktiva resonemanget har alltså visat sig fungera så bra förut att vi litar på att den kommer att fungera även i framtiden. Men om vi tänker så gör vi oss skyldiga till ett cirkelresonemang; vi försöker bevisa giltigheten hos induktionen med hjälp av induktionen vilket uppenbart inte håller.

På samma sätt ifrågasatte Hume ''jagets'' existens. Man kan, enligt Hume, helt enkelt inte säga om jaget verkligen existerar bortom den förnimbara världen. Han menade även att tron på en högre makt var absurd.

===Handlingsfilosofi===
En av Humes centrala teser i ''Om passionerna'' är dels att förnuftet aldrig är någon drivkraft till mänskligt handlande, och att förnuftet aldrig kan strida mot passionerna (det råder viss debatt om hur man ska tolka Humes användande av termen "passion"; den dominerande synen är att det används liktydigt med "viljeattityd").<ref name="reason" /> Det strider inte mot förnuftet, skriver han, att önska världens undergång framför ett sår på fingret. Tanken är här att passioner aldrig kan vara oförnuftiga. De kan tyckas vara det på två sätt; om en passion grundas på eller riktas mot ett objekt som inte existerar, och om vi väljer otillräckliga medel för att tillfredsställa en passion. Men i själva verket är passionerna inte ens i dessa fall oförnuftiga, det är våra ''trosföreställningar'' som är falska.

Anledningen till att Hume tar upp frågan om just förnuftet som drivkraft är att många andra filosofer tänker sig att vårt handlande är ett resultat av en dragkamp mellan förnuftet och de oförnuftiga begären. Men Hume vänder sig alltså helt mot denna syn på mänsklig drivkraft; förnuftet kan aldrig få oss att handla ensamt, och den påstådda dragkampen mellan förnuft och oförnuftiga passioner kan således aldrig uppstå eftersom förnuftet endast vägleder passionerna.

Hume för fram två tänkbara invändningar mot sin teori om att förnuftet och passionerna aldrig kan strida mot varandra. Den första av dessa är att passioner kan försvinna om trosföreställningar försvinner, exempelvis kan ens önskan att dricka vatten ur kranen försvinna om man får reda på att kranvattnet är förgiftat. Den andra invändningen går ut på att nya trosföreställningar kan skapa nya passioner, exempelvis om man får reda på att det finns en helig vattenkälla i Norge och man därmed får en passion att resa dit. Hume besvarar invändningarna genom att påpeka att han inte förnekar att det kan finnas logiska samband.

J.L. Mackie för fram en annan invändning mot samma tes. Mackies invändning går ut på att fenomenet önsketänkande visar att passioner och förnuft kan strida mot varandra, exempelvis när personer som vill röka och samtidigt vara friska intalar sig att rökning inte är skadligt. Då slår två passioner ut en föreställning. Det går dock att delvis rädda Hume från detta genom att endast hävda halva hans tes: förnuftet kan aldrig slå ut passioner.

=== Passionsdriven etik ===

Men om en allsmäktig heliga skrift: "Allt vad ni vill att människorna skall göra för er, det skall ni också göra för dem." Men eftersom denna princip inte är självklar blev Humes uppenbara slutsats att det därför måste vara politikens och de samhälleliga funktionernas främsta föremål att värna den.

Den första boken som Hume diskuterar etik i är ''Avhandling om den mänskliga naturen''. Hans etiska teori är en deskriptiv sådan, på så sätt att den snarare beskriver hur vi faktiskt gör moraliska omdömen än att tala om hur vi bör handla. Hela teorin bygger på hans syn på alla (mentalt friska) människors förmåga till sympati. I Humes mening är sympati ungefär förmågan att förstå andra människors lycka och lidande, vilket moralen har som förutsättning. Hume menar, i motsats till bland andra Aristoteles och Platon, att moralen inte baseras på förnuftet utan på känslan och de därtill sammanhörande viljeattityderna (Hume använder ordet "passion").<ref name="reason">Hans formulering har blivit berömd: "Reason is and ought only to be, the slave of the passions."</ref>

David Humes filosofi, i upplysningstidens anda, väckte stor genklang i samtiden. Så kom den bland annat att väcka Immanuel Kant ur hans, med hans egna ord, "dogmatiska slummer" – ett uppvaknande som kom att inleda den kanske märkligaste filosofiska insatsen genom tiderna.

En känd inställning till förhållandet mellan värdefakta och empiriska fakta har kommit att benämnas "Humes lag". Hume själv talade inte om den som en lag och nämner den i själva verket endast i ett kort avslutande stycke: