'''თანავარსკვლავედები''', ვარსკვლავური ცის უბნები. მათი კონტურები განსაკუთრებით ბრწყინვალე ვარსვლავების მიხედვით დგინდება. ცის დაყოფა თანავარსკვლავედებად უძველესი დროიდან მომდინარეობს. ძირითადი თანავარსკვლავედები გამოყვეს და სახელები შეარქვეს მითოლოგიური (ჰერკულესი, პერსევსი, ანდრომედე და სხვა) ან საყოფაცხოვრებო (სასწორი, მშვილდოსანი და სხვა) სფეროდან. დროთა განმავლობაში ზოგიერთი თანავარსკვლავედების საზღვრები ზუსტდებოდა ან არსებულ თანავარსკვლავედებს ყოფდნენ რამდენიმე თანავარსკვლავედებად. საერთაშორისო ასტრონომიის კავშირის 1922 წლის გადაწყვეტილებით ვარსკვლავიერი ცა დაყოფილია 58 თანავარსკვლავედად.  

თანავარსკვლავედებად ცის დაყოფას სამეცნიერო მნიშვნელობა არა აქვს, ე. ი. ეს დაყოფა გარეგნული ნიშნებით ხდება და მას შემთხვევითი ხასიათი აქვს; იგი მხოლოდ ორიენტირების გასაადვილებლად არის საჭირო.

==თანავარსკვლავედების სახელწოდებანი==

{| border="0" cellpadding="3" cellspacing="1" class="sortable"
|- style="background:#F4A460;"
! ქართული სახელწოდება
! ლათინური სახელწოდება
! შემოკლება
! მდებარეობა ვარსკვლავურ ცაზე
|- style="background:#EECFA1;"
| ანდრომედე
| Andromeda
| And
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| არწივი
| Aquila
| Aql
| ე
|- style="background:#FFDEAD;"
| ბადურა
| Reticulum
| Ret
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ბერენიკეს თმები
| Coma Berenices
| Com
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ბუზი
| Musca
| Mus
| ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| გედი
| Cygnus
| Cyg
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| გემის ხერხემალი
| Carina 
| Car
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| გველეშაპი
| Draco
| Dra 
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| გველი
| Serpens
| Ser 
| ე 
|- style="background:#FFDEAD;"
| გველისმჭერი  
| Ophiuchus 
| Oph 
| ე 
|- style="background:#EECFA1;"
| გონიო
| Norma
| Nor 
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| დელფინი
| Delphinus
| Del
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| დიდი დათვი
| Ursa Major
| UMa 
| ჩ 
|- style="background:#EECFA1;"
| დიდი ქოფაკი
| Canis Major
| CMa
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| ერიდანუსი
| Eridanus
| Eri 
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| ვერძი
| Aries
| Ari
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| ვეშაპი
| Cetus
| Cet
| ე 
|- style="background:#EECFA1;"
| თევზები
| Pisces
| Psc 
| ე 
|- style="background:#FFDEAD;"
| თხის რქა
| Capricornus 
| Cap
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| იალქნები
| Vela
| Vel 
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| ინდოელი
| Indus
| Ind 
| ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ისარი
| Sagitta
| Sge
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| კასიოპეა
| Cassiopeia 
| Cas 
| ჩ 
|- style="background:#FFDEAD;"
| კენტავრი
| Centaurus
| Cen 
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| კვიცი
| Equuleus
| Equ
| ჩ 
|- style="background:#FFDEAD;"
| კირჩხიბი
| Cancer
| Cnc
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| კიჩო
| Puppis
| Pup
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| კომპასი
| Pyxis
| Pyx
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| კურდღელი
| Lepus
| Lep 
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| კურო  
| Taurus
| Tau
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ლომი
| Leo
| Leo
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| მაგიდა მთა
| Mensa
| Men
| ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| მარტორქა
|  Monoceros
|  Mon
|  ე
|- style="background:#EECFA1;"
| მარჩბივი
| Gemini
| Gem
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| მგელი
| Lupus
| Lup 
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| მეეტლე
| Auriga
| Aur
|  ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| მელია  
| Vulpecula
| Vul
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| მენახირე
| Bootes 
| Boo 
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| მერწყული
| Aquarius
| Aqr
|  ე
|- style="background:#EECFA1;"
| მეძებარი ძაღლები
|  Canus Venatici
|  CVn
|  ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| მიკროსკოპი
|  Microscopium
| Mic
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| მოქანდაკე
|  Sculptor
|  Scl
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| მტრედი
|  Columba
|  Col
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| მფრინავი თევზი
| Volans 
|  Vol
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| მშვილდოსანი
|  Sagittarius
|  Sgr
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| მხატვარი
|  Pictor
|  Pic
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ორიონი
|  Orion
|  Ori
|  ე
|- style="background:#EECFA1;"
| ოქროს თევზი
|  Dorado
|  Dor
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ოქტანტი
|  Octans
|  Oct
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| პატარა დათვი
| Ursa Minor 
| UMi
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| პატარა ლომი
| Leo Minor 
| LMi
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| პატარა ქოფაკი
| Canis Minor
| CMi 
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| პეგასი
|  Pegasus
|  Peg
|  ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| პერსევსი
| Perseus
| Per
| ჩ 
|- style="background:#EECFA1;"
| ჟირაფი
| Camelopardalis 
| Cam
| ჩ 
|- style="background:#FFDEAD;"
| საათი
|  Horologium
|  Hor
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| სამკუთხედი
| Triangulum 
| Tri 
| ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| სამოთხის ჩიტი
|  Apus
|  Aps
|  შ
|- style="background:#EECFA1;"
| სამსხვერპლო
|  Ara
|  Ara
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| სამხრეთის გვირგვინი
|  Corona Australis
|  CrA
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| სამხრეთის თევზი
| Piscis Austrinus 
| PsA
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| სამხრეთის სამკუთხედი
| Triangulum Australe 
| TrA 
| ს
|- style="background:#EECFA1;"
| სამხრეთის ჰიდრა
| Hydrus
|  Hyi
| ს 
|- style="background:#FFDEAD;"
| სასწორი
|  Libra
|  Lib
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| საჭრისი 
|  Caelum
|  Cae
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| სექსტანტი
|  Sextans
|  Sex
|  ე
|- style="background:#EECFA1;"
| ტელესკოპი
| Telescopium 
| Tel
| ს 
|- style="background:#FFDEAD;"
| ტუკანი
| Tucana
|  Tuc
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ტუმბო 
|  Antlia
|  Ant
| ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ფარგალი
|  Circinus
|  Cir
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ფარი
|  Scutum
|  Sct
|  ე
|- style="background:#EECFA1;"
| ფარშავანგი
| Pavo  
| Pav
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| ფენიქსი
|  Phoenix
|  Phe
|  ს 
|- style="background:#FFDEAD;"
| ფიალა 
|  Crater
|  Crt
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ფოცხვერი
|  Lynx
|  Lyn
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ქალწული
|  Virgo
|  Vir
|   ე
|- style="background:#EECFA1;"
| ქამელიონი 
| Chamaeleon
| Cha 
| ს 
|- style="background:#EECFA1;"
| ქნარი
|  Lyra
|  Lyr
|  ჩ
|- style="background:#FFDEAD;"
| ღრიანკალი
|  Scorpius
|  Sco
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ღუმელი
|  Fornax
| For 
|  ს
|- style="background:#EECFA1;"
| ყორანი
| Corvus
|  Crv
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ჩრდილოეთის გვირგვინი
| Corona Borealis 
| CrB
| ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ცეფევსი
| Cepheus 
| Cep
| ჩ 
|- style="background:#EECFA1;"
| წერო
|  Grus
|  Gru
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ხვლიკი
|  Lacerta
|  Lac 
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ჯვარი
|  Crux
|  Cru
|  ს
|- style="background:#FFDEAD;"
| ჰერკულესი 
|  Hercules
|  Her
|  ჩ
|- style="background:#EECFA1;"
| ჰიდრა
|  Hydra
|  Hya
|  ს
|}

*
კატეგორია:ასტრონომია

als:Sternbild

cv:Çăлтăрлăх

eo:Konstelacio
es:Constelación

'''Gwiazdozbiór''' (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących pewien obszar nieba. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. Centaur, Cefeusz itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

== Rys historyczny ==

Tradycja łączenia gwiazd w symboliczne kształty, które nazywamy '''gwiazdozbiorami''', sięga niepamiętnych czasów starożytnych. Najstarsze zachowane wzmianki pochodzą z ok. 4000 roku p.n.e.

Około V wieku p.n.e. Babilończycy (lub niezależnie od nich Grecy) podzielili strefę nieba, w której odbywa się pozorny ruch słońca, najpierw na 6, a następnie na 12 odcinków, które nazwano zodiakiem. Ptolemeusz w swoim ''Almageście'' wyróżnił 48 konstelacji (z czego w dzisiejszym użyciu zachowało się 47). Były to znane starożytnym konstelacje nieba północnego i częściowo równikowego (z kilkoma wyjątkami większych konstelacji południowych, jak: Centaur, Argo, Erydan czy Wieloryb).

Odkrycia geograficzne i podróże na południową półkulę wniosły od Rajski Ptak, Żuraw, Mucha, Kameleon, Indianin, Wąż Wodny, Złota Ryba, Paw, Feniks, Tukan, Ryba Latająca. Po raz pierwszy znalazły się one w atlasie ''Johanna Bayera opublikowanym w roku 1603.

Polski astronom Psy Gończe, Jaszczurka, Ryś, Lis, Tarcza, Sekstant. Na początku XVIII wieku Tycho Brahe wyodrębnił konstelację "Warkocz Bereniki" z gwiazdozbiorów Lwa i Panny.

Wreszcie w wyniku podróży na francuski opat Pompa, Rylec, Cyrkiel, Piec, Zegar, Góra Stołowa, Mikroskop, Węgielnica, Oktant, Malarz, Rzeźbiarz, Luneta, Kompas, Sieć). Podzielił też na 3 części (Rufa, Żagiel, Kil) znaną starożytnym konstelację Argo.

Ostateczną listę 88 gwiazdozbiorów oraz ich granice zatwierdziła w roku 1928 Międzynarodowa Unia Astronomiczna.

== Zestawienie gwiazdozbiorów ==
400px|thumb|Gwiazdozbiory nieba północnego (wg Encyklopedii [[Samuel Orgelbrand|Orgelbranda z r. 1900)]]
=== Gwiazdozbiory okołobiegunowe północne (dla Polski)===

Cefeusz, Kasjopeja, Smok, Żyrafa.

=== Gwiazdozbiory zimowe ===

Bliźnięta, Byk, Cyrkiel, Gołąb, Jednorożec, Malarz, Orion, Pompa, Rak, Rufa, Ryś, Woźnica, Zając.

=== Gwiazdozbiory wiosenne ===

Centaur, Hydra, Kruk, Kompas, Lew, Panna, Psy Gończe, Puchar, Sekstant, Skorpion, Waga, Warkocz Bereniki, Węgielnica, Wilk, Wolarz, Żagiel.

=== Gwiazdozbiory letnie ===
Delfin, Herkules, Indianin, Jaszczurka, Koziorożec, Lisek, Lutnia, Luneta, Łabędź, Mikroskop, Ołtarz, Orzeł, Strzała, Strzelec, Tarcza, Wąż, Wężownik, Wodnik, Żuraw, Źrebię.

=== Gwiazdozbiory jesienne ===
Andromeda, Baran, Erydan, Feniks, Pegaz, Perseusz, Piec, Ryby, Rzeźbiarz, Trójkąt, Wieloryb, Zegar.

=== Gwiazdozbiory okołobiegunowe południowe  ===
Góra Stołowa, Kameleon, Kil, Krzyż Południa, Ryba Latająca, Mucha, Oktant, Paw, Rajski Ptak, Rylec, Sieć, Tukan, Wąż Wodny, Złota Ryba.