thumb|250 px|bananenpannekoekjes met fruit: [[Bali|balinees ontbijt]]
Een '''pannenkoek''' is een gerecht dat wordt gemaakt van bloem, ei en melk en een klein beetje zout. Hoewel tegenwoordig veelal bloem wordt gebruikt, wordt een pannenkoek oorspronkelijk van half suiker, jam. Men kan ze zowel warm als koud eten. Voor kinderen en volwassenen is het vaak een feest als een stapel pannenkoeken op tafel wordt neergezet. In de Nederlandse cultuur is het traditie om pannenkoeken met de hand te eten in plaats van bestek te gebruiken.

*Het poffertje is een bepaald soort kleine pannenkoek.
*Een flensje is een dunne pannenkoek.

Variaties op de gewone pannenkoek zijn bijvoorbeeld pannenkoeken met appel, kaas, ananas, spek, kersen of rozijnen. Ook wordt de pannenkoek (als flensje) wel eens geserveerd met ijs als toetje.
<br>Een scheutje bier aan het beslag toevoegen maakt de pannenkoek luchtiger. Men kan ook biest gebruiken i.p.v. melk.
<br>Veganisten kunnen de eieren vervangen door kikkererwtenmeel, en de melk door water of sojamelk.

<br clear=all>
{{Infobox Recept
|naam         = Pannenkoek
|ingrediënten = * 3 eieren
* 200 gram bloem
* snufje zout
* ruim kwart melk
* olie of boter om in te bakken.
|bereiding    = * Klop de eieren los, doe de melk erbij, en voeg dan al roerende het meel toe, klop alles goed door elkaar met een mixer of een garde.
* Door een beetje gesmolten boter door het beslag te mengen laat de pannenkoek beter los uit de pan.
* Laat olie of boter in een pan heet worden. 
* Doe een beetje beslag in de pan - zoveel dat de bodem bedekt wordt
* Wacht totdat de bovenkant bijna droog is, draai dan de pannenkoek om
* Wacht tot ook de andere kant bruin is
* Warm of koud serveren

Door het beslag een tijdje in de koelkast te laten rusten, komen de gluten in het beslag tot rust. De pannenkoeken worden dan gladder en egaler bruin.
Het eiwit kan ook luchtig worden opgeklopt en dan door het beslag worden geroerd voor een extra luchtig resultaat.
Een deel van de melk kan worden vervangen door bier of koffie voor een extra aroma.

Sommigen maken een kunst van het omdraaien van een pannenkoek en werpen de pannenkoek vanuit de pan omhoog om hem weer omgedraaid in de pan terug te vangen.
}}

== Varianten ==
thumb|right|250px|Pannenkoek met o.a.  spek
De Russische pannenkoek heet hartige vulling (zoals kaviaar) gegeten. In Roemenië wordt er veel pannenkoek, daar ''clătită'', gegeten vaak met een hartige, maar ook wel zoete, vulling.

De Franse crêpe is een heel dun soort pannenkoek. Vooral in Bretagne en het noorden van Frankrijk bestaat er een bijzonder rijke traditie en gamma van pannenkoeken, galettes en tourtou.

In de Verenigde Staten is de "pancake" een luchtig schijfje van 5 tot 10 cm diameter dat dankzij rijsmiddelen één à twee centimeter dik is. Ook maakt men wel gebruik van karnemelk in plaats van melk.

thumb|200px|北米でよく食べられているタイプのパンケーキ
'''ホットケーキ'''（卵や英語圏では主に'''パンケーキ''' (''pancake'') と呼ばれるが、アメリカでは''hotcake''の呼び方もある。

==概要==
小麦粉やベーキングパウダーなどが配合されたホットケーキミックスが、製菓メーカーや製粉メーカーから各種販売されている。基本的には、卵と適量の水または牛乳を入れ、混ぜることで、生地がすぐに出来上がるようになっている。このときバニラオイルを数滴加えることで香りもよくなる。

また、すでに焼きあげられたホットケーキは、冷凍食品としても出回っている。

ホットケーキを焼く際には、生地の表面が先に焼けると内部に火が通りにくくなるため、生地を流し込む前に、加熱したフライパンを濡れ布巾の上に置いて少し冷ますのがコツとされる。

また、炊飯器でホットケーキを炊くという方法もある。ホットケーキミックスを入れてスイッチを入れるとそのままで出来上がるので簡単だが、ホットケーキミックスの量が多過ぎると中が生焼けになるので気をつけたほうがよい。もし、生焼けになった際にはもう一度炊くとよい。また、焼きあがったものはホットケーキよりはケーキの台に近い感じに仕上がり、そのままケーキにすることも可能である。

キャラメルソース、ホイップクリームなどをかけて食べることが多い。

多くの国・地域ではメニューとしても定着している。

前述したが、手軽に焼くケーキとして生まれたためアウトドアなどでもおやつや主食として焼くことも多い。

英語の諺『Selling like hotcakes』（ホットケーキのように売れる）は、『飛ぶように売れる』の意味である。

== 地域によるバリエーション ==
国によっては、パンケーキではなく別名で呼ばれることが一般的な場合もある。特に独立した記事があるものを以下に挙げる。
* フランス…クレープ
* オーストリア…パラチンタ

=== 北米 ===
アメリカ・果物等を添え、朝食として食べられることが多い。生地自体にブルーベリー、イチゴ、チーズ、ベーコン、バナナ、チョコレートチップを加え、甘みや香りをつけることもある。さらにナツメグやシナモンのような香辛料、バニラオイルのような香料を入れるものがある。

アメリカ国内では主にパンケーキ (pancake) と呼ばれるが、ホットケーキ (hotcake) 、グリドルケーキ (griddle cake) 、フラップジャック (flapjack) といった名称もある。なお、グリドルとは料理用の鉄板の意味。「シルバーダラー・パンケーキ」（silver dollar：1ドル硬貨）といえば直径約7cmのホットケーキのことである。