{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = सत्यजित रे
| चित्र = 220px-SatyajitProduction.jpg
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = 
| जन्म_दिनांक =२ मे, इ.स. १९२१
| जन्म_स्थान = कोलकाता,भारत
| मृत्यू_दिनांक = २३ एप्रिल ,इ.स.१९९२ 
| मृत्यू_स्थान = कोलकाता
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = 
| राष्ट्रीयत्व = भारतीय
| भाषा = बंगाली
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = 
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार =ऑस्कर पुरस्कार 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = बिजोया दास(इ.स. १९४८ -इ.स. १९९२ )
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}

'''सत्यजित रे''' (ऑस्कर पुरस्कारविजेते भारतीय लेखक, पटकथालेखक, संगीतकार, निर्माते आणि दिग्दर्शक होते. चित्रपटजगतातील त्यांच्या कामगिरीबद्दल इ. स. १९९२ मध्ये त्यांना जीवनगौरव ऑस्कर पुरस्कार देण्यात आला. ऑस्कर मिळवणारे ते एकमेव भारतीय दिग्दर्शक आहेत. त्यांनी अपु के वर्ष (इ.स. १९५० ते इ.स. १९५८) व इ.स. १९५५ मध्ये पथेर पांचाली या चित्रपटाची निर्मिती केली. यांनी एकूण ३७ चित्रपटांची निर्मिती केली. ते स्वतःच चित्रपटांना संगीत देत, पटकथा लेखन, दिग्दर्शन व संपादन अशी अनेक कामे करत. 
यांच्या चित्रपटसृष्टीतील योगदाना बद्दल भारत सरकार तर्फे पद्मश्री हा पुरस्कार देण्यात आला. या शिवायही त्यांना युगोस्लाव्हियाचा रमन मॅगसेसे पुरस्कार, ऑक्सफर्ड विश्वविद्यालयातर्फे डी. लिट. असे अनेक मान सन्मान प्राप्त झाले. फ्रांस येथील कान चित्रपट मोहोत्सव  यासहीत यांना एकूण ११ आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले.

==सुरूवातीचे दिवस==
सत्यजित रे यांचा जन्म हॉलीवूडबद्दल मासिकांमध्ये वाचले आणि तेव्हापासून त्यांना चित्रपटांमध्ये गोडी वाटू लागली. याच काळात त्यांचा पाश्चात्य शास्त्रीय संगीताशीही परिचय झाला. शाळा संपवून महाविद्यालयीन शिक्षण घेताना रे यांचा या विषयांमधील रस वृद्धींगत झाला. 

कोलकाता येथील प्रेसिडेंसी कॉलेजमधून पदवी घेतल्यानंतर रे यांचा शिक्षण थांबवण्याचा विचार होता. पण त्यांच्या आईच्या आग्रहाखातर ते रवींद्रनाथ टागोर यांनी स्थापन केलेल्या शांतीनिकेतन विश्वविद्यालयात शिक्षण घेण्यासाठी तयार झाले. शांतिनिकेतन येथे त्यांचा भारतीय, चिनी आणि जपानी कलांशी जवळून परिचय झाला. तिथे त्यांना बिनोद बिहारी मुखर्जी आणि नंदलाल बोस यांच्यासारख्या निष्णात चित्रकारांचा सहवास लाभला. 

शांतिनिकेतन येथे पाच वर्षे शिक्षण घेतल्यानंतर इ. स. १९४२ मध्ये  रे कोलकात्याला परतले. तिथे त्यांनी डी. जे. केमर नावाच्या ब्रिटीश जाहिरात कंपनीमध्ये नोकरी पत्करली. इथे त्यांनी निरनिराळ्या प्रकारच्या जाहिरातींची निर्मिती केली. नंतर त्यांची बदली त्यांचे ज्येष्ठ सहकारी डी. के.गुप्ता यांच्या 'सिग्नेट प्रेस' या प्रकाशनामध्ये झाली. इथे त्यांनी बर्‍याच पुस्तकांची मुखपृष्ठे बनवली. यात जवाहरलाल नेहरू यांचे डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया आणि जिम कॉर्बेट यांचे मॅन इटर्स ऑफ कुमाऊं यांचा समावेश होता. याच संदर्भात बिभूतीभूषण बॅनर्जी यांची पाथेर पांचाली  ही कादंबरी त्यांच्या वाचनात आली आणि या कथेचा रे यांच्या मनावर बराच प्रभाव पडला. 

 कलकत्ता फिल्म सोसायटीची स्थापना केली. इथे निरनिराळ्या विदेशी चित्रपटांची प्रदर्शने होत असत. याच काळात रे यांनी चित्रपटांबद्दल वर्तमानपत्रे आणि मासिके यात लेख लिहीण्यास सुरूवात केली. बरेचदा रे आवडलेल्या कथांच्या पटकथाही लिहीत असत. इ. स. १९४९ मध्ये प्रसिद्ध फ्रेंच दिग्दर्शक ज्यां रेन्वार त्यांच्या द रिव्हर या चित्रपटाच्या चित्रीकरणासाठी कोलकाता येथे आलेले असताना रे यांची त्यांच्याशी भेट झाली. त्यांच्याशी बोलताना रे यांनी पाथेर पांचाली या कथेवर चित्रपट बनवण्याची इच्छा व्यक्त केली. रेन्वार यांनी त्यांना या दिशेने जाण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. इ. स. १९५० मध्ये कंपनीतर्फे लंडन दौर्‍यावर असताना रे यांनी बरेच विदेशी चित्रपट बघितले. यातच इटालियन दिग्दर्शक व्हित्तोरिओ दी सिका यांच्या बायसिकल थीव्हज या चित्रपटाचा समावेश होता. हा चित्रपट बघितल्यावर रे यांचा चित्रपट बनवण्याचा निश्चय पक्का झाला.

==चित्रपट निर्मिती==
पश्चिम बंगालचे  तत्कालीन मुख्यमंत्री डॉ. बी. सी रॉय यांना भेटले आणि चित्रपटासाठी सरकारकडून आर्थिक सहाय्याची हमी मिळाली. पाथेर पांचालीसाठी प्रसिद्ध संगीतकार पं. रवी शंकर यांनी संगीत दिले. 

अनेक अडचणींना तोंड देत अखेर हा चित्रपट पूर्ण करण्यात रे यशस्वी झाले. याचे पहिले प्रदर्शन न्यूयॉर्क  येथील म्यूझियम ऑफ मॉडर्न आर्ट  येथे झाले. चित्रपटाची आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रशंसा झाली. त्याचबरोबर काही ठिकाणी प्रखर टीकाही झाली. पाथेर पांचालीला राष्ट्रपती सुवर्ण पदक  आणि राष्ट्रपती रजत पदक याबरोबरच  इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवांमध्ये पुरस्कार मिळाले. इ.स. २००५ मध्ये टाइम मासिकाच्या सर्वोत्कृष्ट १०० चित्रपटांमध्ये या चित्रपटाचा समावेश होता. 

पाथेर पंचालीच्या अभूतपूर्व यशाने रे यांना पुढील चित्रपटांसाठी हवे ते स्वातंत्र्य मिळाले. त्यांचे नंतरचे दोन चित्रपट, अपराजितो आणि ओपुर शोंशार हे पाथेर पांचालीच्या कथेतील मुलगा अपूचा बालपण ते प्रौढावस्था असा प्रवास दाखवतात. ओपुर शोंशारमध्ये रे यांनी सौमित्र चॅटर्जी आणि शर्मिला टागोर या कलाकरांना प्रथम संधी दिली. नंतर सौमित्र बंगाली चित्रपटांमध्ये तर शर्मिला बंगाली आणि हिंदी चित्रपटांमध्ये आघाडीचे कलाकार म्हणून ओळखले गेले. 
thumb|right|200px|चारूलता चित्रपटात [[माधवी मुखर्जी.]]
यानंतरचा रे यांचा प्रवास सृजनशीलतेचा एक दुर्मिळ आविष्कार होता. रवींद्रनाथ टागोरांच्या कथेवर आधारित चारूलता  हा रे यांचा सर्वोत्कृष्ट चित्रपट मानला जातो.

thumb|200px|サタジット・レイ（肖像画）
'''サタジット・レイ'''（'''Satyajit Ray''', 1921年5月2日-1992年4月23日）は、インドのコルカタ出身の映画監督である。原音に近いとされる'''ショトジット・ライ'''のカナ表記が使われることもある。

父親はベンガル文学の著名な作家という裕福な家庭に生まれ、画家を目指していた。
コルカタ大学を卒業後に広告会社に勤務し、レイアウトや挿絵などを描いていたが映画製作に興味を持つようになった。彼の初めての作品である『大地のうた』は世界各国の映画祭で高い評価を得たが、会社に勤めながら休日に撮影をしたため、完成まで3年かかったという。

1991年にアカデミー賞名誉賞を受賞した。

== 主な監督作品 ==
*大地のうた （1955年）
*大河のうた （1956年）
*大樹のうた （1958年）
*詩聖タゴール （1961年）
*大都会 （1963年）
*チャルラータ （1964年）
*株式会社/ザ・カンパニー （1972年）
*遠い雷鳴 （1973年）
*ミドルマン （1975年）
*チェスをする人 （1977年）
*ピクー （1981年）
*遠い道 （1981年）
*家と世界 （1984年）
*見知らぬ人 （1991年）

== 外部リンク ==
*[http://www.satyajitray.org Satyajitray.org]
*[http://www.worldofray.com World of Ray]