''برای روستایی به نام کوسه در ایران، به صفحه کوسه (روستا) رجوع کنید.''

{{Taxobox
| name = کوسه 
|color=pink
| fossil_range = دوونین پسین - امروزه
| image = Oceanic Whitetip Shark.png
| image_width = 250px
| image_caption = کوسه لکه‌سفید اقیانوسی (''Carcharhinus longimanus'')
| regnum = جانوران
| phylum = طنابداران
| subphylum = مهره‌داران
| classis = ماهیان غضروفی
| subclassis = ماهیان پره‌غضروفی
| superordo = '''غضروفی‌شکلان'''
| subdivision_ranks = راسته‌ها
| subdivision =
زمین‌کوسه‌ها <br/>
شاخدارکوسه‌ها <br/>
شش‌کمانیان <br/>
خال‌مخال‌کوسه‌ها <br/>
فرش‌کوسه‌ها <br/>
اره‌کوسه‌ها <br/>
خاردارکوسه‌ها <br/>
فرشته‌کوسه‌ها <br/>
† سیموریدا
}}
'''کوسه''' یکی از آبزیان نسبتاً بزرگ است.

اقیانوس‌ها ۷۰ درصد از سطح زمین را پوشش و بیش از ۲۰ هزار گونه از ماهی‌ها را در خود جای داده‌اند که از این تعداد نزدیک به ۳۷۰ گونه، '''کوسه''' هستند. مدت‌ها پیش از به وجود آمدن دایناسورها، کوسه‌ها فرمانروای آب‌ها بودند. آنها نخستین بار بیش از ۴۰۰ میلیون سال پیش شکل گرفتند و در ۱۰۰ میلیون سال اخیر به ندرت دستخوش تغییر و دگرگونی شده‌اند. امروزه کمتر گونه‌ای از موجودات کرهٔ زمین چنین احترام و ترسی را بر می‌انگیزد.

این شکارچیان حیرت‌انگیز با خوردن موجودات ضعیف و زخمی، در بالای چرخه غذایی دریایی قرار می‌گیرند. آنها با این کار به حفظ تعادل در سیستم طبیعت کمک می‌‌کنند. 

==شنوایی و بویایی==
کوسه‌ها ماشین‌های هستند که برای شکار تنظیم شده‌اند. آنها که متکی به حس شنوایی مخصوصشان برای گرفتن شکار هستند، می‌توانند ارتعاش صدا را در فاصله‌ای بیش از ۳,۰۰۰ پا تشخیص دهند. کوسه‌ها مخصوصاً به ارتعاشات با بسامد پایین که از طرف شکار منتشر می‌شوند، حساسند. ارتعاش صدای بلندگوها که شبیه صدای ماهی زخمی است، کوسه‌ها را به حالت جنون و از خود بیخودشدگی می‌برد. هرچه که کوسه به شکار نزدیک‌تر می‌شود، حس بویایی‌اش بیشتر به کار می‌افتد. کوسه‌ها می‌توانند یک قطرهٔ خون را در ۲۵ گالن آب تشخیص دهند.

آب، درون سوراخ‌های بینی کوسه‌ها که در بخش تحتانی حلزونی شکل قرار گرفته است جاری می‌شود. همچنین کوسه‌ها منافذی کوچک برای جذب سیگنال‌های الکتریکی، که در هنگام حرکت حیوانات ایجاد می‌شود، دارند. این منفذها مانند یک حس اضافی می‌مانند که به کوسه‌ها در یافتن شکار کمک می‌کند، حتی اگر این موجود بداقبال در زیر شن‌ها مخفی شده باشد.همچنین دارای یک بخشی به نام آمپول لورنزینی نیز هستند که یک سیستم حسی بسیار قوی محسوب می شود که در قسمت پشتی و تحتانی پوزه حیوان قرار می گیرد.

==دندان‌ها==
هنگامی که به کوسه می‌اندیشیم نمی‌توانیم از فکر دندان‏هایش خارج شویم. کوسه‌ها به طور مداوم دندان‏هایشان را استفاده می‌کنند و از دست می‌دهند. برخی از گونه‌ها در طول عمر خود نزدیک به ۳۰ هزار دندان درمی‏آورند. عمل جایگزینی دندان در این جانوران دریایی همیشه رخ می‌دهد. هریک از دندان‌های کوسه در ردیفی واقع شده است که با شکستن یکی، دیگری جایگزین آن می‌شود. وجه تمایز کوسه‌ها از دیگر حیوانات به جز دندان‌های آن‌ها در اسکلتشان است. اسکلت کوسه‌ها به جای استخوان، از مادهٔ غضروفی انعطاف پذیری است و چون غضروف از استخوان سبکتر است، بنابراین کوسه‌ها برای شنا کردن نسبت به یک ماهی استخوانی انرژی کمتری مصرف می‌کنند. پوست سختی تمام بدن کوسه را پوشش داده است و فلس‌های خمیده‌ای که جهت آن‌ها به عقب است، پوست را به سختی یک ورق سمباده می‌کنند که کوسه را از آسیب محافظت می‌نمایند. همچنین این فلس‌ها هنگامی که کوسه در حال شنا کردن است نیروی مقاوم آب را کاهش می‌دهند.

==خطر برای انسان==
مزایای فراوانی، کوسه را یکی از نادرترین شکارچیان کره زمین کرده است. بسیاری از کوسه‌ها برای حمله آفریده شده‌اند اما همه آنها حمله نمی‌کنند. در واقع بیشتر کوسه‌ها برای انسان بی‌ضرر هستند (مانند کوسه نهنگی) و فقط گونه‌های محدودی هستند که تا کنون خطرناک شناخته شده‌اند.
این آبزیان زیبا و سلاطین اقیانوس‌ها منبعی پر درآمد نیز برای صنعت اکوتوریسم غواصی می‌‌باشند.

==راسته‌های کوسه==
کوسه از بالاراستهٔ غضروفی شکلان (Selachimorpha) است و دارای راسته‌های زیر است:
*شش‌کمانیان (Hexanchiformes )
*خاردارکوسه‌ها (Squaliformes )
*اره‌کوسه‌ها (Pristiophoriformes )
*فرشته‌کوسه‌ها (Squatiniformes )
*شاخدارکوسه‌ها (Heterodontiformes )
*فرش‌کوسه‌ها (Orectolobiformes )
*زمین‌کوسه‌ها (Carcharhiniformes )
*خال‌مخال‌کوسه‌ها (Lamniformes )
*سیموریدا (Symmoriida) (منقرض‌شده)

==منبع==
برگرفته از [http://jomename.rudehen.com/show.php?id=79 جمعه‌نامه] (با کمی تغییر) (برداشت آزاد با ذکر و پیوند به منبع)

رده:آبزیان غضروفی
رده:کوسه‌ها

dv:މިޔަރު

{{taxobox2
| navn = Haj
| farve = pink
| billede = Lanas u0.gif
| billedbredde = 250px
| billedtekst = Sildehaj.
| domæne =  Eukaryota
| rige = Animalia (Dyr)
| række = Chordata (Chordater)
| klasse = Chondrichthyes<br />(Bruskfisk)
| underklasse = Elasmobranchii (Hajer)
}}
'''Hajer''' (''Selachimorpha'', ''Pleurotremi'') er en orden af tværmunde. De er bruskfisk med en langstrakt krop og adskiller sig fra benfisk ved udelukkende at have skelet af brusk i stedet for ben, huden er dækket af hudtænder i stedet for skæl og i stedet for en enkelt gælleåbning på hver side af hovedet har hajerne 5-7 gælleåbninger. 

De første hajer opstod for omkring 400 millioner år siden ved overgangen fra Devon. Fossiler fra de tidlige hajer ligner på mange områder de moderne hajer, der begyndte at dukke op for omkring 200 millioner år siden. Det er også på dette tidspunkt at hajernes nære slægtninge rokker og kimærer udspaltes fra hajgruppen.

=== Kropsbygning ===
Hajens skelet består som nævnt af brusk. Brusk er dannet af proteinerne elastin og collagen. Brusk er stærkt og bøjeligt og samtidig meget let. Dele af hajens bruskskelet er forstærket med aflejringer af kalksalte – f.eks. rygsøjlen og kæbebenene, hvor belastningen er stor. Kæbebenene er løst forbundet med resten at skelettet, så hajen kan skyde kæben frem når den vil gribe et bytte. 

Tænderne er dannet af dentin. De er dækket af et lag emalje og deres form er en vigtig indikator ved bestemmelse af arten. Tænderne sidder i flere rækker i kæben, så hvis hajen mister en tand vil tanden bagved svinge frem på den tomme plads. På den måde har hajen altid et perfekt tandsæt. Nogle hajarter skifter op til 30.000 tænder på denne måde gennem livet. 

Ud over tænderne i munden er hajens skind besat med hudtænder. Tidligere blev hajskind benyttet som sandpapir til slibning af træ. Hudtænderne er fordelt over hele kroppen. De mindsker turbulensen i vandet og dermed modstanden når hajen svømmer. Hudtænderne er som de rigtigt tænder opbygget af dentin med et ydre lag af emalje.

Hajernes mange gællespalter er ikke som hos benfiskene beskyttet af gællelåg. De fleste hajarter har fem gællespalter på hver side af hovedet, mens nogle få mere primitive hajarter har 6 – 7 gællespalter på hver side.- f.eks. havenglen. De fleste hajer tager vand ind gennem to indstrømningshuller ovenpå hovedet. Vandet ledes herfra ind over gællerne hvor ilten optages fra vandet og overføres til hajens blod. Således kan de fleste hajer ånde, også når de ligger stille i vandet. Dog findes der få arter der er tvunget til at svømme for at ånde. Hertil hører f.eks. den hvide haj og sildehajen. Det er hurtigtsvømmende arter, der tager vandet ind gennem munden. Det iltede vand føres hen over gællerne ved hajens fremdrift og ilten optages.

De hurtigtsvømmende arter kan opretholde en kropstemperatur, der er 7 – 10 grader varmere end det omgivende vand. Det gøres med et countercurrent-system, der ligner fuglenes og pattedyrenes, hvor varmen bevares i kroppen. Hajerne har ikke som benfiskene svømmeblære. Til gengæld har de det lette bruskskelet og en meget olieholdig lever, der kompenserer for den manglende svømmeblære. Hos f.eks. blåhajen kan leveren udgøre op til 20% af hajens samlede kropsvægt. 

Tidligere mente man at hajerne var primitive fisk med primitive hjerner, men senere forskning har vist at forholdet mellem hajens hjerne og dens kropsvægt er nogenlunde det samme som for fugle og pattedyr. Hajerne har altså relativt store hjerner. 

=== Klassifikation ===
Der findes omkring 450<ref name=NaturogMuseum>Jørgen Lund Møller og Allan Gudio Nielsen: ''Danske hajer'' (Natur og Museum Nr. 8) Århus 2000.</ref> forskellige hajarter i hele verden, fra cigarhajen (på størrelse med en god Havannacigar, deraf navnet) til hvalhajen, der med sine op til 12-14 meter er den suverænt største. Den er ikke spor farlig, for den lever af plankton, krill og småfisk ligesom de store bardehvaler.
 
Den mindste hajart i Danmark er den småplettede rødhaj på op til 60-80 cm., den største er brugden, som med sine op til 10 meter hører til blandt verdens allerstørste. Ligesom hvalhajen er den en fredelig planktonæder. Vi har ingen hajer, som er farlige for mennesker i Danmark. Det nærmeste vi kommer er måske blåhajen, som kan trække ind i Nordsøen. Den findes til gengæld så langt til havs, at vi ikke møder den, når vi er på stranden.

Hajer inddeles i 8 forskellige ordner. I Danmark findes omkring 18 hajarter indenfor fem forskellige ordner<ref name=NaturogMuseum />:

*Overorden '''Hajer''' (''Selachimorpha'')
**'''Pighajer''' (''Squaliformes'')  (4 danske arter)
***Almindelig rødhaj (''Scualus acantias'')
***Sorthaj (''Etmopterus spinax'')
***Grønlandshaj (''Somniosus microcephalus'')
***Almindelig trekanthaj (''Oxynotus centrina'')
**'''Blinkhindehajer''' (''Carcharhiniformes'') (8 danske arter - herudover også f.eks. Hvidtippet revhaj) 
***Småplettet rødhaj (''Scyliorhinus caniculus'')
***Storplettet rødhaj (''Scyliorhinus stellaris'')
***Ringhaj (''Galeus melastomus'')
***Glathaj (''Mustelus mustelus'')
***Stjernehaj (''Mustelus asterias'')
***Gråhaj (''Galeorhinus galeus'')
***Blåhaj (''Prionace galuca'')
***Almindelig hammerhaj (''Sphyrna Zygaena'')
**'''Sildehajer''' (''Lamniformes'')  (3 danske arter - herudover også f.eks. hvalhaj, mako haj, den hvide haj, kæmpemund og den uddøde Megalodon ''Carcharodon megalodon'')
***Sildehaj (''Lamna nasus'')
***Rævehaj (''Alopias vulpinus'')
***Brugde (''Cetorhinus maximus'')
**'''Havengle''' (''Squatiniformes'')  (1 dansk art)
***Havengel (''Squatina squatina'')
**'''Seks- og syvgællede hajer og kravehajer''' (''Hexanchiformes'') (2 danske arter)
***Seksgællet haj (''Hexanchus griseus'')
***Kravehaj (''Chlamydoselachus anguineus'')
**'''Savhajer''' (''Pristiophoriformes'')
**'''Tæppehajer''' (''Orectolobiformes'')
**'''Hornhajer''' (''Heterodontiformes'')

== Kilder ==
<references/>

== Eksterne henvisninger ==
*[http://theshark.dk/html/hajer.htm En Verden af Hajer] Dansk side om hajer
*[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=588&art_id=qw1093174742224B265 August 22 2004, iol: Shark experts scratch heads over new arrival] Citat: "...German biologists are scratching their heads over a mysterious shark lurking in their aquarium..."
*[http://www.youtube.com/watch?v=OS5yQFqXaaY&mode=related&search= youtube.com: Rare prehistoric shark appears off the coast of Japan]