{{Blwch tacson
| enw = Gwalch Marth
| delwedd = Goshawkmale66.jpg
| maint_delwedd = 225px
| neges_delwedd = 
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Falconiformes
| familia = Accipitridae
| genus = ''Accipiter''
| species = '''''A. gentilis'''''
| enw_deuenwol = ''Accipiter gentilis''
| awdurdod_deuenwol = (Linnaeus, 1758)
}}
Mae'r '''Gwalch Marth''' ('''''Accipiter gentilis''''') yn aderyn rheibiol sy'n gyffredin trwy rannau helaeth o rannau gogleddol Ewrop, Asia a Gogledd America.

Yn y rhannau lle mae'r gaeafau yn arbennig o oer mae'n mudo tua'r de, ond mewn rhannau eraill, megis Gorllewin Ewrop, mae'n aros o gwmpas ei diriogaeth trwy'r flwyddyn. 

bawd|chwith|Gwalch Marth yn hedfan
Mae'n nythu mewn coed, ac yn hela adar, hyd at faint Ffesant ac anifeiliad hyd at faint Ysgyfarnog ambell dro. Mae'n medru symud yn gyflym trwy'r coed i ddal adar cyn iddynt wybod ei fod yno. Gellir adnabod y Gwalch Marth o'i gynffon hir ac adenydd gweddol fyr a llydan, sy'n ei alluogi i symud yn gyflym trwy'r coed. Mae'r ceiliog yn llwydlad ar ei gefn a llinellau llwyd ar y fron, tra mae'r iâr yn fwy llwyd tywyll gyda llai o liw glas ar y cefn. Gellir cymysgu rhwng y Gwalch Marth a'r Gwalch Glas ar brydiau, ond mae'r Gwalch Marth yn aderyn mwy o faint. Fel gyda'r Gwalch Glas, mae'r iâr yn fwy na'r ceiliog. Mae'r ceiliog rhwng 49 a 56 cm o hyd a 93-105 cm ar draws yr adenydd. Er fod y mesuriadau yma yn weddol debyg i iâr Gwalch Glas, mae'r Gwalch Marth yn edrych yn aderyn mwy. Mae'r iâr yn fwy o lawer, 58-64 cm o hyd a 108-127 cm ar draws yr adenydd, tua'r un faint a Bwncath. 

Credir fod y Gwalch Marth wedi diflannu o Gymru erbyn y 19eg ganrif, ond fod adar wedi eu rhyddhau yn ddiweddarach gan hebogwyr a'r rheini wedi ail-sefydlu'r boblogaeth. Mae wedi manteisio ar y fforestydd a blannwyd gan y Comisiwn Coedwigaeth, sy'n cynnig digon o le i nythu, ac mae'n debyg fod tua can pâr yn nythu yng Nghymru bellach, a'r nifer yn cynyddu.

'''Големия ястреб (''Accipiter gentilis'')''' е граблива птица от семейство Ястребови (Accipitridae). Дължината на тялото му е 53-66 см, размаха на крилете 100-120 см и тежи между 650 и 1&nbsp;500 гр.
== Разпространение ==
thumb|left|''Accipiter gentilis'' ♀
Прелетна птица. Среща се в Европа (включително България), Азия, Африка и Северна Америка.

== Начин на живот и хранене ==
Хищна яребици. Останалите 15 % се падат на бозайниците, като зайци, гризачи и насекомоядни.

== Размножаване ==
Гнезди по дърветата. Гнездото има диаметър 60-80 см и височина 50 см. Снася 2-6 (най-често 3) зеленикави яйца, с размери 58 х 47 мм. Мъти 35-38 дни предимно женската, въпреки че и мъжкия взема участие. Малките напускат гнездото на 41-43 дневна възраст. Годишно отглежда едно люпило.

== Допълнителни сведения ==
На територията на България е защитен вид.
thumb|''Accipiter gentilis''