Γνωστό  επίσης ως Μεγάλο Χαλκηδόνιο Χριστιανισμό σε Δυτικό καθολικισμό και Ανατολική ορθοδοξία. Αν και εντοπίζεται χρονολογικά στο έτος Ρώμης ήταν μόνο τιμητική, και έτσι είχε εξουσία μόνο πάνω στους  Χριστιανούς της Δύσης — και η εισαγωγή  του όρου  filioque στο Σύμβολο της Νικαίας. Υπήρχαν και άλλοι, λιγότερο σημαντικοί καταλύτες για το σχίσμα, συμπεριλαμβανομένης της διαφοράς  στη λειτουργική πρακτική και των συγκρουόμενων αξιώσεων περί της αρμοδιότητας.

Η διάσπαση των εκκλησιών με βάση  δογματικά,  θεολογικά,  γλωσσικά,  πολιτικά και  γεωγραφικά σύνορα, και το θεμελιώδες ρήγμα δεν θεραπεύτηκαν ποτέ. Αν και θεωρείται ότι οι δύο εκκλησίες επανασυνδέθηκαν το Β΄ Σύνοδο της Λυών) και το Σύνοδο της Φερράρας - Φλωρεντίας), αυτές οι σύνοδοι αποκηρύχθηκαν από τον ορθόδοξο κόσμο συνολικά, δεδομένου ότι οι ιεράρχες είχαν υπερβεί την αρμοδιότητά τους με τη συγκατάθεση σε αυτές τις αποκαλούμενες "ενώσεις". Οι περαιτέρω προσπάθειες να συμφιλιωθούν οι δύο οργανισμοί έχουν αποτύχει, εντούτοις, διάφορες εκκλησιαστικές κοινότητες που πλαισίωσαν αρχικά την ανατολική ορθόδοξη εκκλησία έπειτα προσκολλήθηκαν στο Βατικανό, και καλούνται τώρα  Ελληνόρυθμες Καθολικές εκκλησίες (Ουνία). Ως επί το πλείστον, όμως, οι δυτικές και ανατολικές εκκλησίες βρίσκονται σε διάσταση. Καθεμία υποστηρίζει ότι είναι η ''"Μια Αγία, Καθολική και Αποστολική εκκλησία",'' υπονοώντας ότι ήταν η άλλη ομάδα που άφησε την αληθινή εκκλησία κατά τη διάρκεια του σχίσματος.

==Προέλευση== 
Από τους πρώτους ακόμα αιώνες, η εκκλησία αναγνώριζε την ιδιαίτερη θέση τριών επισκόπων, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως Πατριάρχες:  του Επισκόπου Ρώμης, του Επισκόπου Αλεξανδρείας, και του Επισκόπου Αντιοχείας. Σε αυτούς προστέθηκαν οι Επίσκοποι Κωνσταντινουπόλεως και Ιεροσολύμων που αναγνωρίστηκαν ως Πατριάρχες από τη Σύνοδο της Χαλκηδόνος το Αποστόλου Πέτρου. Επιπλέον, η παπική έδρα ήταν ιδιαίτερα σημαντική, δεδομένου ότι η Ρώμη ήταν πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ακόμα και μετά τη μετακίνηση της έδρας της Αυτοκρατορίας από το Μέγα Κωνσταντίνο στην Κωνσταντινούπολη (Νέα Ρώμη) το 330, ο Πάπας διατήρησε τη θέση του ως "πρώτος μεταξύ ίσων" (''primus inter pares'') στην ιεραρχία, αν και αυτό δεν συνοδεύθηκε από οποιοδήποτε είδος αρνησικυρίας ή άλλων εξουσιαστικών απαιτήσεων πάνω στους άλλους Πατριάρχες.

Η διάσπαση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας συνέβαλλε στη περαιτέρω εκκλησιαστική διάσταση. Ο Θεοδόσιος ο Μέγας, ο οποίος πέθανε το 395, ήταν ο τελευταίος Αυτοκράτορας που κυβέρνησε την ενωμένη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Μετά το θάνατό του, το έδαφός της Αυτοκρατορίας διαιρέθηκε σε δυτικό και ανατολικό κράτος, έχοντας το καθένα δικό του Αυτοκράτορα. Μέχρι το τέλος του πέμπτου αιώνα, η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε αποδεκατιστεί από τους βαρβάρους, ενώ η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (γνωστή επίσης ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία) συνέχισε να αναπτύσσεται. Κατά συνέπεια, η πολιτική ενότητα στην αυτοκρατορία ήταν η πρώτη που κατέρρευσε. Δεν ήταν λίγοι μάλιστα στην Ρώμη που κατηγόρησαν τότε την Ανατολική Αυτοκρατορία για την έλλειψη βοήθειας μπροστά στις επιδρομές των Γότθων. Αυτή ήταν μια ιστορία που επρόκειτο να επαναληφθεί από την αντίθετη μεριά όταν το Βυζάντιο ζητούσε βοήθεια ενάντια στους Τούρκους.

Υπήρξαν και άλλοι παράγοντες που οδήγησαν στη μεταξύ Ανατολής και Δύσης διάσταση. Κυρίαρχη γλώσσα στη Δύση ήταν τα Λατινικά, ενώ στην Ανατολή επικρατούσε η ελληνική γλώσσα. Σύντομα μετά την πτώση της Δυτικής Αυτοκρατορίας, ο αριθμός των ατόμων που μιλούσαν και τις δύο γλώσσες άρχισε να ελαττώνεται, και η επικοινωνία μεταξύ των δύο πλευρών έγινε δυσκολότερη. Μετά τη γλωσσική ενότητα, η πολιτιστική ενότητα άρχισε επίσης να θρυμματίζεται. Τα δύο μέρη της εκκλησίας, που διαιρέθηκαν σύμφωνα με τα πολιτικά σύνορα, χρησιμοποιούσαν διαφορετικό  λειτουργικό τυπικό και είχαν διαφορετικές προσεγγίσεις πάνω σε θρησκευτικά δόγματα. Αν και το μεγάλο σχίσμα ήταν ακόμα αιώνες μακριά, είχε αρχίσει ήδη να σκιαγραφείται.

==Προγενέστεροι κλυδωνισμοί στην ενότητα της Εκκλησίας==
Το Σχίσμα του 1054 δεν ήταν το πρώτο σχίσμα ανάμεσα στις δύο εκκλησίες, στην πραγματικότητα, είχαν υπάρξει πάνω από δύο αιώνες σχίσματος κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας της εκκλησίας.
Από  το Αρειανισμού, μίας αίρεσης που βρήκε πολλούς υποστηρικτές στην Ανατολή, αλλά συνάντησε την έντονη αντίδραση της Ρωμαϊκής Εκκλησίας. Μια νέα διαμάχη προέκυψε το Ιωάννη Χρυσόστομο. Ο Πάπας διέκοψε σύντομα την κοινωνία με όλα τα Πατριαρχεία της Ανατολής, γιατί είχαν επιτρέψει την εξορία του Χρυσοστόμου. Η διχοστασία σταμάτησε μόνο το 415, όταν αναγνώρισαν αναδρομικά οι Πατριάρχες της Ανατολής το Χρυσόστομο ως κανονικό Πατριάρχη.

Μια άλλη σύγκρουση ξέσπασε όταν, το  Ζήνων εξέδωσε ένα διάταγμα γνωστό ως "Ενωτικόν", το οποίο επιδίωξε να ρυθμίσει τις διαφορές μεταξύ της επίσημης εκκλησίας (που πρέσβευε ότι ο Πάπα Φήλικα Γ΄. Στα 484, ο Πάπας διέκοψε την κοινωνία με τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ακάκιο που ώθησε το Ζήνωνα να εκδώσει το "Ενωτικόν". Το σχίσμα έληξε το 519 — πάνω από τριάντα έτη αργότερα — όταν ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιουστίνος Α΄ αναγνώρισε την εκκλησιαστική ρήτρα προς τον Ακάκιο. Παρά ταύτα μεγάλο μέρος του ποιμνίου των Πατριαρχείων Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, κυρίως τοπικοί πληθυσμοί που αποζητούσαν την ανεξαρτησία τους από τους Βυζαντινούς, στράφηκαν προς το Μονοφυσιτισμό και απέρριψαν τις αποφάσεις της Συνόδου της Χαλκηδόνος. Κατά συνέπεια, αν και επανασυνδέεται τεχνητά, η εκκλησία απέκλινε στην πράξη.

==Ο παράγων Φώτιος==
thumb|right|180px|Μεταγενέστερη έκδοση της "Βιβλιοθήκης" του Μεγάλου Φωτίου
Όταν καθαιρέθηκε ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιγνάτιος (Φώτιος, ένας λαϊκός  αξιωματούχος της Αυτοκρατορικής Αυλής, λαμβάνοντας σε τρεις μέρες τους αντίστοιχους ιερατικούς βαθμούς. Το Πάπα Νικολάου Α΄ ενέκριναν την εκλογή του Φωτίου, αλλά ο ίδιος ο Πάπας αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει. Στα 867, ο Φώτιος συγκάλεσε Σύνοδο που αμφισβήτησε τα δικαιώματα της Εκκλησίας της Ρώμης στη Βουλγαρία καθώς και το δικαίωμα του Πάπα να κρίνει την κανονικότητα της εκλογής άλλων Πατριαρχών και κατεδίκασε ορισμένες λατινικές δογματικές θέσεις.

Το 867 Αυτοκράτορας ανεδείχθη ο Κύπρο και επανέφερε τον Ιγνάτιο στον Πατριαρχικό Θρόνο. Αν και ο Φώτιος καταδικάστηκε, δύο έτη αργότερα συμφιλιώθηκε με τον Αυτοκράτορα Βασίλειο και τον Ιγνάτιο και μετά το θάνατο του δευτέρου έγινε πάλι Πατριάρχης (877). Ο Πάπας Ιωάννης Η΄ τον αναγνώρισε και έστειλε τους απεσταλμένους στην 8η Οικουμενική Σύνοδο (879 – 880), που συγκάλεσε ο Φώτιος στην Κωνσταντινούπολη. Η Σύνοδος εκτός των άλλων επιβεβαίωσε την κανονικότητα της εκλογής του Φωτίου και ακύρωσε τις συνόδους που τον είχαν καταδικάσει. Ο Μέγας Φώτιος υπήρξε καταλυτικός παράγοντας του διαχωρισμού των Εκκλησιών, ασκώντας έντονη πολεμική μέσω του πολυσχιδούς και ογκωδέστατου έργου του ενάντια στις θεολογικές θέσεις που η Ανατολική Εκκλησία θεωρούσε λατινικές παρεκκλίσεις.

==Αιτίες του Μεγάλου Σχίσματος==
===Διαφορές στις σχέσεις μεταξύ εκκλησίας και κράτους (καισαροπαπισμός)=== 

Ο ιδρυτής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνος Α΄ο Μέγας θεώρησε ότι το κράτος ήταν ο ''"φορέας"'' της θρησκείας στον κόσμο. Επομένως, το κράτος έπρεπε να είναι χριστιανικό. Αισθάνθηκε την ευθύνη για το μήνυμα και το περιεχόμενο του χριστιανισμού και στήριξε την αυτοκρατορική εξουσία στη νέα θρησκεία. Εξ άλλου ήταν αυτός που έθεσε το πλαίσιο των σχέσεων εκκλησίας και κράτους. 

Ο Αυτοκράτορας παραμερίζοντας τον Πάπα ή τον Πατριάρχη έλεγχε την Ανατολική Εκκλησία σε μια προσπάθεια ομοίωσής της με την Αυτοκρατορική εξουσία, που στην ''εθνική'' θρησκεία αντιπροσώπευσε ένα μίγμα ιερέα και βασιλιά, καθώς ως τότε η αυτοκρατορική δύναμη θεωρειτο ως μια γήινη αντανάκλαση της θεϊκής κυριαρχίας . Ο αυτοκράτορας ως επικεφαλής της Εκκλησίας, προήδρευσε των τοπικών και οικουμενικών Συνόδων και είχε το δικαίωμα να εγκρίνει όλους τους υποψηφίους για τη θέση του Πατριάρχη. Η  εκκλησία στην Ανατολή ήταν ''"τμήμα του κρατικού οργανισμού"'' και επικράτησε το φαινόμενο του Καισαροπαπισμού.

Στη Δύση αντίθετα αυξήθηκε η δύναμη και η ανεξαρτησία της εκκλησίας έναντι της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας, με αποτέλεσμα τη διάθεση των Παπών να ελέγχουν τους κοσμικούς κυβερνήτες. Ανεφάνησαν εντάσεις μεταξύ της Ρωμαϊκής Εκκλησίας και των ευρωπαίων βασιλιάδων επειδή η εκκλησία προσπάθησε να αναλάβει πολιτικό ρόλο. Αποτέλεσμα αυτής της δράσης υπήρξε η ίδρυση των παπικών κρατών και η ανάπτυξη του αντίθετου φαινομένου του Παποκαισαρισμού.

===Δογματικές Αντεγκλήσεις===
Η Ανατολική Εκκλησία έτεινε πάντα στη θεολογική ερμηνεία δυσνόητων μεταφυσικών ερωτημάτων επηρεασμένη από την αρχαιοελληνική φιλοσοφία και τους πρώτους χριστιανούς θεολόγους, των οποίων το ύφος ακολουθούσε την ελληνική και ελληνιστική φιλοσοφική παράδοση (Ωριγένης, Κλήμης Αλεξανδρείας). 
Η Εκκλησία στη Δύση στράφηκε σε πιο πραγματιστικές αναζητήσεις ασχολούμενη με τη φύση του ανθρώπου και τον προσδιορισμό του τρόπου ζωής του σύμφωνα με την χριστιανική ηθική. 

====Ο ορισμός του Πασχαλίου====

Ενδείξεις της επερχόμενης διάσπασης παρατηρούνται από το Πασχαλίου. Οι ανατολικοί Χριστιανοί προσδιόρισαν το Ερυθράς θάλασσας (Εβραϊκό Πάσχα) τη 14η μέρα του μήνα Νισσάν. Έτσι οι ανατολικοί έθεσαν τον εορτασμό του Πάσχα τη "σωστή ημέρα" μετά το Εβραϊκό, ανεξάρτητα από την ημέρα. 

Οι δυτικοί Χριστιανοί προσδιόρισαν την ημέρα της Αναστάσεως την πρώτη Κυριακή μετά το Εβραϊκό Πάσχα. Ο Επίσκοπος Ρώμης Βίκτωρ (189 - 199), μελέτησε το ζήτημα και πρότεινε την τήρηση της Κυριακής. Οι ανατολικοί αρνήθηκαν να το δεχτούν και ο Βίκτωρ διέκοψε τη μεταξύ τους κοινωνία για κάποιο διάστημα. Το 222 ο Ιππόλυτος συνέταξε έναν κατάλογο ημερομηνιών του Πάσχα βασισμένο σε έναν κύκλο 112 ετών. Τέλος, η Οικουμενική Σύνοδος της Νικαίας διευθέτησε το ζήτημα. Οι Χριστιανοί συμφώνησαν γενικά να γιορτάζουν το Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά το πρώτο πλήρες φεγγάρι της εαρινής ισημερίας.

====Το Filioque====
<small>Κύριο άρθρο Filioque</small>

Ανατολικοί και Δυτικοί Χριστιανοί διαχωρίστηκαν επίσης για το ζήτημα της προσθήκης του Filioque. Το "Σύμβολο της Νικαίας" που ήταν προϊόν της αντίστοιχης Οικουμενικής Συνόδου το 381 αναφέρεται στο Άγιο Πνεύμα ''"το εκ του Πατρός εκπορευόμενον".'' Μια τοπική ισπανική Σύνοδος ιεραρχών στο Τολέδο το 589 παρενέβαλε στην παραπάνω φράση την προσθήκη ''"και εκ του Υιού"'' (λατινικά: ''filioque''). Το 796 η Σύνοδος του Cividale υπό τον Παουλίνο Β΄ της Ακυληίας (Paulinus von Aquileja) υιοθέτησε την προσθήκη σε μία προσπάθεια καταπολέμησης της αίρεσης του Adoptianismus, που είχε εισάγει ο Επίσκοπος Ελιπάνδος του Τολέδο. 

Στα Σύνοδο του Άαχεν τον τύπο του Συμβόλου με το filioque, προσπαθώντας να τo μεταβάλει σε επίσημο δόγμα της Δυτικής Χριστιανοσύνης. Επιπλέον ανέθεσε στο Σμάραγδο (''Smaragdus'' ή ''Smaragde'') ηγούμενο της Μονής του Αγίου Μιχαήλ στο Πάπα Ιωάννη Η΄. Το Filioque συνέχισε να παρεμβάλεται από τους Φράγκους στο Σύμβολο και με την επικράτησή τους στην έδρα της Ρωμαϊκής Εκκλησίας υιοθετήθηκε από τους Επισκόπους Ρώμης περί τις αρχές του 11ου αιώνα. 

Ο Johannes Grohe, μέλος της οργάνωσης Opus Dei και καθηγητής εκκλησιαστικής ιστορίας, σε μελέτη του υποστήριξε ότι μία πρώιμη μορφή του filioque είχε εμφανιστεί ήδη από το 410 σε κάποια εκκλησιαστική Σύνοδο στην Περσία.

====Εικονομαχικές έριδες====

Η χρήση των εικόνων στη λατρεία υπήρξε ακόμα μία πηγή έντασης. 
Όταν οι Μουσουλμάνοι εισβολείς περιέβαλαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία γύρω στο 700 ο Αυτοκράτορας Λέων Γ΄(717 - 741) επιτέθηκε στη χρήση των εικόνων επειδή ήξερε πως οι Μουσουλμάνοι απέφευγαν τις εικονικές αντιπροσωπεύσεις των ιερών μορφών. Το 726, ο Λέων συγκάλεσε Σύνοδο Επισκόπων και Συγκλητικών για να συζητηθεί το ζήτημα. Η Σύνοδος αυτή απαγόρευσε την προσκύνηση των εικόνων. Διέταξε επίσης όλες οι θρησκευτικές απεικονίσεις πλην του Σταυρού να αφαιρεθούν από τις εκκλησίες για να αντικρούσει τις μουσουλμανικές αιτιάσεις για ειδωλολατρεία των χριστιανών. Το μεγαλύτερο μέρος της ανώτατης ιεραρχίας υποστήριξε τις αποφάσεις της Συνόδου ενώ ο λαός αντέδρασε έντονα. Ο Αυτοκράτορας προσπάθησε να επιβάλει στρατιωτικά τις διαταγές του. Οι βυζαντινοί αντιστάθηκαν  και ακόμη και ο Πατριάρχης στάθηκε ενάντια στον αυτοκράτορα. Ο Λέων τον καθαίρεσε και συνέχισε την εικονομαχική πολιτική του. 

Τότε ο Άβγαρο της Εδέσσης. 

Μετά από αιώνες διαμάχης μεταξύ εικονολατρών και εικονοκλαστών η έβδομη Οικουμενική Σύνοδος της Νικαίας διευθέτησε το ζήτημα το Κυριακής της Ορθοδοξίας. 

===Το Παπικό Πρωτείο===
<small>Κύριο άρθρο Παπικό πρωτείο</small>

Ο επίσκοπος της Ρώμης πρεσβεύει ότι έχει την πρωτοκαθεδρία της δικαιοδοσίας σε όλες τις εκκλησίες, συμπεριλαμβανομένων των Πατριαρχείων της Ανατολής. Θεωρεί ότι πρέπει να υπόκεινται σε αυτόν δεδομένου ότι ''"είναι όχι μόνο επίσκοπος Ρώμης και Πατριάρχης της Δύσης αλλά και τοποτηρητής του Χριστού στη γη, διάδοχος του Αποστόλου Πέτρου και ανώτατος Ποντίφικας".'' 

Οι Βυζαντινοί δεν απασχολούνταν εάν η Δυτική Εκκλησία διοικούνταν συγκεντρωτικά, εφ' όσον δεν παρενέβαινε ο παπισμός στην Ανατολή. Ο Πάπας, εντούτοις, θεώρησε ότι η άμεση αρμοδιότητά του επεκτείνονταν στην Ανατολή όπως και στη Δύση και μόλις προσπάθησε να επιβάλει αυτήν την αξίωση στα Πατριαρχεία της Ανατολής, προέκυψε το πρόβλημα. Οι Έλληνες όρισαν στον Πάπα πρωτοκαθεδρία τιμής, αλλά όχι την καθολική υπεροχή που θεωρούσε η δυτική θεολογία ως οφειλόμενη. Ο Πάπας είδε το αλάθητο ως δικαίωμά αυθεντικής κύρωσης από τον Άκρο Αρχιερέα των αποφάσεων των Συνόδων ενώ οι Έλληνες υποστήριξαν ότι σε θέματα πίστης η τελική απόφαση στηρίζεται όχι στον Πάπα, αλλά στην απόφαση των Συνόδων όπου κυριαρχεί πλήρης ισότητα των επισκόπων. Εδώ διαπιστώθηκαν δύο διαφορετικές αντιλήψεις της ορατής οργάνωσης της Εκκλησίας.

Ένας Βυζαντινός εκκλησιαστικός συγγραφέας του 12ου αιώνα, ο Αρχιεπίσκοπος Νικομηδείας Νικήτας, γράφει προς τον Πάπα: ''"Πολυφίλητε αδελφέ μου, δεν αρνούμαστε στη ρωμαϊκή εκκλησία την πρωτοκαθεδρία μεταξύ των πέντε αδελφών Πατριαρχείων και αναγνωρίζουμε το δικαίωμά της στην πιό τιμητική θέση στην Οικουμενική Σύνοδο. Αλλά έχει χωριστεί από μας από τις πράξεις της, όταν μέσω της υπερηφάνειας ανέλαβε μια μοναρχία που δεν αρμόζει στη θέση της."''

Οι δυτικοί θεολόγοι πρόβαλαν ορισμένες θεωρίες, που έμελλε να γίνουν αποδεκτές ως αληθινές για αιώνες, αργότερα όμως αναγνωρίστηκαν από τους ιστορικούς ως νόθες. Από αυτές ξεχωρίζουν ιδιαίτερα τρεις: Οι Ψευδοκλημεντίνιες Γραφές, οι Ψευδοισιδώρειες Διατάξεις και η Ψευδοκωνσταντίνεια Δωρεά.

====Οι Ψευδοκλημεντίνιες Γραφές====

thumb|250px|The [[Second Ecumenical Council whose additions to the original Nicene Creed lay at the heart of one of the theological disputes associated with the East-West Schism. <small>(Illustration, 879-882 AD, from manuscript, ''Homilies of Gregory Nazianzus'', Bibliothèque nationale de France)</small>]]

The '''East-West Schism''', or the '''Great Schism''', divided medieval excommunicated Cerularius, while he excommunicated the legates.<ref name="Cross"/>

The Western legate's acts are of doubtful validity because Leo had died, while Cerularius's excommunication applied only to the legates personally.<ref name="Cross"/> Still, the Church split along doctrinal, theological, linguistic, political, and geographical lines, and the fundamental breach has never been healed. Western cruelty during the Crusades, the capture of Constantinople in 1204, and the imposition of Latin Patriarchs made reconciliation more difficult.<ref name="Cross"/> On paper, the two churches actually reunited in 1274 (by the Ottoman Turks, a Synod of Constantinople repudiated the Union of Florence, marking the final breach.<ref name="Cross"/> In 1965, the Pope and the Ecumenical Patriarch nullified the anathemas of 1054.<ref name="Cross"/> Further attempts to reconcile the two bodies are ongoing.

A schism is a break in the Church's authority structure and communion, different from a heresy, which means false doctrine. Church authorities have long recognized that the sacraments function even if their minister is in schism. There have been many other schisms, from the 2nd century until today, but none as significant as the one between East and West.

==Origins==

Prior to the official onset of the schism, Eastern and Western Christians had a history of difference and disagreement dating back to the second century.

===Rise of Rome===
:''See also: First phase of papal supremacy''

From the Roman perspective, after the fall of Jerusalem (70), see also Durant, Will. ''Caesar and Christ''. New York: Simon and Schuster. 1972</ref> Rome had an early and significant Christian population.<ref name="CC"/> It was closely identified with the Apostle Paul, who allegedly preached and was Apostle Peter, who was said to have been its first bishop and a martyr there as well. While the Eastern cities of Alexandria and Antioch produced theological works, the bishops of Rome focused on what Romans admittedly did best: administration.<ref name="CC"/> In the early church, Roman bishops attempted to exert authority over other churches, such as in the schism over the proper dating of Easter (2nd century).

===New Rome===
When the Roman Emperor Constantine the Great embraced Christianity, he summoned the First Ecumenical Council at Nicea in 325 to resolve a number of issues which troubled the Church. The bishops at the council confirmed the position of the metropolitan sees of Rome and Alexandria as having authority outside their own province, and also the existing privileges of the churches in Antioch and the other provinces.<ref>"Let the ancient customs in Egypt, Libya and Pentapolis prevail, that the Bishop of Alexandria have jurisdiction in all these, since the like is customary for the Bishop of Rome also. Likewise in Antioch and the other provinces, let the Churches retain their privileges" (First Ecumenical Council, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.vii.vi.viii.html Canon VI]).</ref> These sees were later called Patriarchates and were given an order of precedence: Rome, as capital of the empire was naturally given first place, then came Alexandria and Antioch. In a separate canon the Council also approved the special honor given to Jerusalem over other sees subject to the same metropolitan.<ref>"Since custom and ancient tradition have prevailed that the Bishop of Ælia [i.e., Jerusalem] should be honoured, let him, saving its due dignity to the Metropolis, have the next place of honour" (First Ecumenical Council, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.vii.vi.x.html Canon VII]</ref> 

===Five patriarchs===
Soon, Constantine erected a new capital at Asia, Pontus and Thrace, it decreed that the synod of each province should manage the ecclesiastical affairs of that province alone, except for the privileges already recognized for Alexandria and Antioch.<ref>"Let the Bishop of Alexandria, according to the canons, alone administer the affairs of Egypt; and let the bishops of the East manage the East alone, the privileges of the Church in Antioch, which are mentioned in the canons of Nice, being preserved; and let the bishops of the Asian Diocese administer the Asian affairs only; and the Pontic bishops only Pontic matters; and the Thracian bishops only Thracian affairs" (Second Ecumenical Council, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.ix.viii.iii.html Canon II])</ref>

The Fourth Ecumenical Council at Chalcedon in 451, confirming the authority already held by Constantinople, granted its archbishop jurisdiction over the three provinces mentioned by the First Council of Constantinople:

<blockquote>
[T]he Fathers rightly granted privileges to the throne of old Rome, because it was the royal city. And the One Hundred and Fifty most religious Bishops [i.e., the Second Ecumenical Council], actuated by the same consideration, gave equal privileges (ἴσα πρεσβεῖα) to the most holy throne of New Rome, justly judging that the city which is honoured with the Sovereignty and the Senate, and enjoys equal privileges with the old imperial Rome, should in ecclesiastical matters also be magnified as she is, and rank next after her; so that, in the Pontic, the Asian, and the Thracian dioceses, the metropolitans only and such bishops also of the Dioceses aforesaid as are among the barbarians, should be ordained by the aforesaid most holy throne of the most holy Church of Constantinople.<ref>Fourth Ecumenical Council, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.xi.xviii.xxviii.html Canon XXVIII]</ref>
</blockquote>

The council also ratified an agreement between Antioch and Jerusalem, whereby Jerusalem held jurisdiction over three provinces,<ref>Fourth Ecumenical Council, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.xi.xv.html Decree on the Jurisdiction of Jerusalem and Antioch]</ref> numbering it among the five great sees.<ref>Bishop Kallistos (Ware) (1963), ''The Orthodox Church'' (Penguin Books, London, ISBN 0-14-020592-6), p. 34</ref> There were now five patriarchs presiding over the Church within the Byzantine Empire, in the following order of precedence: the Patriarch of Rome, the  Patriarch of Constantinople, the Patriarch of Alexandria, the Patriarch of Antioch and the Patriarch of Jerusalem (see Pentarchy). 

===Empires East and West===
Disunion in the Roman Empire further contributed to disunion in the Church. Theodosius the Great, who established Christianity as the official religion of the Roman Empire, died in 395 and was the last Emperor to rule over a united Roman Empire; following his death, the Empire was divided into western and eastern halves, each under its own Emperor. By the end of the 5th century, the Western Roman Empire had been overrun by the Germanic tribes, while the Eastern Roman Empire (known also as the Byzantine Empire) continued to thrive. Thus, the political unity of the Roman Empire was the first to fall.

In the West, the collapse of civil government left the Church practically in charge in many areas, and bishops took to administering secular cities and domains.<ref name="CC"/> When royal and imperial rule reestablished itself, it had to contend with power wielded independently by the Church. In the East, however, imperial and, later, Islamic rule dominated the Eastern bishops.<ref name="CC"/>

===Language===
Many other factors caused the East and West to drift further apart. The dominant language of the West was Greek. Soon after the fall of the Western Empire, the number of individuals who spoke both Latin and Greek began to dwindle, and communication between East and West grew much more difficult. With linguistic unity gone, cultural unity began to crumble as well. The two halves of the Church were naturally divided along similar lines; they developed different rites and had different approaches to religious doctrines. Although the Great Schism was still centuries away, its outlines were already perceptible.

===Papal Supremacy===
thumb|right|Icon depicting Emperor Constantine and the Fathers of the [[First Council of Nicaea (325) as holding the Nicene Creed in its 381 form.]]
The primary causes of the Schism were disputes over papal authority&mdash;first Ecumenical Council, not the creed as modified by the second Ecumenical Council, and so does not have additions such as "who proceeds from the Father" (''ibidem'').</ref> The Orthodox also state that the Bishop of Rome (i.e. The Pope) has authority only over his own diocese and does not have any authority outside his diocese. There were other less significant catalysts for the Schism however, including variance over liturgical practices and conflicting claims of jurisdiction.

===Other points of conflict===
Many other issues increased tensions.
* Emperor Leo III the Isaurian outlawed the veneration of icons in the 8th century. This policy, which came to be called Iconoclasm, was rejected by the West.
* The insertion of "Filioque" into the Nicene Creed.   
* Disputes in the Balkans, Southern Italy, and Sicily over whether the Western or Eastern church had jurisdiction.
* The concept of Caesaropapism, a tying together in some way of the ultimate political and religious authorities, which was much stronger in Constantinople, where the emperor lived, than in Rome which was geographically distant and at a certain stage ceased to be subject to the emperor's power.
* Following the rise of Islam, the relative weakening of the influence of the patriarchs of Antioch, Jerusalem, and Alexandria, leading to internal church politics increasingly being seen as Rome versus Constantinople. These Patriarchates had already been weakened by the Oriental Orthodox Church having split off after the Council of Chalcedon taking most of the Christians in these Patriarchates with them. 
* Certain liturgical practices in the West that the East believed represented illegitimate innovation: the use of unleavened bread for the Eucharist, for example.
*Celibacy among Western priests (both monastic and parish), as opposed to the Eastern discipline whereby parish priests could be married men whose marriage had taken place when they were still laymen, before their ordination to the diaconate.

===Previous schisms===
Some scholars<ref>Cleenewerck, Laurent ''His Broken Body: Understanding and Healing the Schism between the Roman Catholic and Eastern Orthodox Churches''. Washington, DC: EUC Press (2008) pp. 145-155</ref> have argued that the Schism between East and West has very ancient roots, and that sporadic schisms in the common unions took place under Victor (second century), Stephen (third century) and Damasus (fourth and fifth century). Later on, disputes about theological and other questions led to schisms between the Churches in Rome and Constantinople for 37 years from 482 to 519 (the Acacian Schism), and for 13 years from 866-879 (see Patriarch Photios I of Constantinople).

==Mutual excommunication of 1054==
Most of the direct causes of the Great Schism, however, are far less grandiose than the famous ''filioque''. The relations between the papacy and the Byzantine court were good in the years leading up to Lombard Greek. Argyrus had not arrived at Civitate and his absence caused a rift in papal-imperial relations.