SV. AVGUSTIN  DRŽAVA

Država i grad  Vavilon  nisu  identični. Paganska  država  ne ovaploćuje istinsku pravdu. Crkva je nadređena državi.
1. Kao što sam već primetio, Avgustin je video u istoriji isto ono što i u pojedincu — borbu između dva načela vladanja, dve ljubavi; na jednoj strani ljubav prema Bogu, podložnost njegovom zakonu, na drugoj strani ljubav prema sebi, zadovoljstvu, svetu. Zato je prirodno što je on otelovljenje nebeskog grada, Jerusalima, video u Katoličkoj crkvi, a u državi, posebno onoj paganskoj, otelovljenje grada Vavilona; posledica takvog Avgustinovog stanovišta bila je ta da se pretpostavi kako za njega Božiji grad može da se izjednači sa crkvom kao vidljivom društvenom institucijom a grad Vavilon sa državom kao takvom. Zar se nije pitao: »Šta su kraljevstva bez pravde nego velike razbojničke bande? Šta su razbojničke bande nego mala kraljevstva?« I zar nije odobravao odgovor koji je neki gusar dao Aleksandru Velikom: »zato što plovim na malom brodu mene nazivaju razbojnikom, a tebe, jer ploviš sa velikom flotom, nazivaju carem«?1 Asi-rija i paganski Rim su osnovani, ojačali i održavali se u nepravdi, nasilju, pljački, porobljavanju: zar to ne potvrđuje da su država i grad Vavilon jedno te isto?
Neosporno da je Avgustin mislio da su najpotpunija isto-rijska otelovljenja grada Vavilona upravo paganska carstva Asirije i Rima, kao što je isto tako sigurno da je mislio da se grad Jerusalim — Božiji  grad, manifestuje u crkvi.
1 De civit. Dei, 4, 4. [Upor., O državi Božjoj, Sv. 1. (knjiga od I—X), Kršćanska  sadašnjost, Zagreb   1982. —  Prim. red.]
 
Ipak, ideje božanskog i zemaljskog grada su moralne i duhovne  ideje, i  njihov  sadržaj   se  ne  poklapa  u  potpunosti sa nekom stvarnom institucijom. Na primer, čovek može biti hrišćanin i pripadati crkvi, ali ako je načelo njegovog ponašanja samoljublje a ne ljubav prema Bogu, on duhovno i moralno pripada gradu Vavilonu. Naprotiv, ako se neki državni službenik upravlja u svom ponašanju vođen ljubavlju prema Bogu, ako sledi pravdu i milosrđe, on  duhovno i moralno pripada   gradu   Jerusalimu. »Mi   možemo   videti   građanina Jerusalima, građanina   nebeskog   kraljevstva, kako   obavlja službu na zemlji, kako, na primer, nosi odeždu služeći kao sudac, kao edil, kao prokonzul ili car koji upravlja zemaljskom državom, ali čije srce je iznad toga ako je hrišćanin, ako je jedan od vernih . . . Ne gubimo, dakle, nadu za građanina kraljevstva nebeskog kada ga vidimo da se bavi poslovima   vavilonskim, zemaljskim   stvarima   zemaljske   države. Isto   tako, ne   treba   čestitati   svakom   koga   vidimo   da   je zauzet   nebeskim   stvarima, jer  čak   i   sinovi   kuge   sede   u Mojsijevoj stolici. . . Ali doći će vreme razlučivanja kada će oni biti razdvojeni jedan od drugog, sa najvećom pažnjom. . .«2 Iako, dakle, grad Vavilon pokazuje tendenciju da se idenri-fikuje sa državom, posebno sa paganskom državom, a grad Jerusalim  ima  tendenciju  da   se  izjednači   sa  crkvom   kao vidljivom organizacijom, izjednačenje nije potpuno: ne može se opravdano zaključiti za nekoga ko je, na primer, službenik crkve da je samim tim građanin duhovnog grada Jerusalima, jer što se njegovog duhovnog i moralnog stanja tiče, on može pripadati i gradu Vavilonu. Osim toga, kada bi se država nužno poklapala sa gradom Vavilonom, nijedan hrišćanin ne bi  opravdano  mogao  biti  službenik  države, pa  čak ni građanin, ukoliko  bi  to  mogao  izbeći;   pa  ipak, sasvim je sigurno da  sv. Avgustin  nije  zastupao  takvo  mišljenje.
2. Međutim, iako država i grad Vavilon ne mogu jednostavno da se izjednače, ipak je pouzdano da sv. Avgustin nije smatrao da je država zasnovana na pravdi niti da je istinska pravda ostvarena u bilo kojoj stvarnoj državi, a pogotovo ne u onoj paganskoj. Da izvesna pravda postoji čak i u paganskoj državi dovoljno je očigledno, ali istinska pravda zahteva da bude ispovedana ona vera koju Bog traži, a paganski Rim nije ispovedao tu veru, nego je i hrišćanskim vremenima zapravo činio  sve  da  spreči  njeno  ispovedanje.
Kako, onda, izbeći zaključak da istinska pravda ne može biti uključena u definiciju države? Jer, ako bi bila, bili bismo dovedeni dotle da poričemo da je paganski Rim uopšte bio država. Avgustin otuda definiše društvo kao »mnoštvo racionalnih stvorenja udruženih zajedničkim dogovorom o stvarima koje uživaju«3. Ako su te stvari dobre, onda će to biti dobro društvo, ali ako su stvari o kojima je reč loše, i društvo će biti loše. Međutim, u određenju naroda ništa se ne kaže o tome da li su predmeti njegove naklonosti dobri ili loši, pa je otuda definicija primenjiva i na pagansku državu.
To, naravno, ne znači da u Avgustinovim očima država postoji u nekoj izvanmoralnoj sferi: naprotiv, isti moralni zakon vredi i za države i za pojedince. Ono što on želi da naglasi jeste to da država neće oteloviti istinsku pravdu, neće biti stvarna moralna država ukoliko nije hrišćanska: ono što ljude čini dobrim građanima jeste hrišćanstvo. Sama država, kao instrument sile, ima svoje temelje u posledicama prvobitnog greha, i podrazumevajući činjenicu prvobitnog greha i njegove posledice, država je neophodna institucija. Ali pravedna država nije moguća ukoliko nije hrišćanska. »Nijedna država ne može potpunije da se utvrdi i sačuva od one koja je zasnovana na sponama vere i odlučne sloge, kada su svi odani najvišem i najistinskijem dobru, naime Bogu, i kada ljudi vole jedni druge u Njemu bez pritvor-nosti jer se vole zbog Njega.«4 Drugim rečima, kada je država prepuštena samoj sebi, ona je nadahnuta ljubavlju ovoga sveta; ali ona može da bude nadahnuta i višim načelima, načelima koji moraju da se izvedu iz hrišćanstva.
3. Iz svega ovoga proističu dve značajne posledice. (1) Hrišćanska crkva će pokušati da uputi građansko društvo u njena vlastita nebeska načela ponašanja; njena misija je da deluje na zemlji kao nebo. Avgustinova koncepcija hrišćanske crkve i njene misije bila je u suštini dinamička i društvena koncepcija: crkva mora da prožme državu svojim načelima. (2) Crkva je, prema tome, jedino stvarno savršeno društvo i ona je nedvosmisleno nadređena državi; jer, ako država mora svoja načela da uzme od crkve, ona ne može da bude iznad nje niti na istom nivou sa njom. Zastupajući to gledište, sv. Avgustin stoji na čelu srednjovekovnog uzdizanja crkve vis-a-vis države. Otuda je on bio sasvim dosledan kada je
 
pozivao državu u borbu protiv donatista, budući da je, prema njegovom mišljenju, crkva po svojoj prirodi superiorna organizacija kojoj je Hrist potčinio zemaljska kraljevstva, i leoja ima pravo da iskoristi i zemaljske moći.3 Ali ako je Avgustinovo stanovište o odnosu crkve i države bilo jedno od onih koja su postala karakteristična za zapadno hrišćanstvo (ali ne i za Vizantiju), to ne znači da je ono nužno težilo da potkopa ili umanji značenje građanskog i društvenog života. Kao što je primetio Kristofer Doson (Christopher Dawson)6, iako je Avgustin lišio državu njene božanske aure, on je, istovremeno, insistirao na vrednosti slobodne ljudske ličnosti i njene moralne odgovornosti (čak i protiv države), tako da je time »učinio mogućim ideal društvenog reda koji bi počivao na slobodnoj ličnosti i na zajedničkim naporima ka moralnim ciljevima.

thumb|right|''The City of God'', opening text, created c. [[1470]]
'''''The City of God''''' (Pagans") is a book written in Latin by Jews, and other Christian philosophies.

Augustine wrote the treatise to explain Christianity's relationship with competing religions and philosophies, and to the Roman government with which it was increasingly intertwined. It was written soon after Rome was sacked by the Roman religion. It was in this atmosphere that Augustine set out to provide a consolation of Christianity, writing that, even if the earthly rule of the empire was imperilled, it was the City of God that would ultimately triumph &mdash; symbolically, Augustine's eyes were fixed on heaven, a theme repeated in many Christian works of Late Antiquity.

Despite Christianity's designation as the official religion of the empire, Augustine declared its message to be spiritual rather than political. Christianity, he argued, should be concerned with the mystical, heavenly city the New Jerusalem - rather than with Earthly politics.

The book presents human history as being a conflict between what Augustine calls the City of Man and the City of God (a conflict that is destined to end in victory of the latter). The City of God is marked by people who forgo earthly pleasure and dedicate themselves to the promotion of Christian values. The City of Man, on the other hand, consists of people who have strayed from the City of God. The two cities are not meant to represent any actual places or organizations, though Augustine clearly thought that the Christian Church was at the heart of the City of God.

While the book is framed by discussion of these themes, it is largely made up of various digressions on philosophical subjects and presentations of flaws in pagan religions upon which Augustine wished to comment.
<!-- == References ==

 -->