thumb|right|200px|Thorstein Veblen
'''Thorstein Bunde Veblen''' (* Cato, US-amerikanischer norwegischer Abstammung.

== Leben ==
Thorstein Bunde Veblen wird am 30. Juli 1857 in Cato, evangelische ''Carlton College''. 1881 beginnt er sein Studium der Philosophie und Ökonomie an der Johns-Hopkins-Universität, doch bereits 1882 wechselt er zur Yale-Universität, an der er 1884 seinen Doctor of Philosophy erhält. Trotz hervorragender Zeugnisse und Empfehlungen bleibt er zwischen 1884 und 1891 arbeitslos. In diese Zeit fallen seine erste Heirat 1888 und lange Aufenthalte auf den Farmen seiner Eltern und Schwiegereltern. Gelegentlich arbeitet er als Tutor. Er setzt 1891 sein Studium an der ''Cornell University'' fort und kann schließlich durch Vermittlung von J. Laurence Laughlin politische Ökonomie an der ''University of Chicago'' unterrichten (1892-1906). Von 1895 bis 1905 ist er geschäftsführender Herausgeber des neu gegründeten ''Journal of Political Economy''. 1898 erscheint sein programmatischer Artikel ''Why Is Economics Not An Evolutionary Science?'' und 1899 sein bekanntestes Werk ''The Theory of the Leisure Class'' (''Die Theorie der feinen Leute'').

Unstet wie sein Privatleben sind auch seine weiteren, immer neuen wissenschaftlichen Anstellungen. Wegen unklarer außerehelicher Beziehungen muss er 1906 auf Druck seiner Frau Chicago verlassen. Darunter litt sein Ruf nachhaltig, galt er seitdem doch (fälschlich) als unwiderstehlicher Frauenheld. Von Ende 1906 bis 1909 unterrichtet er Ökonomie an der Columbia.
In diese Zeit fällt die Scheidung von seiner ersten Frau 1914. Seine zweite Frau, die er seit 1904/05 kennt, heiratet er noch 1914. Sie stirbt bereits 1920.

Zwischen 1918 und 1926 unterrichtet er als einer der Gründerväter an der ''New School for Social Research'' (New York). Zwischen 1918 und 1919 fällt die Periode seiner größten öffentlichen Wirksamkeit als Herausgeber des New Yorker radikalen Literaturmagazins ''The Dial''.

Am 3. August 1929 stirbt Veblen in Menlo Park, Kalifornien, einsam in einer Holzhütte, in der er seit 1927 lebt, an Herzversagen.

== Denken ==
Veblen ist einer der Gründerväter der amerikanischen Institutionenökonomik in der Wirtschaftswissenschaft.
Er war ein brillanter, facettenreicher, oft schwieriger Intellektueller, der einen enormen Einfluss auf das nationalökonomische und sozialwissenschaftliche Denken in den U.S.A. hatte, insbesondere in den 1930er Jahren. Rückschauend gilt er als einer der wichtigsten Denker und Kritiker der sog. Progressive Era (1900-1917). Nach ihm wurde der Veblen-Effekt benannt.

Als einer der ersten Sozialwissenschaftler analysierte er das komplexe Beziehungsgefüge zwischen ''Distribution'' und ''Konsumption'' müssten im Kontext der ''Reproduktion von Institutionen'', von ''Glaubenseinstellungen'', ''Geschlechter- und anderen Verhaltensweisen'' verortet werden.

Unter dem Druck ökonomischer, globalisierender Prinzipien sei die ''industrielle Entwicklung'' (''„Maschinerie“'') von solchen Wirtschaftsführeren dominiert, die ihre rein ökonomische Ziele verfolgen, die er als räuberisch qualifizierte. Diese müssten künftig durch eine ''„neue Funktionselite“'' („''social engineers''“) abgelöst werden, um den Fortschritt auf den materiellen Vorteil der gesamten Gesellschaft zu fokussieren.

Er entwickelte in den drei Büchern „''Theory of the Leisure Class''“, „''Theory of Business Enterprise''“ und „''Instinct of Workmanship ...''“, eine Gesellschaftstheorie, die in der englischsprechenden Welt eine gewisse Berühmtheit erlangte, insbesondere wegen ihrer beredsamen und beißenden kritischen Analyse der Oberklasse (Geltungskonsum, Freizeitverhalten, Schmarotzertum, demonstrativer Müßiggang, „''Workmanship''“).
Diese Analyse hob sich deutlich vom Mainstream seiner Zeit ab. Vielen Zeitgenossen in den U.S.A. galt er als „gefährlich“, wegen seines unklaren - von ihm offen gelassenen - Verhältnisses zum Marxismus-Leninismus ab 1918, als er durch eine Reihe von Leitartikeln Aufmerksamkeit erregte. Ein geplanter Aufenthalt in der Sowjetunion scheiterte am frühen Tod von Lenin (1924).
Seine Bedeutung für die Entwicklung der Nationalökonomie, vor allem jedoch der Soziologie, ist noch nicht abschließend analysiert. Groß war sein Einfluss in Amerika sowohl auf Zeitgenossen als auch auf spätere Generationen von Sozialwissenschaftlern. Außerhalb Amerikas blieb er zunächst weitgehend unbekannt.

Klassikern der Soziologie.

mini|høgre|200px|Thorstein Veblen ([[1857&ndash;1929)]]

'''Thorstein Bunde Veblen''' (sosiolog og økonom, og ein grunnleggjar, i lag med John R. Commons, av rørsla for amerikansk økonomi, og er mest namngjeten for verket ''The Theory of the Leisure Class'' (1899).

==Biografi==
Veblen vart fødd i Cato i norske innvandrarforeldre. Nevøen hans, Oswald Veblen, vart ein namngjeten matematikar. Norsk var første målet hans, men han lærte engelsk både frå grannar og på skulen, der han byrja da han var 5 år gammal. Familien hans var særs vellukka, og la stor vekt på utdanning og hardt arbeid, noko som utan tvil bidrog til hans seinare forakt for det han kalla det brautande forbruket (conspicuous consumption) og sløsinga i denne veksttida. 

Han oppnådde bachelorgraden ved Carleton College i 1880, under John Bates Clark, ein leiande økonom i den framveksande tenkjemåten som no blir kalla nyklassisk økonomilære. Han gjorde sitt «graduate work» ved John Hopkins-universitetet under Charles Sanders Peirce, grunnleggjaren av pragmatistskulen i filosofi, og han fekk etter dette graden Ph.D. i 1884 ved Yale-universitetet, under rettleiing av William Graham Sumner, som stod for laissez-faire i økonomisk politikk. Den kan hende viktigaste intellektuelle innverknaden på Veblen hadde Herbert Spencer. Arbeidet til Spencer i andre halvdelen av 1800-talet skapte ei enorm interesse for det evolusjonære perspektivet på dei menneskelege samfunna.  

Frå 1891 til 1892, etter seks år han bruka på omfattande lesing heime på familiegarden, heldt Veblen fram med å studere som graduate-student, no i økonomilære, ved Cornell-universitetet under James Laurence Laughlin. 

I 1892 vart han professor ved det nyss opna University of Chicago, samtidig som han gjorde teneste som redaktør for bladet ''Journal of Political Economy''.

I 1906 fekk han ei stilling ved Stanford-universitetet, men fór derifrå, har det vore påstått, på grunn av problem med kvinner. Sjølv om denne myten lever, synest det meir truleg at ryktet hadde følgt han frå University of Chicago, der vanskar med den første og eksentriske kona hans hadde gjort at somme såg han, truleg med urette, som ein som låg under for lauslivnad, noko som vart bruka for å gjere slutt på tilsetjinga hans der. Han vart sedd på som eksentrisk, ein dårleg lærar og ein radikalar. 

I 1911 slutta Veblen seg til fakultetet ved University of Missouri-Columbia, der han fekk støtte frå Herbert Davenport, som leidde avdelinga for økonomilære. Veblen var ikkje glad i Columbia, Missouri, men vart verande der til og med året 1918. Det året flytta han til New York for å byrje å arbeide som redaktør i eit magasin kalla The Dial, og så, i 1919, saman med Charles Beard, James Harvey Robinson og John Dewey, var han med å grunnleggje The New School for Social Research (kjend i dag som The New School). Han tok òg del i The Technical Alliance, skapt i 1918-1919 av Howard Scott, ei gruppe som sidan vart til The Tecnocratic Movement. Frå 1919 til 1926 heldt Veblen fram med å skrive og vere med i ulike aktivitetar ved The New School. 

I 1927 vende Veblen tilbake til den eigedomen han framleis eigde i Palo Alto, og han døydde der i 1929.

==Skrivinga til Veblen==
Veblen utvikla ei evolusjonær økonomilære for det 20. hundreåret basert på dei nye idéane som kom frå antropologi, sosiologi og psykologi.  Ulikt nyklassisk økonomilære som voks fram på same tida, skildra Veblen økonomisk åtferd som sosialt heller enn individuelt bestemt, og han såg økonomisk organisering som ein stadig utviklingsprosess. Denne prosessen var driven av menneskelege instinkt som ''emulasjon'' (etterlikning), predasjon (rov), fagstoltheit, foreldreinstinkt og meiningslaus nyfikne. Veblen ville at økonomane skulle skjøne verknadene av sosial og kulturell endring på økonomisk endring. I ''The Theory of the Leisure Class'', som mest truleg er det best kjende verket hans, på grunn av det satiriske synet på det amerikanske samfunnet, spelar instinkta ''emulasjon'' og predasjon ei hovudrolle. Folk, både rike og fattige, prøver å imponere andre og å stå fram som vinnarar ved det Veblen kalla «conspicuous consumption» (brautande forbruk) og «conspicuous leisure» (brautande fritid). I dette verket seier Veblen at forbruk blir bruka som ein måte å få og vise status på. Gjennom «conspicuous consumption» kom ofte «conspicuous waste» (brautande sløsing), som Veblen avskydde. Mykje av moderne reklame er bygd på det Veblen tala om når det gjeld forbruk.   

I ''The Theory of Business Enterprise'', gitt ut i 1904, då amerikansk uro over veksten i forretningskonglomerat og trustar var på sitt høgste, bruka Veblen sin evolusjonære analyse for å forklåre desse nye formene. Han såg dei som ei følgje av veksten i industrielle prosessar i ein kontekst av små firma som hadde vakse fram før for å organisere handverksproduksjon. Dei nye industrielle prosessane  tvinga fram integrasjon og gav lukrative sjansar for dei som rådde med dei. Resultatet var, slik Veblen såg det, ein konflikt mellom forretningsmenn og ingeniørar, der dei førstenemnde representerte det gamle og dei sistenemnde nye måtar å gjere ting på. Kombinert med dei tendensane han hadde skildra i ''The Theory of the Leisure Class'', resulterte denne konflikten i sløsing og ein predasjon som auka den sosiale statusen til dei som kunne tene på predatoriske krav på varer og tenester.  

Veblen generaliserte konflikten mellom forretningsmenn og ingeniørar ved å seie at det menneskelege samfunnet alltid ville innebere konflikt mellom etablerte interesser og nye former utvikla ut frå ein ibuande menneskeleg tendens til å manipulere og lære av den fysiske verda vi eksisterer i. Han generaliserte også modellen sin til å inkludere sin eigen teori om instinkta, utviklingsprosessar som han absorberte frå Sumner, forsterka av ved eiga lesing av evolusjonsvitskap, og pragmatisk filosofi først lært av Peirce. Instinktet meiningslaus nyfikne leidde menneska til å manipulere naturen på nye måtar, og dette førte til endringar i det han kalla dei materielle livsmidlane. Fordi idéane våre om verda er ein menneskeleg konstruksjon heller enn ei spegling av røynda, fører endra måtar å manipulere naturen til endra tankekonstruksjonar og endra idéar om sanning og autoritet, i tillegg til endra åtferdsmønster (institusjonar). Samfunn og økonomiar utviklar seg som følgje av dette, men dei gjer det via ein prosess med konflikt mellom etablerte interesser og eldre former på den eine sida, og det nye på den andre. Veblen skreiv aldri rett ut at det nye var betre enn det gamle, men han var i dei tre siste tiåra av livet sitt sikker på at amerikansk økonomi utan desse etablerte interessene kunne produsert meir for fleire menneske. I åra etter første verdskrigen såg han til ingeniørane for å gjere amerikansk økonomi meir effektiv. 