thumb|220px|right|Solur.
thumb|220px|right|Solvisare, Tullgarns slott. "Mig Leder Solen Er Skuggan".
Ett '''solur''' är ett ekliptikan inte är likformig blir soltiden lite ojämn, jämfört med hur vi i samhället mäter tiden med nya moderna metoder som är mer noggranna än solens gång. Skillnaden kan uppgå till maximalt ±16 minuter över året och har därför normalt sett ingen praktisk betydelse.

Soluret är sannolikt det äldsta av alla astronomiska instrument, var bekant i Kina redan omkring 500 f.Kr. I sin enklaste form består det av en plan horisontell yta på vilken har placerats en vertikal stång, ibland med genomborrad spets. Belyst av solen, kastar den bakom sig en skugga, som dock avbryts av en ljus fläck, motsvarande hålet i stången. Om man mäter skuggans längd, det vill säga avståndet från stångens bas till den ljusa fläcken, och dessutom känner stångens längd, så är det en lätt sak att därur bestämma solens höjd på vilken tid av dagen som helst. Genom att på detta sätt iaktta solens middagshöjd vid solstånden bestämde man förr dels observationsortens polhöjd, dels ekliptikans oblikvitet. För tidsbestämning iakttog man vanligen endast det ögonblick på dagen, då skuggan var som längst, det vill säga kvällsmomentet. Om urtavlan har timgradering skall tolvstrecket ligga i norr.

Vertikalur sätts upp på en vägg. Uret kan också ha tavlan i samma plan som jordens ekvatorsplan och kallas då "ekvatorialur".

Konsten att tillverka solvisare kallas gnomonik.

Kategori:Ur

|thumb|Verticale zonnewijzer ([[Saint-Rémy-de-Provence)]]
|-
|thumb|Horizontale zonnewijzer ([[Hasselt (België)|Hasselt)]]
|-
|thumb|Sferische equatoriale zonnewijzer ([[Hasselt (België)|Hasselt)]]
|-
|thumb|[[Marnixringzonnewijzer: de schaduw van een bolletje toont de datum, in dit geval 11 juli, de Vlaamse feestdag]]
|-
|thumb|Analemmatische zonnewijzer (Stadsmuseum [[Hasselt (België)|Hasselt)]]
|-
|thumb|Meridiaanlijn in kruidentuin [[Kruidentuin Herkenrode|Abdijsite Herkenrode (Hasselt)]]
|-
|thumb|Zonnewijzer die co-Italiaanse uren aangeeft (tijd die rest tot zonsondergang)
|-
|thumb|Digitale zonnewijzer (Zonnewijzerpark [[Genk)]]
|}
Een '''zonnewijzer''' is een instrument om met behulp van de aan te wijzen.

De wetenschap die zonnewijzers bestudeert uit wetenschappelijk, astronomisch, artistiek en psychologisch oogpunt is de '''gnomonica'''.

De aarde draait om haar as. De noorden wijst (in het zuidelijk halfrond naar het zuiden) is het precies middag. De zon staat dan in het zuiden (in het zuidelijk halfrond in het noorden), precies boven de meridiaan. Het is 12 uur in lokale zonnetijd. Van daaruit kan men een verdeling maken en uurlijnen aanbrengen waarop de schaduw het uur aanduidt.

== Typen zonnewijzers ==
Het voorwerp dat de schaduw geeft wordt ''de stijl'' genoemd. Opdat hij het hele jaar de tijd juist aanduidt, moet de stijl evenwijdig aan de aardas staan. De stijl wijst dan naar het noorden (op het zuidelijk halfrond naar het zuiden) in een hoek met het grondvlak gelijk aan de breedtegraad.

Als het vlak met daarop de uurlijnen loodrecht staat op de stijl, is het dus evenwijdig met het vlak van de evenaar of equator. Daarom noemt men dit een '''''vlakke equatoriale zonnewijzer'''''. In de herfst en in de winter schijnt de zon tegen de onderkant van dit vlak. De schaduw en de uurlijnen zijn dan meestal niet zichtbaar. Dit kan worden verholpen door de uurlijnen op een (equatoriale) ring aan te brengen en het vlak weg te nemen. Zo ontstaat de '''''sferische equatoriale zonnewijzer'''''. 
Je kunt de uurlijnen en de stijl doortrekken naar een horizontaal of een verticaal vlak. Zo kan een '''''horizontale''''' of een '''''verticale zonnewijzer''''' worden gemaakt.

Op een verticale zonnewijzer staat de 12-uurlijn steeds verticaal. Is de zonnewijzer precies naar het zuiden gericht dan is het uurlijnenpatroon links en rechts van de 12-uurlijn symmetrisch. De meeste muren zijn echter niet precies naar het zuiden gericht, daarom hebben verticale zonnewijzers meestal een asymmetrisch uurlijnenpatroon. Is de zonnewijzer precies naar het westen of naar het oosten gericht dan is er geen 12-uurlijn en lopen de andere uurlijnen parallel aan elkaar.

thumb|600px|none|uurlijnenpatroon van verticale zonnewijzers - voor breedtegraad 51° noorderbreedte - gericht naar richtingen tussen het zuiden en het westen (voor richtingen tussen het zuiden en het oosten gelden de spiegelbeelden hiervan.)

De zon staat, afhankelijk van de seizoenen, hoger of lager. Schaduwen zijn daardoor korter of langer. Hiervan kan men gebruik maken om op een zonnewijzer ook de datum aan te geven. Op de hierbij afgebeelde zonnewijzer, staan de uurlijnen op het embleem van de serviceclub Marnixring. Op 11 juli, de Vlaamse feestdag, schuift de schaduw van een bolletje van 's morgens tot 's avonds over een gebogen lijn.

Een heel bijzonder soort zonnewijzer is de '''''analemmatische zonnewijzer'''''. De uurpunten staan op een ellipsvormige omtrek waarvan de vorm afhankelijk is van de breedtegraad. Als je er in gaat staan, ter hoogte van de datum op een soort kalender, dan wijst je eigen schaduw het uur aan.

De analemmatische zonnewijzer wordt ook ''zonnewijzer van Brou'' genoemd, naar de Franse plaats nabij Bourg en Bresse waar de oudste van dit soort zonnewijzers zich bevindt.

Een '''''middagzonnewijzer''''' wijst het uur maar op één uur aan, het middaguur. De uurlijn is de meridiaanlijn, meestal uitgevoerd als een strip op een plein of op de vloer in een kerk. Het zonlicht door een opening in een glasraam of de schaduw van een zuil of van een bol op een gebouw vallen op het middaguur, 12 uur zonnetijd, precies op de meridiaanlijn. De zon staat dan immers in het zuiden. Wie op het middaguur naar het noorden over een meridiaanlijn loopt, loopt zijn schaduw achterna.

Een zonnewijzer kan '''''Babylonische uren''''' aanduiden, dit is het aantal uren dat verstreken is sinds zonsopgang, of hij duidt '''''Italiaanse uren''''' aan, het aantal uren dat verstreken is sinds zonsondergang. Dit laatste aantal uren afgetrokken van 24, de '''''co-Italiaanse uren''''', zijn het aantal uren dat nog rest tot zonsondergang. Dit soort tijdmeting was in voege toen men in vorige eeuwen werkte van zonsopgang tot zonsondergang.

Er worden nog steeds nieuwe uitvoeringen voor zonnewijzers uitgevonden. Zo staat er sinds 2000 in het [http://www.fransmaes.nl/genk/index.html Zonnewijzerpark] in Genk een '''''digitale zonnewijzer'''''. Er komen geen elektronica of bewegende delen aan te pas. Wel een vernuftige combinatie van parallelle platen. Daarin zijn spleten die het zonlicht zo doorlaten dat cijfers de tijd aangeven in dezelfde vorm als een digitaal uurwerk.

== Kloktijd of zonnetijd? ==
Zonnewijzers geven meestal de ware plaatselijke tijd of zonnetijd aan. In Nederland en Vlaanderen loopt de officiële tijd voor op de zonnetijd, de ene dag al meer dan de andere.