'''Sejarah China''' tercatat dalam rekod-rekod sejarah tradisional yang wujud sejak dari zaman 1500 SM, mengikut Dinasti-dinasti berturut-turut dalam sejarah China telah mengembangkan berbagai-bagai sistem birokrasi untuk membolehkan maharaja China menguasai wilayah yang besar.

Asas-asas tamadun Cina terdiri daripada pengenaan sistem tulisan yang sama oleh maharaja Dinasti Qin pada abad ke-3 SM serta perkembangan ideologi negara berdasarkan Konfusianisme pada abad ke-2 SM. China mengalami zaman-zaman yang berselang-seli antara perpaduan dan perpecahan, dengan kekadangnya penaklukan oleh orang-orang asing. Sebilangan penakluk diasimilasi ke dalam kaum Cina. Pengaruh-pengaruh kebudayaan dan politik dari banyak bahagian di Asia membawa gelombang-gelombang penghijrahan, peluasan, dan asimilasi yang berturut-turut untuk mencipta sebuah kebudayaan Cina.

== Daripada pemburu-pengumpul kepada petani ==
Apa yang kini merupakan Yuanmou dan kemudiannya di  Lantian menunjukkan penghunian awal. Spesimen ''Homo erectus'' yang termasyhur yang ditemui di China pada tahun 7000 SM. Alat-sistem tulisan bahasa Cina (masih diperdebatkan) dan pengeluaran wain terawal di dunia telah ditemui di tapak Jiahu. Jiahu merupakan peringkat terawal kebudayaan Peiligang di kaunti Xinzheng, Henan, dan hanya 5% telah diekskavasi sehingga tahun 2006. Dengan pertanian datangnya banyak penduduk, dengan keupayaan menyimpan dan mengagih-agihkan tanaman mendukung para tukang dan pentadbir. Pada lewat zaman Neolitik, lembah Sungai Kuning mula memperkukuh kedudukannnya sebagai suatu pusat kebudayaan, dengan desa-desa pertama ditubuhkan. Desa-desa yang paling penting dari segi arkeologi ialah desa-desa yang ditemui di Banpo, Xi'an.

== Prasejarah  ==
Sejarah awal China dirumitkan oleh ketiadaan bahasa tuliasan pada zaman ini, serta dokumen-dokumen dari zaman-zaman kemudian yang cuba memerihalkan peristiwa-peristiwa yang berlaku berabad-abad dahulu. Dari sesetengah segi, masalah ini terdiri daripada penyelidikan-penyelidikan fikiran dan perasaan diri sendiri oleh orang-orang Cina yang mengaburkan perbezaan antara fakta dan fiksyen tentang sejarah awal mereka. Menjelang tahun 7000 SM, orang-orang Cina telah menanam 2500 SM. Tapak-Erlitou membuktikan sebuah 3000 SM ditemui di Majiayao yang terletak di provinsi Gansu dan Qinhai.

=== Tiga Tokoh Mulia dan Lima Maharaja === 

''2800 SM dengan pemerihalannya tentang zaman Tiga Tokoh Mulia dan Lima Maharaja. Pemerintah-pemerintah ini adalah raja-raja tokoh bijaksana separa mitos serta contoh-contoh kesusilaan. Tradisi menganggap Maharaja Kuning, salah satu daripada pemerintah-pemerintah tersebut, sebagai leluhur bangsa Han.

Sima Qian mengatakan bahawa sistem kerajaan pewarisan telah diasaskan semasa Dinasti Xia, dan model ini kemudian dikekalkan oleh Dinasti Shang dan Dinasti Zhou. Adalah semasa zaman Tiga Dinasti (pinyin: ''sāndài'') ini ketika China sejarah termuncul.

== Sejarah kuno ==
=== Dinasti Xia === 
thumb|200px|Bekas gangsa ''Lozenge Carven Ding'' yang ditemui di tapak Erlitou, istana Xia.

Pemerihalan Sima Qian dan Catatan Tahunan Buluh menetapkan tarikh pengasasan Dinasti Xia pada 4,200 tahun dahulu, tetapi tarikh ini masih tidak dapat disahkan. Terdapat 17 orang raja dalam Dinasti Xia yang terdiri daripada 14 generasi, bermula dengan Yu Agung sehingga Jie dari Xia, menurut Sima Qian dan rekod-rekod lain pada Dinasti Qin yang kemudian.

Penduduk-penduduk Shang dan Zhou telah wujud sejak permulaan Dinasti Xia dan merupakan negeri-negeri lindungan Xia. Tempoh Dinasti Xia yang tepat masih susah untuk ditetapkan, tetapi kini terhad kepada dua pilihan, iaitu 431 tahun atau 471 tahun.

Kebanyakan ahli arkeologi kini mengaitkan Dinasti Xia dengan ekskavasi-ekskavasi di Erlitou yang terletak di provinsi 2000 SM ditemui di sana. Tanda-tanda awal yang ditemui pada tembikar dan cengkerang dari zaman ini telah dikatakan merupakan leluhur askara-askara Cina moden. <ref>[http://www.gog.com.cn/gz/art0402/ca615230.htm Skrip-skrip yang ditemui pada tembikar Erlitou] (ditulis dalam tulisan Zhou, zaman Xia masih tidak dapat difahami dengan memuaskan.

=== Dinasti Shang ===

left|thumb|200px|Saki baki masyarakat-masyarakat maju yang bertingkat-tingkat dan yang wujud sejak dari zaman Shang telah ditemui di Lembah Sungai Kuning.
thumb|200px|Simuwu Ding daripada Dinasti Shang Lewat yang tingginya 133 sm, panjangnya 110 sm, lebarnya 79 sm, dan beratnya 832.84 kg, merupakan bekas gangsa terbesar yang ditemui di dunia. Dibuat oleh Zu Jia dari Shang untuk ibunya, Wu, isteri Wu Ding. Digali di [[Anyang pada tahun 1939.]]

Rekod tertulis yang terawal yang ditemui tentang masa lampau China datangnya daripada 1600 SM&ndash;1046 SM dibahagikan kepada dua kumpulan. Kumpulan pertama dari zaman Shang yang lebih awal (k.k. 1600&ndash;1300 SM) berasal daripada sumber-sumber di Erligang, Raja Tang hingga Raja Zhou, dengan dinasti ini merupakan dinasti yang kekal paling lama dalam sejarah Cina.

''1350 SM menghasilkan zaman kegemilangan dinasti ini. Istilah 'Dinasti Yin' merupakan sinonim untuk dinasti Shang dalam sejarah, walaupun pada akhir-akhir ini, ia telah digunakan khusus untuk merujuk kepada separuh kedua Dinasti Shang.

Ahli-ahli sejarah Cina yang hidup pada zaman-zaman kemudian telah membiasakan diri dengan tanggapan  satu dinasti mewarisi satu dinasti, tetapi keadaan politik sebenar pada zaman China yang awal diketahui adalah jauh lebih rumit. Oleh it, sebagaimana yang dicadangkan oleh sesetengah cendekiawan China, Dinasti Xia dan Dinasti Shang mungkin merujuk kepada entiti-entiti politik yang wujud sezaman, seperti dengan Dinasti Zhou awal (negara pewaris Shang) yang diketahui wujud pada zaman yang sama dengan Dinasti Shang.

Rekod-rekod tertulis yang ditemui di Anyang mengesahkan kewujudan dinasti Shang. Bagaimanapun, cendekiawan-cendekiawan Barat seringnya meragui tentang perkaitan antara petempatan-petempatan sezaman petempatan Anyang dengan dinasti Shang. Umpamanya, dapatan-dapatan arkeologi di Sanxingdui membayangkan peradaban berteknologi maju yang tidak sama dengan Anyang dari segi kebudayaan. Bukti-bukti yang ada tidak dapat membuktikan dengan muktamad tentang betapa jauh alam Shang terbentang dari Anyang. Hipotesis terutama adalah bahawa Anyang, yang diperintah oleh dinasti Shang yang sama dalam sejarah rasmi, wujud bersama-sama dan berdagang dengan banyak petempatan yang mempunyai berbagai-bagai kebudayaan di kawasan yang kini dirujuk sebagai China wajar.

=== Dinasti Zhou === 
	 

Menjelang akhir Raja Wu, pemerintah Zhou, dengan bantuan Duke Zhou, bapa saudaranya yang merupakan pemangku raja, dapat menewaskan Shang dalam Pertempuran Muye. Raja Zhou ketika itu mempergunakan konsep Mandat Syurga untuk mewajarkan pemerintahannya, satu konsep yang kemudian dipergunakan oleh hampir setiap dinasti yang berikut. Dinasti Zhou pada asalnya memindahkan ibu kotanya ke barat di kawasan dekat Xi'an masa kini yang berhampiran dengan Sungai Kuning, dan mengawal satu siri peluasan masuk ke lembah Sungai Yangtze dari sana. Ini merupakan penghijrahan pertama antara banyak penghijrahan dari utara ke selatan dalam sejarah Cina.

=== Zaman Musim Bunga dan Musim Luruh ===

Pada abad ke-8 SM, kuasa Dinasti Zhou terpencar semasa Zaman Musim Bunga dan Musim Luruh, zaman yang dinamai sempena nama ''Catatan Tahunan Musim Bunga dan Musim Luruh'' yang terpengaruh. Dalam zaman ini, ketua-ketua tentera tempatan yang dilantik oleh Dinasti Zhou mula mempergunakan kuasa mereka untuk memperoleh hegemoni. Keadaan ini diburukkan oleh serangan-serangan daripada orang-orang di barat laut seperti Qin, dan memaksa Dinasti Zhou untuk memindahkan ibu kotanya ke timur Luoyang. Ini menandakan fasa kedua Dinasti Zhou yang besar: Zhou Timur. Di dalam setiap negeri yang muncul, tokoh-tokoh tempatan yang kuat memiliki kebanyakan kuasa politik dan meneruskan kepatuhan mereka kepada raja-raja Zhou pada nama sahaja. Umpamanya, ketua-ketua tempatan mula menggunakan gelaran-gelaran diraja pada diri sendiri. Seratus Aliran Fikiran falsafah Cina berbunga semasa zaman ini, termasuk gerakan-gerakan intelektual yang terpengaruh seperti Konfusianisme, Taoisme, Ultrakeundangan, dan Mohisme yang diasaskan sebahagian sebagai gerak balas terhadap dunia politik yang berubah-ubah. Zaman Musim Bunga dan Musim Luruh ditandakan dengan perpecahan kuasa pusat Zhou, dengan China ketika itu terdiri daripada beratus-ratus negeri, dengan sebilangannya hanya sebesar desa dengan sebuah kubu.

=== Zaman Negeri-negeri Berperang ===

Selepas pengukuhan politik yang lanjut, tujuh buah negeri yang terutama tertinggal pada akhir Dinasti Zhou yang memerintah pada nama sahaja sehingga tahun Sheng & Xian (Maharaja Pertama (Qin Shi Huangdi). Baginda menggolongkan masyarakatnya menjadi tiga kelas, iaitu Raja, golongan bangsawan, dan golongan petani, untuk membantu mengawal kemaharajaannya.

== Dinasti Qin: Permulaan Empayar China ==
thumb|150 px|right|[[Qin Shi Huang, maharaja China yang pertama.]]

Ahli-ahli sejarah sering merujuk kepada tempoh dari Qin hanya berlangsung selama dua belas tahun, baginda dapat menaklukkan banyak kawasan yang kemudian menjadi teras tanah air bangsa Han dan menyatukan penduduk-penduduk kawasan tersebut di bawah sebuah kerajaan ultrakeundangan terpusat yang ketat yang berpusat di Xianyang (Xi'an masa kini). Doktrin ultrakeundangan yang memandu pemerintahan Qin menegaskan pematuhan yang tegas kepada sebuah kod undang-undang serta kuasa mutlak maharaja. Sedangkan falsafah ini amat berkesan untuk memperluas empayar dengan gaya ketenteraan, ia terbukti tidak berjaya untuk memerintah pada waktu aman. Qin menindas sebarang penentangan politik dengan kejam, termasuk peristiwa yang dikenali sebagai "Membakar karya klasik dan mengebumikan cendekiawan". Ini kemudian menjadi pencetus untuk Sintesis Han yang menggabungkan aliran-aliran fikiran tadbiran politik yang lebih sederhana.

Dinasti Qin amat dikenali untuk memulakan Tembok Besar China yang kemudian dilanjutkan oleh Dinasti Ming. Sumbangan-sumbangan utama Qin yang lain termasuk penyatuan kod undang-undang, bahasa tulisan dan mata wang China selepas penderitaan Zaman Musim Bunga dan Musim Luruh serta Zaman Negeri-negeri Berperang. Perkara-perkara yang paling asas seperti panjangnya gandar kereta kuda juga diseragamkan untuk memastikan sebuah sistem perdagangan yang berdaya di seluruh empayar. <ref>[http://www.uobuy.com/upload/2005/9/19/200591911278032621125.jpg Book "QINSHIHUANG"]</ref>

== Dinasti Han: Zaman kemakmuran==

Maharaja Wu (Han Wudi) mengukuhkan dan memperluas empayar China dengan  mengundurkan puak Xiongnu (kekadang digolongkan dengan kaum Hun) masuk ke dalam steppe Mongolia Dalam masa kini, dan merampas kawasan-kawasan Gansu, Ningxia, dan Qinghai masa kini. Ini membolehkan pembukaan buat pertama kali hubungan-hubungan perdagangan antara China dengan Dunia Barat melalui Laluan Sutera.

Bagaimanapun, pemerolehan tanah-tanah oleh keluarga-keluarga elit beransur-ansur menyusutkan sumber 9 Masihi, perampas Wang Mang mengasaskan Dinasti Xin yang tidak dapat kekal lama dan memulakan rancangan-rancangan reformasi tanah yang meluas serta pembaharuan-pembaharuan eknonomi yang lain. Bagaimanapun, rancangan-rancangannya tidak pernah disokong oleh keluarga-keluarga pemilik tanah kerana perubahan-perubahan tersebut memihak kepada golongan petani dan ningrat yang bertaraf rendah. Ketakstabilan yang diakibatkannya akhirnya mencetuskan keadaan kelam-kabut dan pemberontakan.

Maharaja Guangwu kemudian memulihkan Dinasti Han di Luoyang yang terletak di timur Xi'an, dengan bantuan keluarga-keluarga pemilik tanah dan pedagang. Zaman baru itu diistilahkan sebagai Dinasti Han Timur. Bagaimanapun, kuasa Han merosot di tengah-tengah pemerolehan tanah, serangan, dan pertikaian antara puak-puak gundik dengan para sida-sida. Pemberontakan Serban Kuning tercetus pada tahun 184 dan memulakan zaman hulubalang. Dalam kerusuhan yang menyusul, tiga buah negeri cuba mencapai kekuasaan dalam apa yang dipanggil zaman Tiga Kemaharajaan. Zaman itu telah diolah secara romantik dalam karya-karya Cina seperti ''Kisah Tiga Kemaharajaan''.

== Zaman Jin ==

Walaupun ketiga-tiga kumpulan disatukan buat sementara pada tahun Dinasti Jin, kelompok-kelompok etnik bukan bangsa Han (Di memberontak dan kemudian menawan menghukum mati dua orang maharaja Jin Barat yang terakhir. 

Enam belas Kemaharajaan merupakan sekumpulan dinasti bukan Cina yang tidak dapat kekal lama yang mula memerintah seluruh atau sebahagian China utara sejak tahun 303. Banyak kelompok etnik terlibat, termasuk leluhur-leluhur Turki, Mongol, dan Tibet. Kebanyakan kaum-kaum nomad yang kecil itu telah dipercinakan pada setakatnya jauh lebih lama sebelum kebangkitan mereka untuk berkuasa. Sebenarnya, sebilangan mereka, khususnya puak Ch'iang dan puak Xiong-nu, telah dibenarkan menghuni di kawasan-kawasan sempadan di dalam kawasan Tembok Besar sejak zaman Akhir Dinasti Han lagi.

==Dinasti-dinasti Selatan dan Utara==

Zaman ini merupakan tempoh perpecahan besar dan perang-perang tidak henti-henti.

== Dinasti Sui: Penyatuan semula ==

Dinasti Sui yang berjaya menyatukan negara China pada tahun 589 selepas hampir empat abad perpecahan politik (ketika bahagian utara dan bahagian selatan berkembang secara berasingan) memainkan peranan yang lebih penting daripada apa yang tempoh kewujudannya membayangkan. Dengan cara yang sama dengan raja-raja Dinasti Qin yang menyatukan China pada abad ke-3 SM selepas Zaman Negeri-negeri Berperang, Dinasti Sui menyatukan China semula dan memulakan banyak institusi yang kemudian diterimaguna oleh pewaris-pewarisnya seperti Dinasti Tang. Bagaimanapun, serupa dengan Dinasti Qin, sumber-sumber Dinasti Sui tidak dapat membiayai usaha-usaha mereka dan akhirnya mengakibatkan kejatuhannya. Dan seperti dengan kes Dinasti Qin, sejarah tradisional tidak memberikan pertimbangan yang adil kepada Dinasti Sui apabila ia menegaskan kekerasan rejim Sui serta megalomania maharaja keduanya, dan hampir mengetepikan sebarang penghargaan untuk banyak pencapaiannya yang positif.

== Dinasti Tang: Pemulihan kemakmuran ==
280px|right|thumb|Kuda porselin [[Glis tembikar|glis tiga warna Cina (k.k. 700 Masihi.)]]

Pada 18 Jun 618, Gaozu naik takhta dan Dinasti Tang yang diasaskan memulakan zaman kemakmuran yang baru serta inovasi-inovasi dalam bidang seni dan teknologi. Agama Buddha yang beransur-ansur bertapak di China sejak dari abad ke-1 menjadi agama utama dan dianuti oleh keluarga diraja serta banyak orang biasa.

Chang'an (Xi'an masa kini), ibu negaranya, dipercayai merupakan ibu kota yang terbesar di dunia ketika itu. Dinasti Tang dan Dinasti Han sering dirujuk sebagai zaman yang paling makmur dalam sejarah Cina. Seperti dengan Dinasti Han, Dinasti Tang mengekalkan laluan-laluan perdagangan ke barat dan selatan yang menyebabkan perdagangan yang meluas dengan negara-negara asing yang jauh, dengan banyak pedagang asing menetap di China. 

Sejak dari sekitar tahun menyerah kalah dan pada 5 Januari 881, Huang Chao menaklukkan Changan. Maharaja Xizong melarikan diri ke Chengdu, dan Huang mengasaskan sebuah rejim baru yang tidak lama kemudian dimusnahkan oleh tentera Tang. Bagaimanapun, lagi sebuah tempoh huru-hara politik menyusul.

== Lima Dinasti dan Sepuluh Kerajaann ==

Tempoh perpecahan politik antara Dinasti Tang dengan Dinasti Song yang dikenali sebagai Zaman Lima Dinasti dan Sepuluh Kemaharajaan berlangsung selama sedikit melebihi setengah abad dari tahun 907 sehingga tahun 960. Pada zaman yang singkat itu ketika China merupakan sebuah sistem berbilang negeri dari apa jua segi, lima buah rejim berturut-turut menguasai kawasan tengah empayar lama di China utara dengan cepat. Pada masa yang sama, sepuluh buah rejim yang lebih stabil menduduki bahagian-bahagian China di selatan dan barat dan oleh itu, zaman itu juga dirujuk sebagai "Zaman Sepuluh Kemaharajaan".

== Pembahagian politik: Liao, Song, Xia Barat, Jin, Mongol ==

Pada tahun 960, Dinasti Song ((960-1279) bangkit untuk berkuasa di kebanyakan bahagian China dengan ibu kotanya di Kaifeng, dan memulakan suatu tempoh kemakmuran ekonomi, manakala Dinasti Liao Khitan memerintah Manchuria dan Mongolia timur. Pada tahun 1115, Dinasti Jin (1115-1234) Jurchen bangkit dan memusnahkan Dinasti Liao dalam tempoh sepuluh tahun, dan hampir mengambil alih China utara dan Kaifeng daripada Dinasti Song yang memindahkan ibu kotanya ke Hangzhou. Dinasti Song Selatan juga menderita keaiban apabila dipaksa untuk mengakui Dinasti Jin sebagai dipertuan rasminya. Pada tahun-tahun yang menyusul, China dibahagikan antara Dinasti Song, Dinasti Jin, dan Xia Barat Tangut. Song Selatan mengalami satu tempoh perkembangan teknologi yang ketara yang dapat dijelaskan sebahagiannya oleh tekanan ketenteraan yang dirasainya dari utara.

== Mongol dan Dinasti Yuan ==

Empayar Jin ditewaskan oleh tentera Mongol yang kemudian mara untuk menewaskan Song selatan dalam sebuah perang yang berpanjangan dan berdarah. Perang ini merupakan perang pertama yang senjata api memainkan peranan yang penting. Pada tahun-tahun selepas peperangan tersebut yang kemudian dikenali sebagai ''Pax Mongolica'', pengembara-pengembara Barat seperti Marco Polo membuat perjalanan sehingga ke China dan membawa balik laporan-laporan pertama tentang keajaibannya ke Eropah. Di China, orang-orang Mongol dibahagikan kepada mereka yang hendak mengekalkan diri di steppe dan mereka yang ingin mengamalkan adat resam bangsa Han.

Kublai Khan, cucu Genghis Khan, hendak mengamalkan adat resam bangsa Han dan mengasaskan Dinasti Yuan. Dinastinya merupakan dinasti pertama yang memerintah seluruh China dari Beijing sebagai ibu kotanya. Sebelum itu, Beijing ialah ibu kota Dinasti Jin yang tidak memerintah seluruh China. Beijing telah diserahkan kepada Dinasti Liao pada tahun 938, bersama-sama 16 buah prefektur Yan Yun.

== Dinasti Ming: Kebangkitan semula pemerintahan bangsa Han ==
 (1368-1644)

Хуанхэ и Янцзы создавало преимущества для китайского государства, земледелии, по сравнению с соседями-кочевниками и горцами. Ещё более укрепило китайскую цивилизацию введение конфуцианства в качестве государственной идеологии (I век до н. э.) и единой системы письма (II век до н. э.).

== Древний Китай ==

Китайская цивилизация (предков государствообразующего этноса хань) — группа культур (среднего неолита (ок. 4500-2500 до н.э.) в бассейне реки злаков (пшеница и ячмень) и породы домашнего скота (коровы, овцы, козы).

== Государство Шан-Инь ==
Первым известным государством бронзового века на территории Китая было государство XIV веке до н. э. в среднем течении реки Хуанхэ, в районе Аньяна.

В результате войн с соседними племенами его территория расширилась и к XI веку до н. э. охватывала территории современных провинций лунного календаря и возникла письменность — прообраз современного иероглифического китайского письма. 
Иньцы значительно превосходили окружающие их племена и с военной точки зрения — у них было профессиональное войско, использовавшее бронзовое оружие, луки, копья и боевые колесницы. Иньцы практиковали человеческие жертвоприношения — чаще всего в жертву приносились пленные.
  
В XI веке до н. э. государство Инь было завоёвано немногочисленным западным племенем Чжоу, которое до этого находилось в вассальных отношениях с иньцами, но постепенно укрепилось и создало коалицию племён.

== Государство Чжоу (XI—III вв. до н. э.) ==
thumb|right|250px||Китайская [[Медь|медная мотыги. Провинция Лоян, V-III в. до н.э. (Изображение перевёрнуто вверх ногами.)]]
Обширная территория государства Чжоу, охватывавшая практически весь бассейн Хуанхэ, со временем распалась на множество соперничающих между собой самостоятельных государственных образований — изначально, наследственных уделов на территориях, заселённых различными племенами и расположенных на удалении от столиц — Цзунчжоу (западной - около г. Сиань) и Чэнчжоу (восточной - Лои, Лоян). Эти уделы предоставлялись во владение родственникам и приближённым верховного правителя — обычно чжоусцам. В междоусобной борьбе число первоначальных уделов постепенно сокращалось, а сами уделы укреплялись и становились более самостоятельными.

Население Чжоу было разнородным, причём наиболее крупную и развитую его часть составляли иньцы. В государстве Чжоу значительная часть иньцев была расселена на новых землях на востоке, где была построена новая столица — Чэнчжоу (современная провинция Хэнань). 

Для периода Чжоу в целом характерно активное освоение новых земель, расселение и этническое смешивание выходцев из различных районов, уделов (впоследствии — царств), что способствовало созданию фундамента будущей китайской общности.

Период Чжоу (XI—III вв. до н. э.) делится на так называемые Западное и Восточное Чжоу, что связано с переездом правителя Чжоу в 770 до н. э. под угрозой нашествия варварских племён из Цзунчжоу — первоначальной столицы государства — в Чэнчжоу. Земли в районе старой столицы были отданы одному из союзников правителя государства, который создал здесь новый удел Цинь. Впоследствии именно этот удел станет центром единой китайской империи.

Период Восточное Чжоу, в свою очередь, разделяется на два периода:
* VIII—V вв. до н. э.);
* V—III вв. до н. э.).

В период Восточного Чжоу власть центрального правителя — вана, сына Неба (тянь-цзы), правящего Поднебесной по Мандату Неба (тянь-мин), — постепенно ослабла, а ведущую политическую роль стали играть сильные уделы, превращавшиеся в крупные царства. Большинство из них (за исключением окраинных) именовали себя «срединными государствами» (''чжун-го''), ведущими своё происхождение от раннечжоуских уделов.

В период Восточного Чжоу формируются основные философские школы древнего Китая — VI—V вв. до н. э.), моизм (V в. до н. э.), даосизм (IV в. до н. э.), легизм. 

В V—III вв. до н.э. (период Чжаньго) Китай вступает в железный век. Расширяются сельскохозяйственные площади, увеличиваются ирригационные системы, развиваются ремёсла, революционные изменения происходят в военном деле. 

В период Чжаньго на территории Китая сосуществовало семь крупнейших царств — Вэй, Чжао и Хань (ранее все три входили в царство Цзинь), Цинь, Ци, Янь и Чу. Постепенно в результате ожесточённого соперничества верх стало одерживать самое западное — Цинь. Присоединив одно за другим соседние царства, в 221 до н. э. правитель Цинь — будущий император Цинь Ши Хуан — объединил весь Китай под своей властью.

Так в середине III века до н. э. завершился период Восточного Чжоу.

== Империя Цинь ==
Объединив древнекитайские царства, император Сяньян и разделил огромную страну на 36 новых областей, которые возглавили назначаемые губернаторы. 

При Цинь Шихуанди были соединены оборонительные стены (валы) северных чжоуских царств и создана Великая китайская стена. Было сооружено несколько стратегических дорог из столицы на окраины империи. В результате успешных войн на севере гунны (сюнну) были оттеснены за Великую стену. На юге к империи были присоединены значительные территории племён юэ, в том числе северная часть современного Вьетнама.

thumb|250px|Строительство [[Великая китайская стена|Великой китайской стены, протянувшейся на более чем 6700 км, было начато в III веке до н. э. для защиты северных районов Китая от набегов кочевников.]]

Цинь Шихуанди, строивший все свои реформы на основах легизма с казарменной дисциплиной и жестокими наказаниями провинившихся, преследовал конфуцианцев, предавая их казни (погребение заживо) и сжигая их сочинения — за то, что они смели выступать против установившегося в стране жесточайшего гнёта. 

Империя Цинь прекратила существование вскоре после смерти Цинь Шихуанди.

== Империя Хань ==
Вторую в истории Китая империю, получившую название Хань (206 до н. э.—220 н. э.) основал выходец из среднего чиновничества Лю Бан (Гао-цзу), один из военачальников возрожденного царства Чу, воевавших против Цинь после смерти императора Цинь Шихуана в 210 г. до н.э. 

Китай в это время переживал экономический и социальный кризис, вызванный потерей управляемости и войнами военачальников циньских армий с элитами уничтоженных раннее царств, пытавшихся восстановить свою государственность. Из-за переселений и войн значительно сократилась численность сельского населения в основных аграрных районах.  

Важная особенность смены династий в Китае состояла в том, что каждая новая династия приходила на смену предыдущей в обстановке социально-экономического кризиса, ослабления центральной власти и войн между военачальниками. Основателем нового государства становился тот из них, кто мог захватить столицу и насильственно отстранить правившего императора от власти. 

С правления Гао-цзу (206–195 до н.э.) начинается новый период китайской истории, который получил название Западная Хань. 

При императоре У-ди (140—87 до н. э.) была взята на вооружение иная философия — восстановленное и реформированное конфуцианство, которое стало господствующей официальной идеологией вместо дискредитировавшего себя легизма с его жёсткими нормами и бесчеловечной практикой. Именно с этого времени берёт своё начало китайская конфуцианская империя.

При нем территория ханьской империи значительно расширяется. Были уничтожены вьетское государство Намвьет (территория современной провинции Гуанси-Чжуанского автономного района и север Индокитайского полуострова), вьетские государства в южных частях современных провинций Чжэцзян и Фуцзянь, корейское государство Чосон, присоеденены земли на юго-западе, сюнну оттеснены далее на севере.

Китайский путешественник Чжан Цянь проникает далеко на запад и описывает многие страны Средней Азии (Джунгарию и Восточный Средней Азии и Ближнего Востока — так называемый «Великий шёлковый путь». Империя на некоторое время подчиняет себе оазисы-протогосударства вдоль Шёлкового пути и распространяет своё влияние до Памира.

В I в. н. э. в Китай из Индии начинает проникать буддизм.

В период с 8 по 23 гг. н. э. власть захватывает Ван Ман, провозглашающий себя императором и основателем государства Синь. Начинается ряд преобразований, который прерывается экологической катастрофой - река Хуанхэ изменила русло. Из-за трехлетнего голода центральная власть ослабла. В этих условиях началось движение представителей рода Лю за возвращение престола. Ван Ман был убит, столица взята, власть возвратилась династии Лю. 

Новый период получил название Восточная Хань, он продлился до 220 г. н. э.

== Государство Цзинь и период Нань-бэй чао (IV—VI вв.) ==
Восточную Хань сменил период Троецарствия (Вэй, Шу и У). В ходе борьбы за власть между военачальниками было основано новое государство Цзинь (265—420).

В начале 16 варварских государств Китая. Значительная часть китайской знати бежала на юг и юго-восток, основанное там государство получило название Восточная Цзинь.

Кочевники приходят волнами, одна за другой, и после каждой из этих волн в Северном Китае возникают новые царства и правящие династии, которые, однако, принимают классические китайские названия (Чжао, Янь, Лян, Цинь, Вэй и др.).

В это время, с одной стороны, происходит варваризация образа жизни оседлых китайцев — разгул жестокости, произвола, массовых убийств, нестабильности, казней и бесконечных переворотов. А с другой стороны, пришельцы-кочевники активно стремятся использовыть китайский опыт управления и китайскую культуру для стабилизации и упрочения своей власти — мощь китайской конфуцианской цивилизации в конечном счёте гасит волны нашествий варварских племён, которые подвергаются китаизации. К концу VI века потомки кочевников практически полностью ассимилируются с китайцами.

На севере Китая верх в столетней борьбе между некитайскими царствами берёт сяньбийское государство Тоба Вэй (Северная Вэй), объединившее под своей властью весь Северный Китай (бассейн Хуанхэ) и к концу V века в борьбе против южнокитайского государства Сун распространившее своё влияние до берегов Янцзы. При этом уже в VI веке, как было сказано, захватчики-сяньбийцы ассимилировались с подавляющим большинством местного населения.

С началом варварских вторжений на север Китая, сопровождавшихся массовым уничтожением и порабощением местного населения, до миллиона местных жителей — в первую очередь знатных, богатых и образованных, включая императорский двор, — перебрались на юг, в районы, сравнительно недавно присоединённые к империи. Пришельцы с севера, заселив речные долины, активно занялись выращиванием риса и постепенно превратили Южный Китай в основной земледельческий район империи. Уже в V веке здесь стали собирать по два урожая риса в год. Резко ускорилась китаизация и ассимиляция местного населения, колонизация новых земель, строительство новых городов и развитие старых. На юге сосредоточился центр китайской культуры.
 
Одновременно здесь укрепляет свои позиции буддизм — на севере и юге построено уже несколько десятков тысяч монастырей с более чем 2 млн. монахов. В немалой степени распространению буддизма способствует ослабление официальной религии — конфуцианства — в связи с варварскими вторжениями и междоусобицами. Первыми китайскими буддистами, способствовавшими популяризации новой религии, были приверженцы даосизма — именно с их помощью переводились с санскрита на китайский древние буддийские тексты. Буддизм постепенно стал процветающей религией.

== Государство Суй (581—618) ==
Процесс китаизации варваризованного севера и колонизованного юга создаёт предпосылки для нового объединения страны. В 581 севернокитайский полководец Чжоу Ян Цзянь объединяет под своей властью весь Северный Китай и провозглашает новую династию Суй (581—618), а после уничтожения южнокитайского государства Чэнь возглавляет объединённый Китай. В начале VII века его сын Ян Ди ведёт войны против корейского государства Когурё (611 - 614) и вьетнамского государства Вансуан, строит Великий канал между Хуанхэ и Янцзы для транспортировки риса с юга в столицу, создаёт роскошные дворцы в столице Лоян, восстанавливает и строит новые участки Великой китайской стены, пришедшей в упадок за тысячу лет.

Подданные не выдерживают тягот и лишений и восстают. Ян Ди убивают, а династию Суй сменяет династия Тан (618—907), основатель — шансийский феодал Ли Юань.

== Государство Тан ==
Правители из династии Лю покончили с выступлениями знати и провели ряд успешных преобразований. Происходит разделение страны на 10 провинций, была восстановлена "надельная система", усовершенствовано административное законодательство, укреплена вертикаль власти, оживились торговля и городская жизнь. Значительно увеличились размеры многих городов и численность городского населения. 

К концу VII века усилившееся военное могущество Танской империи приводит к расширению территории Китая за счёт Восточно-Тюркского и Западно-Тюркского каганатов. Государства, расположенные в Джунгарии и Восточном Туркестане, на некоторое время становятся данниками Китая. Корейское государство Когурё покорено и становится Аньдунским наместничеством Китая. Вновь открыт Великий шёлковый путь.

В VIII—X вв. в Китае получают распространение новые сельскохозяйственные культуры — в частности, чай, хлопок.

Развивается морская торговля, главным образом через Гуанчжоу (Кантон), с Индией и Ираном, Арабским Халифатом, корейским государством Силла и Японией.

В VIII веке империю Тан ослабляют конфликты между центральной властью и военными наместниками на периферии. Окончательно господство династии Лю подрывает война Хуан Чао за престол 874—901.

В течение долгого времени (907—960) в стране не удаётся восстановить единую государственную власть, что связано с междоусобными войнами, особенно на севере страны.

== Государство Сун ==
В 960 военачальник Чжао Куан-инь основывает династию Сун (960—1279). Все три столетия Сун прошли под знаком успешного давления на Китай со стороны северных степных народов.

Ещё в начале киданей, соседствовавшей с Китаем на северо-востоке. Государство киданей, основанное в 916 и существовавшее по 1125, получило название Ляо. Активно укрепляясь на северных рубежах, кидани отторгли часть китайских территорий (часть современных провинций Хэбэй и Шаньси). Основы управления в государстве Ляо были созданы китайцами и корейцами, на основе китайских иероглифов и из китайских элементов письма была создана письменность, развивались города, ремёсла, торговля. Не сумев справиться с соседями и вернуть утраченные территории, Сунская империя была вынуждена пойти на подписание в 1004 мирного договора и согласиться на выплату дани. В 1042 дань была увеличена, а в 1075 Китай отдал киданям ещё часть своей территории.

В то же время на северо-западных окраинах Сунской империи, к западу от киданей, на рубеже X—XI вв. складывается сильное государство тангутов — Западное Ся. Тангуты отторгли от Китая часть современной провинции Нинся-Хуэйского автономного района. С 1047 Сунской империи пришлось и тангутам платить дань серебром и шёлком. 

Несмотря на вынужденные территориальные уступки соседям период Сун считается эпохой экономического и культурного расцвета Китая. Растёт число городов, продолжается рост численности городского населения, китайские ремесленники достигают высот в изготовлении изделий из фарфора, шёлка, лака, дерева, слоновой кости и др. Изобретены порох и компас, распространяется книгопечатание, выводятся новые высокоурожайные сорта зерновых, увеличиваются посевы хлопка. Одной из наиболее впечатляющих и эффективных из данных инноваций было вполне сознательное, систематическое и хорошо организованное внедрение и распространение новых сортов скороспелого риса из Южного Вьетнама (Чампы). thumb|375px|[[Чжан Цзэдуань. «По реке в День поминовения усопших» (XII век).]]

В чжурчжэням, создавшим (на базе уничтоженной ими в Чу сложилось небольшое государство кара-китаев — Западное Ляо (1124—1211).

В 1127 чжурчжэни захватывают столицу империи Сун — Кайфын и берут в плен императорскую семью. Один из сыновей императора бежит на юг, в Ханчжоу, который впоследствии становится столицей новой — южносунской империи (1127—1280). Продвижение армии чжурчжэней на юг сдерживает лишь река Янцзы. Граница между Цзинь и южносунской империей устанавливается по междуречью Хуанхэ и Янцзы. Северный Китай вновь на длительное время оказывается под господством иноземных завоевателей.

В 1141 подписан мирный договор, согласно которому Сунская империя признаёт себя вассалом империи Цзинь и обязуется платить ей дань.

== Монголы и государство Юань (1280—1368) ==
''Основная статья:'' '''Монгольская империя'''

В начале XIII века в Китай вторгаются монголы. До XIII века монголы являлись частью большой степной общности, которую китайцы называли "татарами". Их предшественники — протомонгольские и раннемонгольские группы и народы, одним из которых были кидани, представляли собой степных кочевников, разводивших лошадей и рогатый скот, кочевавших от пастбища к пастбищу и организованных в небольшие родоплеменные коллективы, связанные общностью происхождения, языка, культуры и т. п.

Соседство развитой китайской цивилизации способствовало ускорению процесса создания племён, а затем и мощных племенных союзов во главе с влиятельными вождями. В 1206 на всемонгольском курултае вождём всех монголов был провозглашён победивший в жестокой междоусобной борьбе Темучин, принявший имя и титул Чингисхана.

Чингисхан создал организованную и боеспособную армию, которая и стала решающим фактором в последующих успехах сравнительно немногочисленного монгольского этноса.
 
Покорив соседние народы Южной Сибири, Чингисхан в 1210 пошёл войной на чжурчжэней и в 1215 взял Пекин. 

В 1219—1221 была разорена Средняя Азия и разбито государство Хорезмшахов. В 1223 — разбиты русские князья, в 1226—1227 — уничтожено государство тангутов. В 1231 основные силы монголов вернулись в Северный Китай и к 1234 завершили разгром чжурчжэньского государства Цзинь.

Завоевания в Южном Китае были продолжены уже в 1250-х, после походов в Европу и на Ближний и Средний Восток. Вначале монголы захватили страны, окружавшие Южно-Сунскую империю — государство Дали (Каракорума на территорию Китая (сначала в Кайпин, а в 1264 в Чжунду — современный Пекин). Столицу южносунского государства Ханчжоу монголам удалось взять лишь в 1276. К 1280 весь Китай был завоёван, а Сунская империя — уничтожена. 

После покорения Китая хан Юань (1271—1368), на службу новой власти привлекаются кидани, чжурчжэни, тюрки и даже европейцы — в частности, в это время Китай посещает венецианский купец Марко Поло.

Тяжёлый экономический, политический и национальный гнёт, установленный монгольскими феодалами, сдерживает развитие страны. Множество китайцев было обращено в рабство. Земледелие и торговля были подорваны. Не выполнялись необходимые работы по поддержанию ирригационных сооружений (дамб и каналов), что привело в 1334 к чудовищному наводнению и гибели нескольких сот тысяч человек. Великий Китайский канал был построен во время монгольского господства.

Народное недовольство новыми правителями вылилось в мощное патриотическое движение и восстания, которые возглавили руководители тайного общества «Белый лотос» (Байляньцзяо).

== Государство Мин (1368—1644) ==
В результате длительной борьбы в середине Мин (1368—1644). 

Монголы, оттеснённые на север, приступают к активному освоению степей современной Монголии. Империя Мин подчиняет себе часть чжурчжэньских племён, государство Наньчжао (современные провинции Юньнань и Гуйчжоу), часть современных провинций Цинхай и Сычуань. 

Китайский флот под командой Чжэн Хэ, состоящий из нескольких десятков многопалубных фрегатов, за период с 1405 по 1433 совершает несколько морских экспедиций в Юго-Восточную Азию, Индию и к восточному побережью Африки. Не принеся Китаю никакой экономической выгоды, экспедиции были прекращены, а корабли — разобраны.

В XVI веке происходит первая попытка усилившейся Японии вторгнуться в Китай и Корею. В это же время в Китай проникают европейцы — португальцы, испанцы, голландцы. В 1557 Португалия овладела на правах «аренды» китайской территорией Аомынь (Макао). В Китае появляются и христианские миссионеры — иезуиты. Они привезли в Китай новые инструменты и механизмы — часы, астрономические приборы, наладили здесь производство огнестрельного оружия. В то же время они занимаются доскональным изучением Китая.