thumb|Borst van een vrouw
thumb|Anatomie van de borst
Met de '''borst''' wordt meestal de vrouwelijke borst aangeduid: elke seksuele functies. Het Latijnse woord voor borst is ''mamma'' (meervoud: ''mammae'', de Latijnse naam voor de klasse zoogdieren is dan ook ''Mammalia''), deze term wordt nu in de medische wereld nog gebruikt. 

Soms wordt met "de borst" ook de borstkas bedoeld, als in de zin "borst vooruit" of "ter hoogte van de borst". Andere zoogdieren hebben ook borsten, waaruit zij hun jongen zogen, al worden deze vaker melkklieren of uiers genoemd. 

Dit artikel behandelt verder de vrouwelijke borst.

== Anatomie ==
left|Anatomie vrouwenborst
De vrouw heeft twee borsten. Deze bevatten Mannen hebben overigens ook borstweefsel, al is dit maar een zeer kleine hoeveelheid. Wanneer een arts een afwijking in een borst vindt, gebruikt hij een indeling  van de borst in vier kwadranten (links boven, links beneden, rechts boven en rechts beneden de tepel) om de locatie van deze afwijking te preciseren. 

=== Melkklierweefsel === 
left|200px|Doorsnede door de vrouwenborst
De borsten bevatten melkklierweefsel. Door dit weefsel wordt melk geproduceerd wanneer de vrouw haar baby borstvoeding geeft. De melk die door de melkklieren geproduceerd wordt, stroomt via melkgangetjes in de borst naar de tepel toe, waar de baby de melk kan drinken.

=== De tepel === 
Elke borst heeft één tepel die omgeven wordt door de tepelhof (ofwel areola). De kleur van de tepelhof verschilt tussen vrouwen onderling van lichtroze tot donkerbruin. De tepelhof bevat enige kliertjes, de sebaceuze klieren, ook kliertjes van Montgomery genoemd, die vaak te zien zijn als kleine ronde bultjes rondom de tepel.

=== Andere soorten weefsels === 
Naast de melkklieren bevat de borst ook bindweefsel en de ligamenten van Cooper, die de borst stevigheid moeten geven, en vetweefsel. Bij een vrouw die borstvoeding geeft, bevat de borst veel meer klierweefsel dan bij een vrouw die geen borstvoeding geeft. De borst ligt op de musculus pectoralis minor en de musculus pectoralis major, de twee spieren die over de borstkas lopen en die gebruikt worden voor het bewegen van de schouder en de arm. 

=== Bloedvaten en zenuwen === 
Het weefsel van de borsten wordt gevoed door verschillende aderen verzorgd wordt. Lymfevaten leiden afvalstoffen van de borst naar lymfklieren in de oksel, en ook naar lymfklieren in de buurt van het borstbeen. 

Zowel vrouwen als mannen hebben veel bloedvaten en zenuwuiteinden in de tepels. De tepels zijn dan ook zeer gevoelig. De tepels kunnen bij zowel mannen als vrouwen hard worden als gevolg van kou of seksuele opwinding, maar ook bij sommige andere emoties. 

=== Asymmetrie van de twee borsten ===
thumb|right|De asymmetrie van vrouwelijke borsten.
Veel vrouwen merken dat de grootte van de linker- en rechterborst (iets) verschilt. Deze asymmetrie is normaal. Ook kunnen zowel mannen als vrouwen bemerken dat de ene tepel gevoeliger is dan de andere. Ook dit is te verklaren door het feit dat de linker- en de rechterkant van een mens altijd wat asymmetrisch zijn. Er wordt wel beweerd dat de linkertepel bij vrouwen gevoeliger is dan de rechtertepel, maar hierover bestaat veel discussie. Gedegen wetenschappelijk onderzoek naar dit onderwerp is nog nooit verricht.

== Ontwikkeling van de borst ==
Bij de hormonen die de baby's van de moeder meekrijgen, kunnen zij vlak na de geboorte wat zwelling van het borstweefsel vertonen en zelfs wat melkachtige vloeistof uit de tepels afscheiden. Dit kan zowel bij jongetjes als bij meisjes gebeuren en dit verschijnsel heet heksenmelk en gaat altijd vanzelf over. 
Tijdens de stadia doorlopen. Wanneer een vrouw voor het eerst zwanger is, vindt er nog een verdere ontwikkeling plaats in de borsten om deze voor te bereiden op hun functie bij het voeden van de baby. 

== Functies van de borst ==

=== Zwangerschap en borstvoeding ===
thumb|borstvoeding van [[baby]]
De belangrijkste functie van de melkklieren in de vrouwelijke borst is het voeden van de baby met moedermelk. Tijdens de borstvoeding stroomt de melk vanuit de melkkliertjes via melkgangetjes naar de tepel. De melkproductie staat onder invloed van het hormoon prolactine. Dit hormoon bereidt de borsten tijdens de zwangerschap ook al voor op de nieuwe functie die ze na de bevalling zullen krijgen: onder invloed van prolactine wordt de hoeveelheid melkklierweefsel in de borst groter. 
Wanneer een baby aan de tepel zuigt, of soms ook al als de moeder haar baby hoort huilen, komt het hormoon oxytocine vrij in het lichaam van de moeder. Hierdoor knijpt het spierweefsel rondom de melkklieren zich samen, waardoor de melk naar de tepel toeschiet. 
Zowel kleine als grote borsten produceren meestal voldoende borstvoeding. Door de wisselwerking tussen moeder en baby past de hoeveelheid moedermelk die geproduceerd wordt per dag, zich meestal precies aan aan de behoefte van de baby.

=== Seksuele functie ===
Veel mannen vinden de vrouwelijke borsten aantrekkelijk en kunnen seksueel opgewonden raken van het zien of aanraken van borsten. Vrouwen kunnen ook seksueel opgewonden raken van het feit dat hun partner tijdens seksueel contact de borsten stimuleert. Deze feiten zouden kunnen verklaren dat tijdens de evolutie de vrouw borsten heeft ontwikkeld.

=== Wetenschappelijke theorieën over andere functies ===

Andere geslachtsorganen. Borsten zijn volgens één van billen van een vrouw minder opvallend voor de man. De borsten ontwikkelden zich in eerste instantie als alternatief voor de billen.<ref>Desmond Morris, The Naked Ape; a Zoologist's Study of the Human Animal, McGraw-Hill, 1967</ref> . 

Een andere theorie voor het ontstaan van borsten is dat zou worden voorkomen dat de baby stikt tijdens het voeden. De menselijke baby heeft een minder voortuitstekende kaak dan de baby van de voorouders van de mens. Hierdoor wordt bij een te platte borst de neus van de baby wellicht geblokkeerd. De borsten werden tijdens de evolutie volgens deze theorie groter om de zich terugtrekkende kaak te compenseren. De omvang van een borst bij een vrouw maakt echter geen enkel verschil in melkproductie en de mogelijkheid om een baby te voeden.

thumb|Protestmars tegen oorlog en voor borsten

== Borsten en cultuur == 
Vanwege hun functie in de menselijke seksualiteit en de intieme lichaamsdelen van het vrouwelijk lichaam en worden daarom niet of met een zekere schroom in het openbaar getoond. 

In vroeger eeuwen werd het vrouwelijk lichaam, inclusief de borsten, vaak ingesnoerd in een korset. Afhankelijk van de zeden en mode werden de borsten zoveel mogelijk verdoezeld en ingesnoerd, of juist zoveel mogelijk benadrukt en getoond. 

Sinds de zestiger jaren van de twintigste eeuw is een minderheid van vrouwen, voornamelijk in de strand. Phil Bloom was de eerste vrouw die op de Nederlandse televisie tijdens een programma van de VPRO in 1967 naakt poseerde. Volgens de programmamakers trachtte men hierdoor een taboe te doorbreken.

Tegenwoordig dragen vrouwen vaak een bustehouder die de borsten wel ondersteunt maar niet beknelt. Dit kledingstuk is veel bekender onder zijn afkorting: de bh ofwel beha. 

{{Infobox 解剖学
| name=乳房
| 英語=Breast
| ラテン語=
| 器官=女性器
| 動脈=
| 静脈=
| 神経=
}}

'''乳房'''（にゅうぼう、ちぶさ）とはメスが持つ授乳器官。単に乳（ちち）あるいはお乳とも言い、俗に'''おっぱい'''とも呼ばれる。

== 概要 ==
乳房は多くのメスに存在する、皮膚の一部がなだらかに隆起しているようにみえる柔らかい器官で、その内部には、乳汁（母乳、乳）を分泌する機能を持つ外分泌腺の'''乳腺'''（にゅうせん）が存在する。
哺乳類の乳房は胴部の腹面に左右の対をなして発達する。乳房の中央には、乳汁が外部に分泌される開口部を含む'''乳頭'''（にゅうとう）が存在する。哺乳類では、産まれてから一定期間の間の乳児は乳汁を主たる栄養源として与えられ、生育する。哺乳類の名前は、ここから来ている。オスの乳房、乳腺はその生産機能と分泌の機能を持たないため通常、痕跡的である。

なお、野生の哺乳類では授乳時に乳頭が露出することによって辛うじて存在が判明する程度の膨らみにしか発達しない種が多い。また、単孔類では乳房や乳首は発達せず、腹面の育児嚢の中のくぼみ状の構造から母乳は分泌される。乳腺は本来は汗腺のようなものから発達したもので、単孔類のそれは原始的状態を保持したものと考えられる。

以下、特に断りがない限り、人間の乳房について記述する。

== ヒトの乳房 ==
=== 概観 ===
哺乳類であるヒトの乳房は、通常は胸部前面に1対存在する。その役割は出産後に母乳を分泌し、乳児を育てることであるが、文明が発達した現代においては、母乳を代替品の粉ミルクにより置き換えることも可能ではある。医学的に考察すれば その与えられた免疫機能の重要性は極めて高く、代替品では近似してはいても、その本来の成分には遠く及ばない。免疫の極めて低い状態で出生する新生児に確実に免疫を獲得させる目的からも、母乳が勧められる。

ヒトの乳房はその大きさや膨らみ方が他のサル類より大きい例が多いこと、また妊娠期間や育児中でなくとも目立つ存在である点で特異であり、これはヒトの進化の特徴のひとつと考えられる。しかし、その理由や過程については議論が多く、一定の結論は出ていない。

=== 乳房の構造 ===
thumb|乳房の構造
乳房の表面は皮膚で覆われる。ヒトの女性では、通常は胸部の大胸筋の表面の胸筋筋膜上に左右1対が存在し、およその位置は、上下が第3肋間～第7肋間、左右は胸骨と腋窩の間である。乳房は第一次性徴期は性差がなく男児と同じ（第1段階）であるが、第二次性徴期に脂肪組織が蓄積する（第2段階〜第3段階）。乳房の脂肪組織の形は人種差や個人差が非常に大きい。高齢者になると乳房の中身が徐々に衰退するため乳房が張りを失い、徐々に下垂する。

乳房の内容は、その脂肪で、1割が乳腺である。乳腺は、乳房一つあたり15～25個の塊として存在し、乳頭の周囲に放射状に並ぶ。それぞれの塊を葉（よう）と呼ぶ。それぞれの乳腺の葉からは乳管が乳頭まで続き、乳腺より機能し分泌された乳は、乳管、乳頭を通して体外へ出る。乳房組織の脂肪組織は乳の生産には全く関係しない。

==== 乳房の成長 ====
Tannerの分類によれば、両性において共通するのが第1段階である。その後、女性は第2・3・4段階の3課程を経て、第5段階において女性成人型に変化する。また、男性は第1段階を維持し、男性成人型になる。
* 女性
** 第1段階 第一次性徴期（第一次性徴は性別差なし）
** 第2段階 乳腺が活動し始め、乳頭が大きくなり始める（乳頭期→定義上では、ここから第二次性徴期・思春期）。後に乳輪下に脂肪組織が蓄積し始め、乳輪（乳暈）が広くなり始めると共に乳輪下からふくらみ始める（バストアップが始まる・乳輪期（乳うん期））。乳首・乳輪の色の変化がし始め、人によっては引きつりや痛みを伴うようになる。
** 第3段階 脂肪組織がさらに蓄積、乳頭の増大と乳輪の拡大及び乳首・乳輪の色の変化が加速し、乳房全体が膨らみ始める（乳房第一期）。後に乳房に下輪郭（バージスライン）が形成される（乳房第二期）。
** 第4段階 乳輪が隆起し、ほぼ成人型になる（成熟期（成長期））。
** 第5段階 女性成人型となる（成長終わり）
* 男性
** 第1段階 第一次性徴期（第一次性徴は性別差なし）
** 第1段階 乳頭、乳輪（乳暈）が広くなり、乳首・乳輪の色が変化し、男性成人型となる（成長終わり）。
***ただし、女性化乳房の症状が出ている場合はこの限りではない。

=== 性的アピールとしての役割 ===
動物学者、デズモンド・モリスの『裸のサル』によると、ヒトの祖先が四足歩行していた時代は尻が赤く大きければ性的なアピールが出来た。やがて二足歩行をする様になるに従い、尻での性的アピールは目立たなくなる様になった。そのため胸部を大きくするという種が現れ生き残っていったのではないか、という説がある。この他にも乳房の発達とその性的意味に関しては多くの議論があり、定説はない。性的な意味を否定する説すらある。

女性特有の器官である乳房の大小は、近年社会的にも影響が大きく、1970年代以降より女性の身体的魅力の一要因とされており、現代においては関心も高い（#関連項目を参照）。また、大小にかかわらず、均整の取れた美しい乳房を'''美乳'''と呼ぶ事がある。

また、ヒトの乳房は、神経終末が集中している乳首をはじめ刺激を受けると性的興奮を得やすい。医学博士の志賀貢によると、クリトリスの性感を100とすると、乳首の感度は80前後という事である。

==== その進化と議論 ====
現在の西欧や日本に関して言えば、乳房の存在は明らかな性的アピールであり、女性の肉体の性的魅力の大きな要素をなしている。また、性行為においては、乳房への愛撫は大きな位置を占める。歴史をたどっても、女性の乳房に性的意味を付したと思われる例は枚挙にいとまがない。そのような点から、乳房は性的意味合いを持って進化したのだと考えるのはある程度は当然であろう。

では、なぜヒトにだけこのような進化が起きたかであるが、上記のようにモリスはこれをヒトが直立姿勢を取り、四つ足の姿勢を取らなくなったことに依るとした。多くのサル類では発情期に雌の尻が色づき、これを雄に示す行動が知られる。立位ではこれが出来ないため、似たような構造が胸に発達したという説である。また、性的愛撫の対象になったことに関しても、正面から向き合う交尾姿勢を取るようになったことから、直接に触れる位置にある乳房がその役割を担うようになったとする説もある。常時発達した状態にあることも、発情期に関係なく性的交渉を持つようになったことと関係づけて理解できるとする。

他方、このような説に対する反論も根強い。特に問題なのは、サル類においては、乳房が発達するのは妊娠期か育児期間であるという点である。つまり、ヒトの先祖において、まだ現在のような乳房でなかった時点ではサルと同じであった可能性が高い。とすれば、乳房が発達した雌は、子供を持っている、言い換えれば新たな子供を作れない状態にあり、そのような雌は求愛の対象にならないはずである。求愛の対象外であるサインとなり得る「発達した乳房」が性的魅力を持ち得るはずがないというのである。

さらに、乳房の性的意味合いすら否定する説もある。現在社会では明らかに乳房を魅力としているが、過去の他の社会では必ずしもそれを認めない例があるというのがその理由のひとつである。たとえば江戸時代の日本においても、和装は乳房などの形を完全に隠してしまう。それに、性的快感があるから、性的意味合いがある、という点についても、では肛門に性的意味を認めるか、といった反論が可能である。このような部分についてはヒトの場合、生育歴や文化の影響が大きく深いため、種としての本来のあり方、といった議論が難しい面もある。

=== 乳汁の分泌とその調節 ===
thumb|乳児に母乳を与える様子
血液を原料に乳を作る。乳房組織の脂肪は乳の生産自体には関係がないため、その大きさと母乳の量・質には因果関係はない。乳（ちち）は、乳汁(にゅうじゅう)ともいい、ヒトや動物のうち哺乳類が幼児に栄養を与えて育てるために母体が作りだす分泌液で、乳房組織で作られ乳首から体外に出てくる。乳房組織は血液の赤みをフィルターして乳にする。出産直後に母体から出る乳は初乳と呼ばれ、幼児の免疫上重要な核酸などの成分が含まれている。

どんな哺乳類も本来子供を出産した後、数ヵ月から数年の哺乳期間だけ母体は乳を作り出す。脂肪組織に蓄えられたダイオキシンなどの極めて毒性の高い物質が母乳に溶け込んで排出される量は、年齢の高い女性ほど多くなりやすい。

平時は母乳は決して出ないが、妊娠・分娩後には脳下垂体から泌乳刺激ホルモン(プロラクチン)、オキシトシンが分泌され、このときだけは母乳が生産されるようになる。まれにホルモン異常などの疾患により、妊娠しなくとも母乳が出る場合がある。稀に、男性から出ることもある。

=== 乳房の保護 ===
女性の乳房は、胸から前に大きく突き出してやや垂れる柔らかい器官である。体が大きく動いた場合には、それとややずれた運動をする。そのため、乳房が大きい女性はそのままでは走った場合などに乳房が弾んで動くことで疼痛を感じる。これを抑えるため、乳房を覆って体に引きつけるための装置が考案されている。いわゆるブラジャーはこの例である。