'''Güney Azerbaycan''' veya '''İran Azerbaycanı''' (Azerbaycan Türkçesi: '''جنوبی آذربایجان''' Cənubi Azərbaycan), İran'ın kuzeybatı bölgesi.

Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil, Zencan,Kazvin,Kum, eyaletlerinden oluşur. Kürdistan (İran), Gilan, Hemedan, Merkezi ve Kirmanşah gibi bazı diğer eyaletlerinin bazı bölgelerini de içine alır. Güney Azerbaycan, dünyada Azerbaycan Türkleri'nin en fazla yaşadığı yer sayılır. 

== Tarih ==
Bu topraklar Türklerin en eski yerleşim bölgelerindendir. İslamiyet'in kıtada yayılmasından sonra Türklerin akımıyla bu bölgedeki Türk varlığı arttı ve nufüsün çoğunluğunu oluşturdu. Selçukluların bu topraklardan Anadolu'ya göçmesiyle birlikte dil açısından batı selçuklularından farklılaşmaya başladı.

1913 yıllardan başlayan Ermeni ve Kürt baskıları ve uyguladıkları soykırım Osmanlı ordusu tarafından durduruldu ve Azeri kardeşlerine olan gönül bağları tarihsel olarak pekişti.
Şimdiki İran topraklarına yüzyıllarca hakim olan Azeriler Rıza Şah Pehlevi'nin hakimiyetiyle baskılara maruz kaldılar ve  şah rejimi tarafından sömürülen Azeri Türkleri siyasi mücadeleye başladılar.

1946 yılında İngilizler, Ruslar ve Amerikalılar tarafından işgal edilen İran'da demokratik çabalar hızlandı. Güney Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti ve İran merkezi hükümeti tarafından da resmi olarak tanındı. Fakat Soğuk savaşın başlanmasıyla birlikte ilk kurban olarak batıya, dolayısıyla İran devletine teslim edildi. Sovyetler Doğu Avrupa'da puan karşılığında Güney Azerbaycan'dan çekildi ve çekilirken yerli askerleri silahsızlandırdı. İran hükümeti anlaşmaları yoksayıp Güney Azerbaycan'ı işgal etti ve 30.000'den fazla insanı öldürdü. Bu işgalden sonra baskılar yine arttı ve Şah tarafından Türkçe kitaplar yakılarak okullar kapatıldı. 
İslam devrimi de bu topraklardan başlayıp İran'ın diğer bölgelerine sıçradı. Ancak Devrim sonrasında da beklentileri karşılanmayan Azeriler bir daha ayaklanmaya başladılar.

== Kültür ==
Halk kendini Türk olarak nitelendirirken Türkiye vatandaşlarını Türkiyeli Türkler olarak adlandırmaktadır.Türkiye kültüründen en çok etkilenen halk sayılabilirler. Kültürel yakınlık ve siyasi açıdan karşılaştığı sorunlar sonucunda bazı entelektüeller tarafından Yavru Türkiye olarak adlandırılmıştır.
Güney Azerbaycan çok derin ve eski kültüre sahiptir. Fuzuli,Şehriyar,Nebati ve binlerce şair buradan çıkmıştır. İran hakimiyetinde olup Osmanlıyla da yakın olmasından dolayı çoğu yenilikler burdan İran'a getirildi. İlk okul, ilk gazete,ilk telgraf, ilk baskı makinesi ve...

Türk kültürünün hakim olduğu Güney Azerbaycanda resmi olarak Fars kültürü geçerlidir ve okullarda Türkçe eğitimi yasaklanmıştır. İran^'da yeni öğretim düzenine Türkçe olarak başlanmasına rağmen daha sonra bu dil yasaklandı.İran Türkleri hakaretlere uğradılar ve Eşek Türk hakareti Azerilere karşı kullanıldı. Türklerin tarihi olmadığı ve Türklerin vahşi ve göçebe olduğunu yaymaya çalışan Fars hakimiyeti Türklerin uygar olmadığını yaymaya başladı. Bu amaçla Türkçenin sadece Farsçanın bir lehçesi olduğu ve bu lehçenin de kuralsız ve sıradan olduğunu empoze etmeye çalıştı, hatta üniversitelerde Fars Dili ve Edebiyatı gibi bölümlerde de bu konuları öğretmeye başlattı. Bu baskılara rağmen Azeriler kendi benliklerini savunarak acımasız saldırılara direndiler.

== Dil ==
Güney Azerbaycanın dili Azeri Türkçesi'dir. Halk kendi dilini Türk olarak tanımlamaktadır. 

thumb|3 основных провинции Иранского Азербайджана

'''Ира́нский Азербайджа́н''' (, ''Āzarbāyjān-e Irān''), или '''Ю́жный Азербайджа́н''' () — провинциями Зенджан, Хамадан, и Казвин. Территория компактного проживания азербайджанцев включает в себя также северные районы провинции Курдистан.

== Общие сведения ==

Территория — 176512 км², население — ок. 9 млн (азербайджанцы, а также курды, персы, талыши, ассирийцы.

Иранский Азербайджан известен своей красивой природой. Здесь 17 рек и два озера (Урмия и Акгёль). Сельское хозяйство специализируется на хлопке, разных чае.

Главные города — Урмия, Марага, Зенджан, Хамадан, Казвин, Энзели, Хой и Меренд.

== История ==
=== Древняя история ===
В первой половине I тысячелетия до н. э. к югу и юго-востоку от озера мидийцами и иранизируются.

Название «Азербайджан» происходит (через среднеперсидское «Адурбадган») от древнеперсидского «Мад-и-Атурпаткан» то есть «Мидия Атурпата» (у греков — «ахеменидский Александра Македонского провозгласил себя царём ее северной части и стал основателем царства Малой Мидии, или Атропатены.

Представление о том, что название «Азербайджан» означает «страна огней», основано на народной этимологии, но очень древней, ещё зороастрийских времён.

В начале н. э. династия Атропата пресеклась, и Атропатена вошла в состав Парфянского царства, затем Сасанидской империи, причём царем Атропатены назначался обычно наследник престола.

=== Исламская эпоха ===
В 642 в Адурбадган вторгаются арабы; правитель страны подчиняется им по договору.

В хуррамитов под предводительством Бабека.

В 889, с распадом Арабского халифата, возникает эмират Саджидов со столицей в Тебризе.

В середине тюрок-огузов — сельджуки, которые в 1054 подчинили, а в 1070 присоединили Азербайджан к своей империи.

С распадом империи Сельджукидов Азербайджаном управляют так называемые «атабеки» из династии Ильдегизидов, вассальных сельджукскому султану. Эта эпоха (XII в.) была временем культурного расцвета; покровительством Ильдегизидов пользовался, между прочим, выдающийся азербайджански поэт Арране (в Гяндже).

На рубеже Джалал-ад-Дин захватывает Тебриз, таким образом положив конец существованию государства атабеков; но в 1231 г. его изгоняют оттуда монголы.

При распаде Монгольской империи Азербайджан, вместе со всем Ираном, достался Хулагу-хану и его потомкам.

С распадом государства Хулагуидов в середине XIV в. Азербайджан входит в состав государства Джалаиридов (вождей монгольско племени джалаир), сделавших своей столицей Тебриз. В конце того же века, Джалаиридов изгоняет Тимур.

После смерти Тимура Азербайджан достался его сыну Миран-шаху, который, однако, вскоре погиб (Исмаила I Сефевида, восстановившего единство Азербайджана; при его сыне, столица Азербайджана была перенесена из Тебриза в Казвин (а впоследствии в Исфахан.

Эта эпоха (после монгольского нашествия) была временем полного господства в регионе тюрков, которые частично смешались с местным азербайджанским населением. Важной датой в этом отношении является Аббасом I.

В последний раз азербайджанцы сыграли значительную роль в иранской истории в конце XVIII в., когда выдвинули Каджаров.

В ту же эпоху развивается поэзия на тюркском (азербайджанском) языке, одним из основоположников которой был великий азербайджанский поэт сам шах Исмаил I Сефеви.