{{Infobox Military Conflict
|conflict=Siege of Smolensk
|partof=Polish-Muscovite War (1605-1618)
|image=266px
|caption=
|date=1609 to 1611
|place=near Smolensk, Russia
|result=Polish-Lithuanian victory
|combatant1=Poland<br>Lithuania
|combatant2=Russia
|commander1=King Sigismund III Vasa
|commander2=Mikhail Borisovich Shein
|strength1=22,000 soldiers<br>30 heavy guns
|strength2=5,000 soldiers<br>200 heavy guns
|casualties1=Unknown
|casualties2=Unknown
}}

thumb|right|250px|''The Defense of Smolensk from the Poles'', by [[Boris Chorikov (1802–66).]]

The '''Siege of Smolensk''', known as the '''Smolensk Defense''' in Russian) lasted 20 months between September of besieged the Russian city of Smolensk during the Polish-Muscovite War (1605-1618).

In September of 1609, the Polish army under the command of King Ukrainian Mikhail Borisovich Shein (over 5,000 men and 200 guns). On 27, the invaders assaulted Smolensk for the first time with no result. 

Between 20, capitulate. Negotiations in September of 1610 and March of 1611 did not lead anywhere. 

{{wojna infobox
 |epoka      = nowożytność
 |nazwa      = Oblężenie Smoleńska 1609 - 1611
 |konflikt   = V wojna polsko-rosyjska
 |grafika    = Siege of Smolensk 1609-1611.PNG
 |opis       = oblężenie Smoleńska
 |data       = 29 września 1609 - 13 czerwca 1611 
 |miejsce    = Miasto Smoleńsk i przedmieścia
 |wynik      = zwycięstwo połączonych sił polsko-litewskich
 |przyczyna  = Otworzenie drogi na Moskwę
 |terytorium = Rosja
 |strona1    = 25px carstwo Rosji<br>25px Szwecja
 |strona2    = 25px Rzeczpospolita Obojga Narodów<br> 
 |dowódca1   = Michaił Szein
 |dowódca2   = 25px Jan Potocki<br>Jakub Potocki
 |siły1      = 5400 żołnierzy i ok. 14600 mieszczan, 500 Szwedów i 170 dział<ref>według Małej Encyklopedii Wojskowej oraz Leszka Podhorodeckiego (''Rapier i koncerz'') garnizon smoleński liczył 5400 żołnierzy, kilka tysięcy mieszczan oraz 170 dział</ref>
 |siły2      = 8500 jazdy ( w tym 4342 husarii), 8200 piechoty, 20 000 Kozaków<ref>5 października 1609 roku przybyło pod Smoleńsk 5000 Kozaków, a 28 lipca 1610 roku 15 000 Kozaków</ref> i 30 dział<ref>według niektórych źródeł wojska polskie przybyły pod Smoleńsk mając 20 dział</ref>
 |straty1    = ok. 12 tys. zabitych , rannych i pojmanych
 |straty2    = ok. 5-8 tys.
}}
thumb|180 px|Zygmunt III Waza
'''Oblężenie Smoleńska''' miało miejsce w dniach wojny polsko-rosyjskiej 1609-1618.

==Wstęp==

W lipcu Wasylem Szujskim traktat pokojowy, który obowiązywać miał 3 lata i 11 miesięcy. Dymitriadę, nie miał zamiaru przestrzegać zawartego traktatu, czego dowodem było przybycie w sierpniu drugiego Dymitra wiernego stronnika króla starosty uświackiego Jana Piotra Sapiehy, który był bratem stryjecznym kanclerza wielkiego litewskiego Lwa Sapiehy.

Także Rosja już pod koniec 1608 roku zaczęła prowadzić petraktacje mające na celu sprzymierzenie się ze Szwecją, która w tym okresie była w stanie wojny z Polską (wojna polsko-szwedzka 1600-1611). Ostatecznie Wasyl Szujski zawarł układ sojuszniczy ze Szwecją w lutym 1609 roku, co dla Zygmunta III stało się znakomitym pretekstem do rozpoczęcia oficjalnej wojny. Na skutek zawartego układu wojska szwedzkie dołączyły do wojsk rosyjskich.

Zygmunt III Waza, który już w sierpniu 1608 roku zdecydował się na wojnę z Rosją i z tego powodu starał się o poparcie Stanisława Żółkiewskiego, miał zamiar zdobyć koronę carską, a następnie po połączeniu sił Rosji i Rzeczypospolitej odzyskać władzę nad swoim dziedzictwem - Szwecją. Drugim celem wojny miało być szerzenie religii katolickiej w obu zdobytych krajach (papież Paweł V ogłosił nawet odpust i jubileusz na intencję królewskiego zwycięstwa). Żółkiewski sprzeciwiał się wojnie, gdyż uważał, że dopóki trwała wojna ze Szwecją nie można angażować państwa w kolejny konflikt.

Ponieważ opinia szlachecka w większości podejrzewała króla o wykorzystywanie sił Rzeczypospolitej do swych prywatnych celów, Zygmunt III przygotowywał się do wojny w tajemnicy przed sejmem. Z tego też powodu o wybuchu wojny na początku 1609 roku zadecydował jedynie król z senatem, przy całkowitym pominięciu izby poselskiej. Skutkiem ubocznym takiego stanu rzeczy była mizeria przygotowań wojennych, gdyż nie posiadający poparcia sejmu król mógł organizować armię tylko w oparciu o własne środki finansowe. Przeciwny dotąd wojnie Żółkiewski po podjętej na radzie senatu decyzji o wojnie nie oponował już, lecz prosił jedynie króla, by ten zapewnił, że nową wojnę rozpoczyna nie dla dobra swej dynastii, ale dla poszerzenia terytorialnego Rzeczypospolitej. Początkowo hetman chciał się wymówić od wzięcia udziału w wyprawie, jednak nie mógł odmówić stanowczemu żądaniu Zygmunta III.

Król na wojnę ruszył z Krakowa Bełżycach pod Jagiellonów spokrewniony był z Rurykowiczami.

By zjednać sobie opinię szlachecką, król rozpoczął akcję propagandową, w której porównywał wojnę z Moskwą do podboju Indii czy Ameryki. Przekonywano, że Polacy są dziedzicami ziem nad Oką, Wołgą, Sarmacja. Propagandę królewską wspomógł sam car Wasyl Szujski, który wkrótce po zawarciu układu ze Szwedami zaczął wysuwać roszczenia terytorialne wobec Rzeczypospolitej i przyjął prowokujący tytuł księcia Połockiego, choć Batorego znów należał do Litwy.

Zygmunt III wyruszył z Mińska i udał się przez Orszy, gdzie oczekiwał go wraz z wojskami litewskimi Rosją po przeprawieniu się przez rzekę Iwarę husarzy) stale rosła, pod Smoleńskiem osiągając liczbę 17 tysięcy. Później do wojsk polsko-litewskich dołączyły jeszcze wojska kozackie w sile około 20 tysięcy Zaporożców.

==Oblężenie==
thumb|180 px|Stanisław Żółkiewski
Oblężenie rozpoczęło się awangarda wojsk litewskich pod wodzą Lwa Sapiehy. Załoga Smoleńska zdążyła uprzednio spalić przedmieścia, by nie dawały osłony wojskom Rzeczypospolitej. Godunowa, bronił dowodzony przez Michała Szeina rosyjski garnizon liczący blisko 20 000 żołnierzy i mieszczan, wspomagany przez 500 Szwedów. Samo miasto Smoleńsk liczyło wówczas 30-40 tys. mieszkańców. Obok murów twierdza posiadała także fortyfikacje ziemne. Wojska polskie liczyły początkowo 8409 jazdy i 4530 piechoty oraz 30 dział. Po przybyciu pod Smoleńsk Zygmunta III Żółkiewski 2 października przeprowadził drugi przegląd obleganej twierdzy.

Hetman wytyczył obozy i rozkazał sypanie szańców, nie był jednak (w przeciwieństwie do króla i kanclerza Lwa Sapiehy) przekonany do długiego oblężenia całością wojsk. Uważał, że znacznie lepszym rozwiązaniem byłoby zablokowanie miasta częścią sił, a z resztą ruszyć w głąb pogrążonego w chaosie państwa moskiewskiego, gdzie można by było szybko znaleźć rozstrzygnięcie militarne i polityczne. Dał temu wyraz na odbytej 3 października radzie wojennej. Obstawał przy swoim zdaniu także z tego powodu, że nie spełniły się nadzieje co do rychłej kapitulacji Smoleńska, który był dobrze przygotowany i nie zamierzał się poddać. Jednak niektórzy na naradzie twierdzili, że to tylko pozory i przy pierwszych szturmach załoga na pewno się podda.
thumb|180 px|''Obrona Smoleńska przed Polakami'', obraz [[Borys Chorikow|Borysa Chorikowa z XIX wieku]]
Z powodu swych przychylnych dla Rosji poglądów i wynikających z nich marzeń o unii obu państw i tworzących je narodów, Żółkiewski szybko popadł w konflikt z otaczającymi króla magnatami. Najbardziej zagorzałymi przeciwnikami Żółkiewskiego byli: wojewoda bracławski Jan Potocki, starosta białokamieniecki Jakub Potocki oraz starosta feliński Stefan Potocki. Także nieprzychylni hetmanowi byli Sapiehowie, Wiśniowieccy, Mniszchowie i Rużyńscy. Choć oblężeniem kierował Żółkiewski, w tych warunkach był mocno krępowany przez licznych i nieprzychylnych mu królewskich doradców.

Pierwsza próba ataku, podjęta zaporoskie w sile 5000 żołnierzy, które przywiódł ataman 5 - kalendarza juliańskiego i po przeliczeniu na rokoszu sandomierskiego Wasyl Szujski miał iść w głąb Rzeczypospolitej w imieniu pierwszego Samozwańca na czele rosyjskiej armii interwencyjnej.

Po nieudanych szturmach armia oblężnicza ograniczyła się do bombardowania miasta oraz prowadzenia prac oblężniczych i podkopów. Ostrzeliwanie potężnych murów nie przynosiło wielkich korzyści, szturmów natomiast już nie prowadzono, by nie tracić niepotrzebnie żołnierzy. Garnizon smoleński też nie mógł pochwalić się sukcesami, gdyż wszystkie jego wycieczki Polacy i Litwini odpierali z dużymi stratami. Działania oblężnicze były prowadzone ospale, przy braku jednoznacznych decyzji. Paraliż dowództwa związany był z ciągłymi intrygami i wynikającymi stąd sporami nominalnego dowódcy Stanisława Żółkiewskiego z członkami prokrólewskiej koterii magnackiej.

Osaczone zewsząd miasto wkrótce zaczęło odczuwać brak wody, opału i soli, a w mieście zaczęły szerzyć się choroby, głównie szkorbut. Wojska oblegające też musiały znosić trudne warunki pogodowe, jakie panowały jesienią. Nędza i choroby obniżały morale wojska i skłaniały do dezercji.
thumb|180px|Królewicz Władysław, wybrany na cara w wieku 15 lat
Pod koniec stycznia Rosjanie podjęli się rokowań, oferując koronę carską synowi króla Władysławowi, pod warunkiem przyjęcia przez niego prawosławia. Po dwutygodniowych pertraktacjach zawarto 14 lutego układ, wedle którego królewicz miał być koronowany, a prawosławie pozostawać jedyną w Rosji religią. Polska i Rosja miały być odtąd sprzymierzeńcami. Układ zaprzysięgli jedynie bojarowie, natomiast Zygmunt III wstrzymał się od przysięgi, gdyż sam pragnął panować na Rosją. Miał on całkowicie odmienną wizję przyszłości, niż Żółkiewski, który miał nadzieję na porozumienie narodów i unię dynastyczną.