'''კაბალა''' (არის (არიზალისა და არის სახელით ცნობილი რაბინ სოლომონ იბნ გებიროლს (1021-1058) და მე-13 საუკუნის ესპანელ კაბალისტსს - ბაჰია ბენ აშერს. ეს ტერმინი ებრაული ეზოთერული ცოდნისა და პრაქტიკების აღსანიშნავად გამოიყენება. მისი მიმდევრების თანახმად, კაბალის საშუალებით ადამიანი სულიერად უფრო უახლოვდება ღმერთს, ამიტომაც თვლიან, რომ კაბალა კაცობრიობას ღვთის ქმნილებების ჭვრეტის საშუალებას აძლევს. 

კაბალას უკანასკნელი ასწლეულის არაერთი ებრაული მოძრაობა ეფუძნება - კერძოდ, ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორებიცაა ჰასიდიზმი და რელიგიური სიონიზმი.

 
კატეგორია:პანენთეიზმი
კატეგორია:მისტიკა
კატეგორია:იუდაიზმი
კატეგორია:ოკულტიზმი

thumb|150px|right|[[Drzewo życia (religia)|Drzewo życia ]]
'''Kabała''' (heb. '''&#1511;&#1489;&#1500;&#1492;''' - otrzymywanie, przyjmowanie) to duchowa mistyczno-filozoficzna nauka, do podstawowych źródeł której zaliczają się Księgi Jecira, Bagir, Zohar i Pisma Ari (rabina Icchaka Luria Aszkenazi, znanego także pod imieniem Arizal). Kabała miała wpływ na wielu filozofów i naukowców na przestrzeni historii i zdobyła znaczną popularność w ostatnich latach. Na Kabale oparte są liczne żydowskie ruchy ostatnich stuleci - szczególnie, tak znaczące, jak chasydyzm i religijny syjonizm.

==Definicja kabały według Baal Sulama==
"Mądrość ta wyraża przez siebie, ni mniej ni więcej, jak kolejność zejścia korzeni, uwarunkowanych połączeniem przyczyny i skutku, podporządkowanych stałym i absolutnym prawom, które połączone ze sobą i ukierunkowane na jeden wielki, lecz bardzo ukryty cel, który nazywany jest: "Otwarcie Boskości Stwórcy jego stworzeniom w tym świecie..." z artykułu Baal Sulama "Istota Kabały".

==Kształtująca się opinia o Kabale==
Przyjmuje się, że kabała jest to mistyczno-filozoficzna nauka izraelickiego pochodzenia. Celem kabały jest duchowe doskonalenie osobowości, które pozwoli człowiekowi zrozumieć swoje przeznaczenie w materialnym i duchowym świecie. Zgodnie z nauką kabały dusza inkarnuje się w materialnym świecie dopóty, dopóki nie "dopełni swojej lekcji" i nie wykona tej funkcji, do której została stworzona (zakłada się, że każda dusza ma jakąś swoją, tylko jej odpowiednią właściwość, którą powinna zrozumieć). Kiedy – za pośrednictwem nauki kabały - ten cel jest osiągnięty, dusza przestaje inkarnować. Taki stan nosi nazwę "Gmar Tikun" (heb. גמר תיקון) - Końcowe Naprawienie. Osiągnięcie tego stanu jest celem kabały. Kabała otwiera ukryte przesłanie Tory, którą rozpatruje jako głęboki mistyczny kod. Z punktu widzenia kabały przyczyną wszystkich problemów ludzkości ogólnie i każdego indywiduum z osobna jest niezgodność z prawami wszechświata.

==Historia==
Niektórzy religioznawcy ograniczają znaczenie słowa Kabała wyłącznie do mistycznych systemów religijnych powstałych po XII wieku. Inni specjaliści sądzą, że ten podział jest sztuczny. W ich ujęciu kabała średniowieczna jest tylko kolejną fazą rozwoju mistycyzmu żydowskiego. Według ich podejścia początki Kabały sięgają nawet I w. p.n.e. Sami ortodoksyjni Żydzi całkowicie zaprzeczają jakoby Kabała kiedykolwiek była inna od współczesnej utrzymując, że jest to tradycja ustna, przekazywana od wieków, a niezbędna do właściwego zrozumienia Tory.

===Początki kabały===
Żydowska literatura apokaliptyczna z kresu drugiego i pierwszego wieku p.n.e zawiera pewne elementy, pojawiające się później w Kabale. Filon ''De vita contemplativa'' iii, oraz Hipolit, ''Odparcie wszelkich herezji'', ix. 27). Sądzi się, że poglądy filozoficzne wiązane z Kabałą narodziły się dopiero podczas kontaktów Żydów z Grekami. Miały się one rozwijać pod wpływem filozofii neoplatońskiej i pitagorejskiej.

Dobre pojęcie o ówczesnej Kabale daje Potopie - wiedzy tajemnej, takiej jak alfabetu hebrajskiego.

W I wieku naszej ery rozwinęła się mistyka Merkawy, w sferze zainteresowań której pozostawały ekstatyczne kontemplacje boskiego tronu. Mistycy tego nurtu bazowali na biblijnych wizjach tronu czy też rydwanu Boga przekazanych przez Ezechiela. 

W następnych wiekach po zniszczeniu Świątyni w Jerozolimie Żydzi zostali bez głównego ośrodka kultu religijnego. Jedyne, co im zostało to Tora jako niezmienne słowo Boże utrzymujące żydowską tożsamość kulturową. Aby uchronić kulturę Tora stała się niezmiennym i uświęconym kanonem, podobnie stało się wkrótce z alfabetem hebrajskim. W tej sytuacji mistycy poszukujący w tej świętej księdze prawd uniwersalnych, a nie tylko dotyczących ludu Izraela, zwrócili się ku próbom odczytania tajemnych znaczeń, jakie miała nieść ze sobą Tora.

Dzięki takiemu podejściu, mistycyzm żydowski miast skostnieć brał udział w fermencie filozoficznym początków naszej ery. Do Kabały przeniknęły idee pitagorejskie, neoplatońskie i gnostyckie, skutkiem czego Kabała zaczęła być oskarżana o odchodzenie od neoplatoński. Zamiast stworzenia ''ex nihilo'' postuluje ona istnienie ''Ain Sof'' - niepoznawalnego Absolutu, który emanuje z siebie pośrednie duchowe sfery (''Sefiry''), z których tworzy się materialne uniwersum. Bóg uznawany jest w niej nie za Stwórcę, a za ''pierwotną przyczynę'' Stworzenia - niektórzy kabaliści tego okresu uznawali istnienie archanioła Metatrona (odpowiednika gnostyckiego Demiurga) - bożego agenta stwarzającego świat i wikłającego się w materię (a więc skalanego nią). Jest charakterystyczne, że te obce na gruncie Judaizmu nurty zostały objaśnione przy pomocy uświęconych liter hebrajskich, z których uczyniono mistyczne ścieżki do oświecenia.
<br>Warto wspomnieć, że ''Jecira'' wprowadziła ideę uniwersalnego Absolutu w miejsce Boga rozumianego jako władca Izraela.

===Nurty średniowieczne===
Kabała we współczesnym rozumieniu pojawiła się jednak dopiero w średniowieczu w diasporze żydowskiej. Sądzi się, że Kabała przywędrowała do Europy przed X wiekiem przez Cesarstwo Rzymskie oraz południową Francję. Dalej rozwijała się niezależnie w dwóch nurtach: niemieckiego pietyzmu oraz kabały spekulatywnej. 

Niemiecki pietyzm, którego doktrynę znajdujemy w '''Księdze Pobożnych''' (''''Sefer chasidim'')''' a reprezentowany przez Samuela Chasyda oraz jego syna Judę i krewniaka Eleazara z Wormacji, rozwinął się między rokiem 1150 a 1250. Nurt ten zalecał pobożnemu człowiekowi drogę pobożności, wyrażonej w spokoju umysłu, ascezie i altruizmie, która prowadzi do stanu, w którym miłość i strach przed Bogiem zlewają się, a tak pobożny człowiek otrzymuje magiczne moce stwórcze.

Z kolei Kabała spekulatywna datuje się na początek XIII w., kiedy to '''Izaak Ślepy''' zaczął rozwijać obecną w ''Jecira'' teorię emanacji w duchu '''Księgi Jasności''' (''Sefirot'' jako poszczególnych aspektów Stworzenia oraz zaczątki doktryny metempsychozy (''Gilgul''). Jego dzieło kontynuował w Hiszpanii w drugiej połowie XIII w. Abraham Abulafia, który rozwinął techniki kabalistycznej pracy z alfabetem hebrajskim (''Temurę'' i ''Gematrię''), a z ich pomocą osiągał stany ekstatyczne, pozwalające mu duchowo zjednoczyć się z coraz wyższymi ''Sefirami'', a przez to zbliżać się do Boga. Jego uczeń, Józef ben Abraham Gikatilia rozszerzył i uporządkował nauki swego mistrza, wskazując na tajemne powinowactwa między poszczególnymi ''Sefirami''.
right|thumb|150px|Strona tytułowa pierwszego wydania księgi ''[[Sefer ha-Zohar|Zohar'', Mantua, 1558.]]
Jednak głównym i najbardziej wpływowym dziełem tamtego okresu była '''Księga Blasku''' (''Mojżesza de Leon. ''Zohar'' traktuje głównie o ''Ain Sof'' - Bogu nieskończonym i niepoznawalnym oraz o tym, że wszystko, co dzieje się w świecie materialnym, ma swoje odbicie w świecie duchowym i patronuje im któraś z ''Sefir''. Zohar zajmuje się też duszą, grzechem i miejscem człowieka w Stworzeniu - wskazuje, że pobożny człowiek może dostąpić jedności z Bogiem jeszcze przed śmiercią, przechodząc najpierw przez każdą z ''Sefir''.

Po wygnaniu Żydów z Hiszpanii w 1492, centrum myśli kabalistycznej przeniosło się do Safed w Palestynie, gdzie osiadł uciekinier z Hiszpanii, Mojżesz ben Jacob Cordovero. Napisał on około dziesięciu ksiąg kabalistycznych, z których najważniejszą była '''Ogród Granatów''' (''Pardes Rimmonim''), wydana po raz pierwszy w Krakowie w 1591 roku. Cordovero w miejsce dotychczasowych pism opartych na objawieniach pisał dzieła, w których do opisu zagadnień kabalistycznych używał argumentacji rozumowej. Jego dzieła uważane są za systematyzację istniejącej wiedzy kabalistycznej przez scalenie wczesnych nurtów z przekazem ''Zohar''. Dzięki temu Cordovero wykazał jedność nauk kabalistycznych i zapewnił solidną podstawę dla dalszego rozwoju mistyki żydowskiej.

===Kabała luriańska===
Następnym rozdziałem w historii Kabały była tzw. '''Izaaka Lurii, ucznia Cordovero. Luria rozwinął przede wszystkim wątek kreacji oraz odkupienia całości Stworzenia. Choć pojęcie ''cimcum'' (koncentracji czy też wycofania się Boga jako warunku koniecznego do zaistnienia materialnego Wszechświata wewnątrz nieskończonego ''Ain Sof'') pojawiało się już wcześniej (choćby u jego mistrza), Luria opisał  je w sposób najpełniejszy. 

Luria rozwinął też wątek kreacji o ideę '''rozbicia naczyń''', która wyjaśniała, dlaczego świat nie jest idealny. Owo pęknięcie ''Sefir'' pod wpływem Boskiego światła było właściwym grzechem pierworodnym, fundamentalną przyczyną pomieszania dobra i zła w każdym człowieku, oraz zasadą występowania pokus ku złemu. Jednak Luria postulował też ''Tikkun'' - Wielkie Dzieło zbawiania świata przez ludzkość, moralnej odnowy, która ma doprowadzić do usunięcia pierwotnej wady Wszechświata. W jego wersji Stworzenia dodatkowy agent dokonujący kreacji (w rodzaju gnostyckiego Metatrona-Demiurga) był zbędny, dzięki czemu Kabała przestała być oskarżana o dualizm, a zaczęła znowu być akceptowana przez główny nurt Judaizmu.

===Chasydyzm===

W XIX stuleciu światopogląd na naturę wszechświata.

==Doktryna kabalistyczna==
Doktryna Kabały opiera się na objawieniach, których doświadczyli prorocy w dalekiej przeszłości. Kabaliści uważają, że tylko dzięki znajomości tajemnej wiedzy można odszyfrować te prastare zapiski. Tym sposobem można poznać ukrytą naturę Stwórcy i przewidzieć jego przyszłe czyny. W interpretacji świętych tekstów ważną pomocą ma być poszukiwanie przyczyn oraz zrozumienie przykazań boga oraz wewnętrznego sensu wydarzeń opisanych w Torze. Rdzeniem Kabały jest system filozoficzny zakładający stworzenie wszechświata przy pomocy Sefir oddzielających go od boskiego ideału. Doktryna ta opisuje zasady dokonywania aktu stworzenia i stanowi podstawę do dedukcji roli człowieka w zbawianiu świata.

Warto zaznaczyć, że w Judaizmie nie istnieją doktryny.

===Praktyki kabalistyczne===
Szereg odmian Kabały przypisywało ukryte znaczenia każdej literze lub słowu świętego tekstu. Kabaliści uczyli się, jak interpretować uzyskane w ten sposób przepowiednie.

===Studiowanie kabały===
Celem studiowania kabały staje się zrozumienie przez indywiduum w swoim odczuciu i świadomości, że otaczająca rzeczywistość jest jednością i jest ściśle ze sobą połączona w każdym aspekcie. Przekazywanie tego spostrzeżenia prowadzone jest według kabalistycznej metodyki, przystosowanej do właściwości każdego pokolenia: za pomocą ksiąg, w grupie studiujących, pod kierunkiem nauczyciela. Nauka kabały prowadzi do głębszego zrozumienia praw życia i świata, co pozwala człowiekowi, narodom i ludzkości poprawnie orientować się w życiu.

=== Studiowanie Kabały w ortodoksyjnym Judaizmie ===
Zgodnie z Torze istnieją cztery poziomy rozumienia, nazywane: „PaRDeS” (w przekładzie – Sad), ale w rzeczywistości to skróty od: 
"Pszat" – rozumienie proste, bezpośrednie, 
"Remez" – aluzja, 
"Drasz" – interpretacja, 
"Sod" – tajemnica
Judaizm rozpatruje Kabałę jako czwarty, najgłębszy poziom rozumienia Tory. Według tego studiować Kabałę może tylko ten, kto pojął wszystkie poprzednie poziomy: poznał Torę Pisaną i Ustną (Talmud). Dla tego, kto jeszcze nie osiągnął tego poziomu, przeznaczone jest stopniowe zaznajomienie z podstawami Kabały, pod warunkiem, że ono towarzyszy przestrzeganiu innych dziedzin żydowskiego Prawa. Studiowanie Kabały prawidłowo odbywa się w religijnych centrach: jeszywach i bejt midraszach.

===Rozbieżności wśród współczesnych prądów w Kabały===
* Według opinii zwolenników podejścia ortodoksyjnego judaizmu, człowiek nie Bogobojny, nie posiadający wystarczającego poziomu wiedzy o judaizmie i nie żyjący zgodnie z żydowskimi prawami, może otrzymać tylko ogólne przedstawienie idei Kabały, ale jego wiedza o niej nigdy nie będzie dogłębna. Są utwierdzeni w przekonaniu, że wszyscy kabaliści minionych wieków traktowali Kabałę jako nieodłączną część tradycji żydowskiej. Nie pochwalają rozszerzania ogólnej wiedzy o kabale i są przeciwni temu, żeby ta popularyzacja zastępowała sobą rzeczywistą, według ich opinii, kabałę. Problem, z ich punktu widzenia, powstaje, kiedy te popularne przedstawienia zaczynają zniekształcać kabałę - na przykład, odrywając ją od judaizmu, od innych poziomów poznania Tory albo od zachowania przykazań.  Takie zniekształcenia, według nich, wymagają naprawy.
* Zwolennicy masowego propagowania Kabały uważają, że wpływa to  pozytywnie na rozwój duchowy każdego indywiduum w szczególności i w ogóle na ludzkość. Twierdzą, że większość wpływowych kabalistów minionych wieków byli zwolennikami rozpowszechnienia nauki kabały i duchowa praca naszego pokolenia zależy właśnie od rozszerzania masowego procesu samodoskonalenia się za pośrednictwem tej nauki. Liderzy ruchów rozszerzających kabałę M.Laitman i F.Berg byli uczniami cieszących się wielkim autorytetem kabalistów (B.Aszlaga i Jehudy Brandwajna) i uważają, że na podstawie nauki Jehudy Aszlaga stworzyli przystępne dla prostego człowieka i na obecne czasy głębokie systemy nauczania kabały. Uważają także, że próba zwolenników ortodoksyjnej kabały, aby zmonopolizować "prawidłowe" ich zdaniem podejście do kabały, jest absolutnie nie do przyjęcia.

==Podstawowe pojęcia w Kabale==
Nauka kabały zawiera wiele terminów i pojeć, z których największa część znajduje się w Księdze Zohar ( ספר היצירה — "Księga Blasku") i w Sefer Jecira ( ספר היצירה — "Księga Stworzenia"), inne pojawiły się poźniej.
====Ein Sof====
Wszystkie kabalistyczne systemy wynikają z fundamentalnej charakterystycznej właściwości, dotykającej problemu Bóstwa. Rozmyślając abstrakcyjnie, można myśleć o Stwórcy albo jak o Samym Stwórcy, powołując się na Jego własną przyrodę, albo o Stwórcy w stosunku do Jego stworzenia. Jednak, wszyscy kabaliści zgadzają się w tym, że żadne religijne poznanie Stwórcy, nawet najwyższe, nie jest osiągalne inaczej jak tylko za pomocą rozumowania o stosunku Stwórcy do stworzenia. Sam Stwórca - absolutna Istota, znajduje się poza granicami jakiegokolwiek zrozumienia. Aby wyrazić ten niepoznawalny aspekt Stwórcy, kabaliści Prowansji i Hiszpanii wprowadzili pojęcie Ejn Sof ("Nieskończony"). Tego wyrażenia nie da się prześledzić w przekładzie łacińskich albo arabskich filozoficznych terminów. Raczej, ono pojawia się w kontekście, rozpatrującym nieskończoność Stwórcy albo Jego myśli, która "rozciąga się bez końca" (Le Ein Sof albo Ad Le Ein Sof). 
====Cimcum====
Wyjaśnienie tego pojęcia można znaleźć w dziełach Izaaka Lurii (1534-1572), znanego także jako Ari. "Ec Haim" ("Drzewo Życia") opisuje ten proces następująco:<br>
''"Wiedz, że do początku stworzenia, było wyłącznie Wyższe Światło, wszystko sobą wypełniające. I nie było wolnej, niezapełnionej przestrzeni - wyłącznie równe, nieskończone światło zalewało wszystko sobą. I kiedy postanowił On stworzyć światy i stworzenia je zasiedlające, Tym otwierając doskonałość Swą, Co stało się przyczyną powstania światów, Skrócił siebie On w kropce centralnej swojej - I skurczyło się światło i oddaliło, Pozostawiając pustą, niczym nie wypełnioną przestrzeń. I równomiernym było skurczenie światła wokół centralnej kropki tak, że miejsce puste formę okręgu stworzyło. Ponieważ takim było skrócenie światła. I po skurczeniu tej, w centrum wypełnionej światłem przestrzeni, Wynikła okrągła pustka, wyłącznie wtedy objawiło się miejsce, gdzie mogą stworzenia i twory istnieć. I przeciągnął się z Nieskończonego, światła promień prosty, z góry do dołu opuścił się wewnątrz przestrzeni pustej tej. Przeciągnęło się, opuszczając się po promieniu, nieskończone światło w dół, i w przestrzeni pustej tej stworzyło wszystkie całkowicie światy. Przed tymi światami był Nieskończony, w doskonałości tak pięknej swojej, że nie ma sił u stworzonych poznać doskonałości Jego - przecież nie może stworzony rozum sięgnąć Go. Przecież nie ma u Niego miejsca, granicy i czasu. I promieniem opuściło się światło do światów, w czarnej przestrzeni pustej znajdujących się wszystkich. I krąg każdy od każdego świata i bliskie do światła - ważne, aż nie znajdujemy świat materii nasz w kropce centralnej, wewnątrz wszystkich okręgów w centrum lśniącej pustki. I tak oddalony od Nieskończonego - najdalej ze wszystkich światów, i dlatego materialnie tak niski - gdyż wewnątrz okręgów wszystkich znajduje się on - w samym centrum lśniącej pustki..."''<Br>
Najwyższy "skrócił" Swoje Światło aby powstała pustka w której dokonało się dzieło stworzenia. Aby Jego siła tworzenia przeniknęła tam, On opuścił "nić" Swojego Światła. W błago tej "nici" dokonało się dzieło stworzenia. <br>
Zgodnie z nauką Ari, w ślad za cimcum przebiegł proces Boskiej emanacji: Bóg napełnił pojemniki Boskim Światłem, tym samym umieszczając Światło w Swoim centrum pustki. Jednak ten proces nie udał się. Pojemniki rozbiły się przez co większa część Światła wróciła do Stwórcy. Niektóre iskry Światła pozostały w odłamkach pojemników. W ten sposób Stwórca przebywa "na wygnaniu od Samego Siebie".
hаацала
hаацала (ивр. האצלה‎) — natchnienie, emanacja. Kabały otrzymała to pojęcie z greckiej filozofii. Kabbaliści widzą świat duchowy jak rząd stopni, „warstw”, poprzez które przechodzi „światło”(duchowość) od Najwyższego. Im niżej znajduje się stopień, tym mniej natchnienia od duchowego „światła” otrzymuje dusza, ponieważ „światło” trudniej przechodzić przez warstwy.
====Stworzenie światów====
Stwórcę i duszę na początku jej duchowej drogi oddzielają cztery duchowe światy:<br>
* Olam Acilut (עולם האצילות) – świat błogosławieństwa. Acilut — (od słowa "ecel" — "w bliskości"). Najwyższy z Czterech Światów Kabały, odnoszący się tylko do najczystszego Ducha Stwórcy, system zarządzania poprzez wszystkie rozmieszczone niżej światy aż do naszego świata. Znany także jako "Świat Emanacji". W zachodnim kierunku Kabały każda z 10 sfirot kojarzona jest z Imieniem Stwórcy.
* Olam HaBria (עולם הבריאה) – świat tworzenia
* Olam HaJecira (עולם היצירה) – świat aniołów
* Olam HaAsia (עולם העשיה) – świat działania<br>
Każdy z tych światów jest podzielony na części nazywane Sfirot.

====Sfirot====
Sfirot (ספירות) – w pojedynczym znaczeniu "sfira" (ספירה), po raz pierwszy ten termin był użyty w Księdze "Sefer Jecira". Każdy z duchowych światów, jak uważają kabaliści, podzielony jest na 10 stopni, które nazywane są "sfirot".  Pochodzenie słowa "sfira" nie jest do końca jasne: niektórzy uważają że pochodzi od słowa szafir ((ספיר saphir)- drogocenny kamień – inni że pochodzi od korzenia C-f-r (ספר — księga). Jeszcze inni uważają, że pochodzenie – od słowa "sfera", albo od cyfra (סיפרה).

====Dusza====
Kabała mówi, że Źródłem duszy jest Najwyższy. Dusza jest nieśmiertelna i odradza się w nowych ciałach do tej pory, dopóki nie przejdzie przez wszystkie duchowe stopnie do samego Źródła "światła", Najwyższego.

====Tora====
Księga Zohar utwierdza w tym, że Tora była stworzona dla świata i jest instrukcją na jego tworzenie. Wychodząc z tego, Kabała mówi, że Księga Tory zawiera wszystkie informacje o naszym świecie, niektórzy kabaliści szukają w niej "ukrytych kodów", które mają im pomóc w odkryciu budowy świata. Kabbalista Ramban mówił, że cała Tora jest zbudowana z Imion Pana i ona sama także jest Jego Imieniem.

==Źródła Kabały==
Fundament średniowiecznej Kabały został położony w Babilonie i Bizancjum w VII-VIII w., kiedy pojawiło się z wiele midraszy wyrażonych przez kabbalistyczne tendencje. Przedmiotem badań niektórych z ich (na przykład, "Alef Bet rabi Akiwy" i "Midrasz ha-Kogen") były tajemnice stworzenia i struktury wszechświata. Inne dzieła tego okresu opisują niebiosa, które stanowią siedem niebieskich pałaców ("ejhalot"), i święty rydwan ("merkaba"). Te wczesne aluzje do mistycznej kosmologii i teozofii w IX w. ożyły we Włoszech i Niemczech, a potem i w Hiszpanii, która w XIII w. stała się centrum Kabały.